Gan là cơ quan giữ nhiều vai trò vô cùng quan trọng trong cơ thể. Tuy nhiên, trong nhịp sống hiện đại với nhiều áp lực, thói quen sinh hoạt thiếu khoa học và chế độ ăn uống không lành mạnh, tình trạng gan yếu ngày càng trở nên phổ biến. Cùng ECO Pharma tìm hiểu về vấn đề chức năng gan yếu trong bài viết sau.
Gan yếu (hay suy giảm chức năng gan) là tình trạng gan bị tổn thương, không thể thực hiện đầy đủ các chức năng quan trọng như thải độc, chuyển hóa thức ăn, lưu trữ và chuyển hóa các chất thành glucose khi cơ thể cần,… Gan là cơ quan nội tạng lớn nhất trong cơ thể và là một trong số ít các cơ quan có khả năng tự tái tạo. Có hơn 100 loại bệnh gan, khiến bộ phận này không thể hoạt động bình thường. Một số bệnh trong số đó có thể đe dọa đến tính mạng. (1)
Khi chức năng gan yếu, khả năng giải độc, chuyển hóa dinh dưỡng, điều hòa hormone,… đều bị ảnh hưởng.
Gan đóng vai trò thiết yếu trong việc giải độc, loại bỏ các chất nội sinh và ngoại sinh có hại cho cơ thể. Gan thải độc qua 3 giai đoạn: (2)
Khi gan bị suy giảm chức năng giải độc, cơ thể sẽ không thể bài tiết các chất độc hại ra ngoài, dẫn đến rất nhiều vấn đề sức khỏe khác nhau.
Gan bị rối loạn chuyển hóa dinh dưỡng là tình trạng bộ phận này không thể xử lý hiệu quả chất béo, đường và protein, dẫn đến tích tụ mỡ, viêm gan và suy giảm chức năng. Nguyên nhân chủ yếu do béo phì, tiểu đường tuýp 2, lối sống ít vận động. Việc xây dựng lối sống khoa học đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện tình trạng rối loạn chuyển hóa dinh dưỡng của gan.
Gan giúp điều hòa hormone, bao gồm những hormone kiểm soát sự tăng trưởng và trao đổi chất, loại bỏ các hormone dư thừa, đảm bảo cơ thể hoạt động bình thường. Gan cũng phân giải insulin và glucagon để điều chỉnh lượng đường trong máu và loại bỏ lượng estrogen dư thừa. Điều này ngăn ngừa tình trạng dư thừa hormone ảnh hưởng đến sự phát triển hoặc các chức năng quan trọng khác của cơ thể. Khi gan suy yếu, quá trình điều hòa hormone không còn hiệu quả, dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe.
Xem thêm: Gan thô là tình trạng gì? Hiểu đúng tự bảo vệ mình
Người có chức năng gan kém có thể gặp phải một số dấu hiệu dễ nhận biết dưới đây:
Chức năng gan có thể bị suy giảm do nhiều yếu tố như lạm dụng rượu bia, nhiễm virus gây viêm gan, nhiễm độc,… cụ thể dưới đây.
Rượu có độc tính trực tiếp đối với gan, tình trạng tổn thương gan do rượu có thể được chia thành 3 loại: (3)
Bên cạnh rượu, thuốc lá là một chất kích thích phổ biến khác gây hại cho gan và sức khỏe tổng thể. Một điếu thuốc lá giải phóng hơn 4.000 chất hóa học. Trong số đó, có 60 chất gây ung thư. Gan phân giải các chất hóa học này và giúp loại bỏ chúng khỏi cơ thể. Gan đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu tác hại của việc hút thuốc. Tuy nhiên, tiếp xúc lâu dài với các chất hóa học này có thể dẫn đến tổn thương tế bào gan. Từ đó gây viêm gan, xơ gan, thậm chí là ung thư gan.
Gan yếu do virus gây viêm gan là tình trạng phổ biến, xảy ra khi các loại virus như viêm gan A, B, C xâm nhập và tấn công tế bào gan, làm suy giảm chức năng giải độc và chuyển hóa của cơ quan này. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, viêm gan do virus có thể tiến triển thành xơ gan, suy gan hoặc ung thư gan, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống.
Hơn 1.000 loại thuốc đã được chứng minh là có liên quan đến tổn thương gan. Chúng bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm chức năng từ thảo dược. Dưới đây là ví dụ về 2 loại thuốc giảm đau được sử dụng phổ biến có thể khiến gan yếu:
Ngoài việc dùng thuốc không đúng cách, một số loại hóa chất cũng có thể khiến gan suy yếu nghiêm trọng:
Gan yếu cũng có thể đến từ những thói quen sinh hoạt chưa khoa học như:
Gan yếu gây ra những tác động tiêu cực đến sức khỏe cả trong ngắn hạn và dài hạn.
Trong ngắn hạn, khi chức năng gan suy giảm, cơ thể thường phản ứng thông qua các triệu chứng mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, và đầy hơi do quá trình tiêu hóa và hấp thụ chất dinh dưỡng bị ảnh hưởng. Gan yếu không thể lọc độc tố hiệu quả, dẫn đến sự tích tụ các chất độc trong máu, gây nổi mụn, mẩn ngứa, da xỉn màu và vàng da, vàng mắt do tăng bilirubin. Người bệnh cũng có thể trải qua các cơn đau âm ỉ vùng bụng trên bên phải (hạ sườn phải), ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng sống.
