Ai cũng có thể gặp phải tình trạng da bị cháy nắng sạm đen nếu tiếp xúc quá lâu dưới ánh nắng mặt trời mà không được bảo vệ. Da bị sạm đen do cháy nắng cần được chăm sóc ngay để làm dịu tổn thương. Cùng ECO Pharma tìm hiểu về tình trạng da bị sạm đen vì cháy nắng và các biện pháp phục hồi.
Có khoảng 50% – 75% trẻ em dưới 18 tuổi bị cháy nắng mỗi năm. Hơn một nửa số người lớn từ 18 – 29 tuổi báo cáo bị cháy nắng một hoặc nhiều lần vào năm 2015 (1). Da bị cháy nắng sạm đen do tác động từ tia cực tím (UV) từ ánh nắng mặt trời có các biểu hiện ban đầu là da đỏ, nóng rát, có thể phồng rộp và khô. Sau đó vết phồng rộp sẽ xẹp xuống, bong ra, bắt đầu ăn da non và ngứa kéo dài khoảng một tuần.
Dưới đây là một số nguyên nhân làm tăng nguy cơ cháy nắng sạm đen, cụ thể là:
Da cháy nắng là một phản ứng viêm da đặc trưng bởi tình trạng da đỏ (ban đỏ) do tiếp xúc quá mức với tia cực tím (UV) (đặc biệt là tia UVB gây cháy nắng trực tiếp).
Đen da do cháy nắng sẽ càng nghiêm trọng hơn khi tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời trong khoảng thời gian từ 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều (đây là khoảng thời gian tia UVB mạnh nhất). Ngoài ra, ngay cả những ngày nhiều mây, tia UV vẫn có thể xuyên qua và gây hại cho da. (2)
Một yếu tố nguy cơ làm tăng tình trạng da cháy nắng đen sạm là việc không dùng kem chống nắng bảo vệ da. Có thể bạn chưa biết rằng, ngay cả khi dùng kem chống nắng có chỉ số SPF cao cũng không thể ngăn chặn hoàn toàn 100% tia cực tím (UV). Tuy nhiên, nếu dùng kem chống nắng có chỉ số SPF 30 có thể giúp lọc khoảng 97% tia UVB, kéo dài thời gian da chịu đựng cùng một mức độ nắng gấp 30 lần so với không dùng.
Ngoài ra, dùng kem chống nắng phổ rộng còn giúp bảo vệ da trước tia UVA gây sạm da. Vì vậy bỏ qua việc thoa kem chống nắng sẽ khiến da dễ bị tổn thương bởi cả tia UVA (gây sạm lâu dài) và UVB (gây bỏng rát), dẫn đến cháy nắng sạm đen.
Làn da sáng màu cũng là một yếu tố làm tăng nguy cơ da sạm đen vì cháy nắng. Theo hệ thống phân loại của bác sĩ Thomas Fitzpatrick, da được chia thành 6 loại dựa trên phản ứng với tia UV.
Bao gồm loại I (da trắng nhợt, rất dễ bị cháy nắng và không rám nắng); loại II (da trắng, dễ bị cháy nắng nhưng khó rám nắng); loại III (da trắng, có thể bị cháy nắng nhưng dễ rám nắng); loại IV (da màu nâu nhạt hoặc ô liu, ít khi cháy nắng và dễ rám nắng); loại V (da nâu, thường không bị cháy nắng và rất dễ rám nắng) và Loại VI (da đen, rất khó bị cháy nắng và sẽ sẫm màu hơn khi tiếp xúc với tia UV). Trong đó, những người có loại da I, II, III thường dễ bị tổn thương hơn bởi tia UV.
Điều này là do da của họ chứa ít sắc tố melanin một chất tự nhiên quan trọng trong việc bảo vệ da trước tác hại từ tia UV. Những người có tông da sáng cũng có ngưỡng chịu đựng tia UV thấp hơn, nghĩa là da họ dễ bị ửng đỏ (dấu hiệu của cháy nắng) chỉ sau một thời gian ngắn tiếp xúc với ánh nắng.
