Vai trò của Anti HBs và khi nào cần thực hiện ngay?

Anti HBs là kháng thể bề mặt của virus viêm gan B, được cơ thể tạo ra sau khi tiêm vắc xin hoặc hồi phục sau nhiễm HBV. Sự hiện diện của nó phản ánh khả năng miễn dịch và mức độ bảo vệ cơ thể trước virus. Xét nghiệm này giúp đánh giá xem một người đã có miễn dịch hay chưa từ đó quyết định nên tiêm nhắc lại hoặc theo dõi định kỳ. Cùng ECO Pharma tìm hiểu ý nghĩa các chỉ số Anti HBs định lượng​ ngay sau đây.

Anti HBs là gì?

Anti-HBs là kháng thể đặc hiệu được hệ thống miễn dịch sản xuất để đáp ứng lại virus viêm gan B (HBV). Kháng thể này hình thành khi cơ thể tiếp xúc với virus thông qua tiêm vắc xin hoặc hồi phục sau nhiễm HBV. (1)

Xét nghiệm Anti HBs đo nồng độ kháng thể trong máu, kết quả thường được phân loại là dương tính hoặc âm tính. Kết quả dương tính chứng tỏ cơ thể đã sản xuất đủ kháng thể để bảo vệ khỏi virus; kết quả âm tính đồng nghĩa cơ thể chưa có miễn dịch và vẫn dễ bị nhiễm HBV. Điều này giúp bác sĩ có thể quyết định có cần tiêm nhắc vắc xin hay theo dõi định kỳ để duy trì khả năng miễn dịch.

Kháng thể Anti HBs là sản phẩm của quá trình phòng vệ tự nhiên của cơ thể. Khi virus viêm gan B xâm nhập, hệ miễn dịch nhận diện kháng nguyên bề mặt HBsAg trên virus và sản xuất kháng thể tương ứng để trung hòa, ngăn chặn sự nhân lên của virus. Nhờ đó cơ thể có thể tiêu diệt virus trước khi nó gây bệnh, tạo ra miễn dịch lâu dài. (2)

Ai nên xét nghiệm Anti HBs và khi nào?

Xét nghiệm Anti-HBs được khuyến nghị cho những người muốn kiểm tra khả năng miễn dịch đối với virus viêm gan B. Nhóm này bao gồm:

• Người đã tiêm vắc xin viêm gan B.
• Người đã từng nhiễm HBV.
• Người có nguy cơ phơi nhiễm cao như nhân viên y tế, người chạy thận, người có quan hệ tình dục không an toàn, người có người thân nhiễm HBV hay những người cần truyền máu, phẫu thuật.
• Phụ nữ trước khi mang thai.

Thông thường xét nghiệm được thực hiện sau khi tiêm đủ liệu trình vắc xin HBV khoảng 1 – 2 tháng. Đối với những người đã nhiễm HBV xét nghiệm có thể thực hiện sau khi virus không còn trong máu hoặc theo dõi định kỳ 6 – 12 tháng/lần để đánh giá nồng độ Anti HBs. Thực hiện xét nghiệm Anti HBs định lượng giúp xác định cơ thể đã có đủ kháng thể bảo vệ chống lại virus hay chưa, đồng thời hỗ trợ bác sĩ đánh giá tình trạng nhiễm viêm gan B cấp hoặc mạn tính.

Ý nghĩa chỉ số Anti HBs trong xét nghiệm máu

Kết quả xét nghiệm Anti-HBs đo nồng độ kháng thể bề mặt chống virus viêm gan B trong máu, thường được trả về dưới dạng định lượng (mIU/mL) hoặc định tính (dương tính/âm tính).

1. Anti HBs âm tính (<10 mIU/mL)

Khi Anti-HBs < 10 mIU/mL, xét nghiệm âm tính – người đó chưa có đủ kháng thể bảo vệ để chống lại HBV. Ở trường hợp này nếu chưa tiêm vắc xin nên tiêm chủng; nếu đã tiêm đủ liệu trình nhưng vẫn âm tính, cần đánh giá đáp ứng (xét nghiệm lại hoặc tiêm bổ sung/nhắc theo hướng dẫn của bác sĩ).