Nếu bạn đang dùng một số loại thuốc như thuốc lợi tiểu thiazid, sulfonamid, fluoroquinolone, thuốc chống viêm không steroid (NSAID), retinoid và kháng sinh tetracycline (ví dụ doxycycline) thì nguy cơ da bị cháy nắng sạm đen sẽ cao hơn đáng kể. Vì các loại thuốc này có tác dụng tăng độ nhảy cảm của da đối với ánh nắng mặt trời, khiến da dễ bị tổn thương và cháy nắng hơn bình thường khi tiếp xúc với tia UV.
Có 3 cấp độ da sạm cháy nắng được phân loại dựa trên mức độ nghiêm trọng của tổn thương da. Mỗi cấp độ sẽ có những biểu hiện nhận biết khác nhau.
Cháy nắng cấp độ 1: Mức độ tổn thương lớp ngoài cùng da với các triệu chứng như:
Cháy nắng cấp độ 2: Mức độ tổn thương sâu hơn, đến lớp giữa của da (lớp bì)
Cháy nắng cấp độ 3: Mức độ tổn thương nghiêm trọng đến tất cả các lớp da, hiếm gặp do ánh nắng
Các vấn đề như da sạm đen do cháy nắng hay đen da do cháy nắng thường xuyên sẽ làm tăng nguy cơ mắc các tổn thương da khác, nghiêm trọng nhất là ung thư da.
Nguy cơ lão hóa da sớm sẽ tăng cao nếu da tiếp xúc lâu với ánh nắng mặt trời và bị cháy nắng kéo dài. Tình trạng này gọi là lão hóa da do ánh nắng và hậu quả là sự suy yếu các mô liên kết làm giảm độ đàn hồi và xuất hiện nếp nhăn sâu. Da trở nên thô ráp, hình thành các đường nhăn trên mặt, mũi tai, xuất hiện đốm nâu, đặc biệt ở mặt và vai, đồi mồi và nám.
Da sạm đen vì cháy nắng thường xuyên có thể dẫn đến sừng hóa với những mảng da thô ráp ở vùng da chịu nắng (đầu, mặt, cổ, tay). Đây là tổn thương da tiền ung thư vì nếu không được điều trị kịp thời có thể tiến triển thành ung thư.
Tiếp xúc nhiều với ánh nhiều với ánh nắng mặt trời cũng làm tăng nguy cơ phát triển các loại ung thư khác kể cả ung thư hắc tố nguy hiểm. Cháy nắng ở trẻ em và thanh thiếu niên làm tăng nguy cơ ung thư sau này.
Ung thư da thường xuất hiện ở vùng da hay phơi nắng (da đầu, mắt, môi, tai, cổ, ngực, cánh tay, bàn tay, chân, lưng). Một số dạng ung thư da là khối u nhỏ hoặc vết loét dễ chảy máu, đóng vảy rồi tái phát. Với ung thư hắc tố, các nốt ruồi hiện có có thể thay đổi về hình dạng hoặc kết cấu, hoặc xuất hiện một nốt ruồi mới đáng ngờ.
Da bị cháy nắng có đen không thì da không chỉ đen mà còn có thể bị tăng sắc tố sau viêm, gây ra các vết thâm sạm. Bởi vì quá trình phục hồi da có thể kích thích các tế bào sắc tố (melanocytes) sản xuất nhiều melanin hơn ở vùng da bị cháy đen, gây thâm sạm hoặc xuất hiện các đốm nắng (tàn nhang) hoặc đốm đen. Ánh nắng cũng làm nám da (các đốm nâu) trở nên tệ hơn.
Ở một số người, da tổn thương do bị cháy nắng có thể tăng độ nhạy cảm với ánh sáng, dẫn đến tình trạng viêm da nhạy cảm ánh sáng mãn tính. Đây một phản ứng bất thường của da, gây viêm hoặc phát ban giống với bệnh chàm (eczema) sau khi tiếp xúc với ánh sáng mặt trời hoặc hoặc nhân tạo. (3)
Ngoài ra, da cháy nắng vẫn còn nguy cơ bị nhiễm trùng. Đặc biệt là khi xuất hiện các dấu hiệu như mụn nước có mủ hoặc các vết đỏ lan rộng. Da bị cháy nắng sạm đen nếu phát triển nhiễm trùng, quá trình lành da có thể bị kéo dài. Vì vậy, ngay khi nhận thấy các dấu hiệu, người bệnh nên thăm khám bác sĩ để xác định mức độ nhiễm trùng và có thể cần điều trị bằng kháng sinh.
Da bị cháy nắng sạm đen phải làm sao? Nếu vết cháy nắng nghiêm trọng đi kèm với mất nước hoặc bị sốt thì người bệnh nên đi khám bác sĩ. Tuy nhiên, đối với trường hợp cháy nặng nhẹ thì bạn có thể áp dụng một số biện pháp giúp giảm đau và làm dịu cảm giác khó chịu trong quá trình da phục hồi.
Các biện pháp đó bao gồm:
Da cháy nắng đen sạm là da đang bị viêm và cần được làm mát. Vì vậy, ngay khi bị cháy nắng, hãy nhúng nhanh vùng da bị tổn thương vào nước mát tự nhiên, che chắn da cẩn thận và tìm bóng râm để nghỉ ngơi. Khi về nhà, có thể tắm lại với nước mát để giúp da dễ chịu hơn, nhưng cần lưu ý không chườm đá trực tiếp lên da.
Da sạm đen cháy nắng thường rất dễ bong tróc nên cần dưỡng ẩm đầy đủ. Sử dụng loại kem dưỡng ẩm chứa lô hội (nha đam) hoặc chiết xuất đậu nành giúp thúc đẩy làm lành vùng da bị cháy nắng. Đồng thời, nên chọn loại dưỡng ẩm không hương liệu, phẩm màu để tránh gây kích ứng thêm cho da. Thực hiện khi da còn ẩm sau khi tắm, nên thoa thường xuyên vài ngày đầu để giảm khô da và nhanh lành thương.
Để làm dịu da sạm đen do cháy nắng, thúc đẩy quá trình phục hồi thì bạn có thể thử dùng mặt nạ dịu da từ thiên nhiên như dưa chuột, bột yến mạch.
Dưa chuột giúp làm dịu da cháy nắng nhờ khả năng hydrat hóa, làm mát, kháng viêm và chống oxy hóa. Có thể đắp trực tiếp lát mỏng hoặc xay nhuyễn dưa chuột trộn sữa chua không đường, thoa lên vùng da cháy nắng 15 phút rồi rửa sạch. Bột yến mạch giúp giữ ẩm, làm dịu và tăng cường bảo vệ da cháy nắng. Trộn yến mạch nghiền mịn với mật ong và sữa tươi thành hỗn hợp sệt, thoa lên vùng da cháy nắng 15 phút rồi rửa sạch.
Ngay cả khi da bị cháy nắng sạm đen thì việc bảo vệ da bằng kem chống nắng vẫn quan trọng. Kem chống nắng giúp tăng cường bảo vệ da trước tác động từ tia UV, giảm thiểu nguy cơ ung thư da và lão hóa sớm.
Bạn cần chọn kem chống nắng phổ rộng (bảo vệ cả UVA và UVB) có chỉ số SPF từ 50; thoa đủ lượng (khoảng 30ml cho toàn thân người lớn), thoa trước khi ra nắng 15 phút và thoa lại mỗi 2 giờ hoặc sau khi tiếp xúc với nước/mồ hôi, không bỏ sót các vùng da dễ bị bỏ quên (ví dụ như tai, mũi, môi (sử dụng son dưỡng có SPF), sau cổ, bàn tay, đỉnh bàn chân và da đầu hở).
Khi tiếp xúc với ánh nắng kéo dài, cơ thể dễ bị quá nhiệt và mất nước. Tình trạng cháy nắng càng làm tăng nguy cơ này do cơ chế kéo dịch chất lỏng cơ thể về bề mặt. Vì vậy, bạn cần bù nước bằng cách uống nhiều nước lọc, nước trái cây hoặc đồ uống thể thao giúp phục hồi độ ẩm đã mất.