2. Anti HBs dương tính (≥10 mIU/mL)

Anti-HBs ≥ 10 mIU/mL, kết quả xét nghiệm dương tính. Đây là ngưỡng bảo vệ hay phạm vi bình thường/an toàn. Chỉ số này cho thấy cá nhân đã có đủ kháng thể để chống lại HBV. Miễn dịch này có được do đã tiêm vắc xin hoặc đã hồi phục hoàn toàn sau khi nhiễm HBV trong quá khứ.

Người có chỉ số này đã được bảo vệ và không thể mắc hoặc lây lan virus. Đối với nhóm nguy cơ cao (nhân viên y tế, chạy thận, suy giảm miễn dịch), bác sĩ có thể yêu cầu theo dõi định kỳ dù mức ≥10.

3. Các trường hợp đặc biệt

Trong một số trường hợp đặc biệt, nồng độ Anti-HBs có thể khác so với mức bình thường, đòi hỏi đánh giá kỹ để xác định đúng tình trạng miễn dịch.

• Nồng độ rất cao (≥1000 mIU/mL): Chỉ số này cho thấy cơ thể có lượng kháng thể rất cao, phản ánh khả năng miễn dịch mạnh và bền vững chống lại virus viêm gan B.
• Dao động theo thời gian (suy giảm miễn dịch): Mức độ Anti-HBs có thể suy giảm dần theo thời gian, đặc biệt là sau nhiều năm tiêm vắc xin. Đây là lý do xét nghiệm được sử dụng để xác định có cần tiêm nhắc lại nếu chỉ số xuống dưới ngưỡng bảo vệ (<10 mIU/mL).
• Trường hợp ≥ 10 mIU/mL ở người không miễn dịch: Hiếm gặp nhưng đôi khi nồng độ Anti HBs cao hơn 10 mIU/mL ở người chưa thực sự có miễn dịch. Tình huống này bác sĩ cần đánh giá chuyên sâu hơn để loại trừ các yếu tố nhiễu hoặc thực hiện các xét nghiệm bổ sung.
• Trường hợp âm tính ở người có miễn dịch: Một số ít trường hợp kết quả âm tính có thể xảy ra ngay cả ở những người có miễn dịch, đặc biệt nếu virus vẫn đang trong thời gian ủ bệnh, đang trong quá trình tiêm chủng hoặc xét nghiệm được thực hiện sớm. Do đó cần kết hợp với thăm khám lâm sàng và các xét nghiệm khác như HBsAg, Anti-HBc để đánh giá chính xác.

Điều gì ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm Anti HBs?

Các yếu tố sau đây có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm Anti-HBs:

• Tiêm vắc xin viêm gan B: Khả năng hình thành kháng thể phụ thuộc vào số mũi tiêm, khoảng cách giữa các mũi và đáp ứng miễn dịch của từng người. Một số người có thể không tạo đủ kháng thể sau tiêm dẫn đến kết quả Anti HBs thấp hoặc âm tính.
• Tiền sử nhiễm HBV: Người từng nhiễm viêm gan B và hồi phục thường có Anti HBs dương tính nhưng nồng độ kháng thể có thể dao động theo thời gian, đặc biệt sau nhiều năm kể từ khi khỏi bệnh.
• Tuổi tác và tình trạng sức khỏe tổng quát: Hệ miễn dịch suy giảm do tuổi cao, bệnh lý mạn tính (tiểu đường, bệnh gan) hoặc tình trạng suy giảm miễn dịch có thể làm giảm khả năng sản xuất Anti-HBs.
• Thời điểm xét nghiệm: Xét nghiệm quá sớm sau mũi tiêm vắc xin cuối cùng (chưa đủ 1 – 2 tháng) có thể chưa kịp tạo ra đủ Anti HBs dẫn đến kết quả âm tính giả hoặc nồng độ chưa đạt mức tối đa.
• Phương pháp xét nghiệm: Có nhiều kỹ thuật đo Anti HBs, trong đó ELISA là phổ biến nhất. Một số khác biệt nhỏ về thiết bị hoặc hóa chất có thể làm ngưỡng <10 mIU/mL thay đổi giữa các phòng xét nghiệm, nhưng ngưỡng an toàn ≥10 mIU/mL vẫn được công nhận chung.
• Yếu tố cá nhân khác: Người sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, đang mắc bệnh cấp tính hoặc nhiễm trùng khác, khả năng tạo kháng thể sau tiêm vắc xin có thể kém hơn dẫn đến chỉ số Anti HBs thấp hơn mức bảo vệ, dù đã tiêm đủ liều.