Ngoài ra, chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc làm dịu và tái tạo da. Các thực phẩm nên ăn là nhóm giàu beta carotene (cà rốt), lợi khuẩn và collagen (sữa chua), vitamin D và polyphenol (nước cam), lycopene (sốt cà chua) và polyphenol (lựu). Tất cả thực phẩm này đều có tác dụng chống oxy hóa, kháng viêm, hỗ trợ sửa chữa ADN và bảo vệ da khỏi tác hại của tia UV, thúc đẩy quá trình phục hồi da.
Một số nguyên liệu tự nhiên cũng có thể giúp cải thiện tình trạng da sạm đen cháy nắng. Dưới đây là một số công thức mà bạn có thể thực hiện ngay tại nhà:
Khi đã nắm rõ được da bị cháy nắng sạm đen phải làm sao thì bạn cũng cần nắm rõ một số lưu ý khi áp dụng các cách chăm sóc da cháy nắng như:
Không chỉ cần biết da bị cháy nắng sạm đen phải làm sao, bạn cũng cần biết cách chủ động ngăn ngừa da cháy nắng đen sạm, đen da do cháy nắng bằng một số cách sau:
Tình trạng da bị cháy nắng sạm đen bao lâu thì hết? Thời gian phục hồi của làn da bị cháy nắng sạm đen phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của vết bỏng (4). Như là:
Không chỉ quan tâm đến việc da bị cháy nắng sạm đen phải làm sao mà còn rất nhiều thắc mắc xoay quanh vấn đề da bị cháy nắng sạm đen cần được giải đáp.
Da bị cháy nắng sạm đen có thể trắng lại được nếu bạn chăm sóc da đúng cách. Cách chăm sóc da hiệu quả được gợi ý là làm dịu vùng da cháy nắng ngay lập tức, đắp mặt nạ làm dịu da.
Xem thêm: Cách làm trắng da mặt bị sạm đen.
Sau khi da cháy nắng đã phục hồi hoàn toàn mới nên thực hiện tẩy tế bào chết trở lại. Bạn nên chọn sản phẩm dịu nhẹ (kem hạt nhỏ, gel không hạt hoặc dùng yến mạch, cám gạo); Tránh sản phẩm hạt to, kem đặc, có nồng độ axit cao. Quan trọng là cần cấp ẩm cho da sau khi tẩy tế bào chết.
Nên ăn bữa ăn giàu chất chống oxy hóa như beta-carotene (ví dụ như quả mọng, cà chua, cà rốt, socola đen, trà xanh, nghệ) tăng cường bảo vệ da khỏi tác hại từ tia UV; bổ sung vitamin và khoáng chất, đặc biệt là vitamin D (từ cam quýt, các loại hạt, cà rốt, hải sản) giúp giảm tình trạng viêm do cháy nắng và giảm nguy cơ mắc ung thư biểu mô tế bào đáy (một loại ung thư da; Đồng thời tăng cường bổ sung chất béo lành mạnh (cá béo, bơ, dầu oliu), để thúc đẩy quá trình tái tạo tế bào, giảm viêm và bảo vệ da bên trong.
Đen da do cháy nắng thường là phản ứng bình thường không đáng lo ngại. Tuy nhiên, bạn cần đi khám da liễu ngay nếu tình trạng cháy nắng đi kèm với các dấu hiệu buồn nôn, mất nước (cảm thấy cực kỳ khát nước, tiểu ít), chóng mặt hoặc ngất xỉu, cực kỳ mệt mỏi, đổ mồ hôi nhiều, sốt cao (trên 40 độ C), chảy mủ hoặc chất lỏng từ vùng da bị cháy nắng, vết cháy nắng không lành hoặc có dấu hiệu trở nặng. (5)
Da bị cháy nắng sạm đen không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ mà còn tiềm ẩn nguy cơ lão hóa sớm và ung thư da. Do đó, cần có các biện pháp giúp da phục hồi sớm để tránh các tổn thương khó lành. Đối với những người thường xuyên phải tiếp xúc với nắng mặt trời, nên bảo da kỹ bằng kem chống nắng phổ rộng SPF từ 50+, quần áo chống nắng, khẩu trang và kính râm.