Anti HBs có biến mất theo thời gian không?

Mức Anti HBs thường giảm dần theo thời gian sau khi hoàn tất lịch tiêm chủng cơ bản. Nhiều nghiên cứu đã thực hiện đánh giá tỷ lệ bảo vệ huyết thanh dương tính và sự duy trì kháng thể sau khi tiêm với lịch tiêm, các loại vắc xin khác nhau. Tuy nhiên thời gian duy trì đáp ứng miễn dịch ở người lớn khỏe mạnh vẫn chưa được xác định rõ. (3)

Lịch tiêm tiêu chuẩn là 0 – 1 – 6 tháng nhưng nhiều người trưởng thành từ chối tiêm mũi thứ hai hoặc thứ ba vì lý do công việc hoặc công việc bận rộn dẫn đến hiệu quả miễn dịch có thể bị giảm. Ngoài ra ngay cả khi nồng độ Anti-HBs giảm xuống dưới ngưỡng bảo vệ (<10 mIU/mL) cơ thể vẫn có khả năng “nhớ miễn dịch”, nghĩa là khi gặp lại virus viêm gan B hệ miễn dịch có thể nhanh chóng sản xuất kháng thể để bảo vệ cơ thể.

Sự suy giảm Anti-HBs theo thời gian là lý do chính khiến các tổ chức y tế khuyến nghị xét nghiệm định kỳ (thường là sau 5 – 10 năm hoặc khi có nguy cơ lây nhiễm) để kiểm tra nồng độ Anti-HBs. Nếu chỉ số giảm xuống dưới ngưỡng bảo vệ, cần tiêm nhắc lại để khôi phục khả năng miễn dịch.

Trung tâm Tiêm chủng VNVC cung cấp các loại vắc xin viêm gan B được cấp phép và lưu hành như Engerix B (Bỉ), Euvax B (Hàn Quốc), Heberbiovac (Cuba) cho trẻ em, người lớn. Vắc xin được bảo quản nghiêm ngặt trong hệ thống dây chuyền lạnh (Cold chain) đạt chuẩn GSP, duy trì nhiệt độ 2-8°C để đảm bảo chất lượng. Trước khi tiêm khách hàng được khám sàng lọc cẩn thận theo quy trình y khoa và được theo dõi 30 phút sau tiêm. VNVC cũng thường xuyên cập nhật các loại vắc xin từ các hãng sản xuất uy tín thế giới, đảm bảo vắc xin không bị thiếu/hết khi khách hàng đến lịch tiêm chủng.

Virus viêm gan B gây nhiễm trùng viêm ở gan, lây truyền qua quan hệ tình dục, tiếp xúc với dịch cơ thể, các sản phẩm chăm sóc cơ thể không vô trùng, máu. Virus có thể lây truyền từ mẹ sang con trong thời kỳ mang thai. Đây là bệnh lý có khả năng đe dọa tính mạng do làm suy giảm chức năng gan. Xét nghiệm Anti HBs đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá khả năng miễn dịch và bảo vệ cơ thể trước virus viêm gan B. Việc theo dõi nồng độ Anti HBs định lượng, hiểu rõ chỉ số bao nhiêu là an toàn và thực hiện xét nghiệm định kỳ giúp cơ thể duy trì khả năng miễn dịch lâu dài. Nhờ đó người bệnh có thể phòng ngừa bệnh viêm gan B hiệu quả và có cơ sở để tiêm nhắc vắc xin khi cần thiết, duy trì miễn dịch lâu dài.