Nếu tình trạng suy giảm chức năng gan kéo dài mà không được điều trị, có thể tiến triển thành viêm gan mạn tính, gan nhiễm mỡ, sau đó dẫn đến xơ gan (sẹo gan vĩnh viễn) và ung thư gan. Những tình trạng này làm giảm khả năng trao đổi chất, ảnh hưởng đến hoạt động của các cơ quan khác và làm suy giảm nghiêm trọng hệ miễn dịch. Về lâu dài, gan yếu dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như tích tụ dịch trong bụng, bệnh não gan gây rối loạn ý thức hoặc tử vong nếu không được ghép gan.
Để cải thiện chức năng gan tại nhà, bạn cần kết hợp điều chỉnh chế độ ăn uống, tập thể dục, ngừng sử dụng chất kích thích, ngủ đủ và kiểm soát stress.
Bạn có thể cải thiện chức năng gan bằng cách tăng cường các loại trái cây, rau xanh, cá béo,… vào chế độ ăn uống, dưới đây là một số loại thực phẩm đặc biệt tốt cho gan.
Ngoài ra, bạn cũng cần hạn chế thực phẩm chiên xào nhiều dầu mỡ, thức ăn đóng hộp, thực phẩm nhiều đường, muối, cay nóng,… để bảo vệ gan.
Sức khỏe của gan không thể cải thiện nếu bạn vẫn tiếp tục tiêu thụ rượu bia và hút thuốc lá. Để ngừng tiêu thụ những chất kích thích này, hãy lập kế hoạch cụ thể (đặt mục tiêu, liệt kê lý do), tìm kiếm sự hỗ trợ từ gia đình/bạn bè. Bạn có thể chọn cách dừng đột ngột hoặc giảm dần mức độ sử dụng nếu như quyết tâm của mình chưa đủ mạnh. Khi đã bỏ được cả rượu bia và thuốc lá, sức khỏe gan và tổng thể sẽ cải thiện đáng kể.
Các hoạt động thể chất như đi bộ, yoga, bơi lội, đạp xe,… đều mang lại lợi ích đáng kể cho sức khỏe gan. Vận động cơ thể giúp cải thiện chức năng gan, hỗ trợ kiểm soát cân nặng, góp phần giúp gan khỏe mạnh hơn. Bên cạnh đó, vận động thể chất cũng kích thích lưu thông máu và thúc đẩy tuần hoàn bạch huyết, tạo điều kiện để gan loại bỏ độc tố hiệu quả hơn. Thường xuyên tập thể dục cũng làm giảm sự tích tụ mỡ trong gan, có lợi cho người bị gan nhiễm mỡ.
Ngủ đủ giấc và đúng giờ giúp tăng hoạt động thải độc gan, giảm stress oxy hóa và hỗ trợ cân bằng năng lượng. Nếu gan có dấu hiệu suy yếu, bạn nên thực hiện một số cách giúp ngủ ngon và giảm stress như sau:
Bạn hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa gan yếu bằng cách tiêm ngừa viêm gan B, duy trì cân nặng hợp lý và dùng thuốc theo đúng chỉ định.
Virus viêm gan B (HBV) là nguyên nhân phổ biến gây viêm gan do virus, ước tính có khoảng 250 triệu người trên toàn cầu mắc viêm gan B mãn tính, gây ra gần 900.000 ca tử vong mỗi năm. Tiêm phòng là phương pháp phòng ngừa hiệu quả đối với bệnh này. Hiện nay, các loại vắc xin viêm gan B có giá thành hợp lý, an toàn và hiệu quả phòng bệnh hơn 95% ở trẻ sơ sinh, trẻ em và thanh thiếu niên khỏe mạnh.
Từ năm 1982 đến nay, hơn một tỷ liều vắc xin viêm gan B đã được sử dụng trên toàn thế giới. Tại nhiều quốc gia, nơi trước đây có từ 8% đến 15% trẻ em bị nhiễm virus viêm gan B mãn tính, việc tiêm chủng đã làm giảm tỷ lệ nhiễm trùng xuống dưới 1% ở trẻ em đã được tiêm ngừa.
Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng cho Trẻ em và Người lớn VNVC cung cấp dịch vụ tiêm ngừa cao cấp, uy tín và chất lượng. VNVC có đầy đủ các loại vắc xin thế hệ mới, được nhập khẩu chính hãng. Hệ thống có quy mô hơn 250 trung tâm toàn quốc, kho lạnh đạt chuẩn GSP và giá cả hợp lý. VNVC hiện đang có nhiều loại vắc xin viêm gan B như Gene Hbvax 1ml, Heberbiovac 1ml, Gene Hbvax 0.5ml, Heberbiovac 0.5ml,… Bạn nên đến trung tâm VNVC gần nhất để được tư vấn và tiêm ngừa sớm.
HỆ THỐNG TRUNG TÂM TIÊM CHỦNG CHO TRẺ EM VÀ NGƯỜI LỚN VNVC
Bên cạnh tiêm chủng, việc duy trì cân nặng hợp lý, tránh thừa cân cũng là một điều cần thiết để bảo vệ chức năng gan. Duy trì cân nặng hợp lý đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa ăn uống khoa học, vận động đều đặn, sinh hoạt lành mạnh. Nên ăn đủ các nhóm chất như tinh bột, đạm, chất béo lành mạnh cùng nhiều rau xanh và trái cây. Đồng thời hạn chế những món nhiều dầu mỡ, đường. Việc ăn đúng giờ, không bỏ bữa giúp cơ thể ổn định quá trình trao đổi chất và tránh ăn quá nhiều vào các bữa sau.
Bên cạnh đó, duy trì thói quen vận động thường xuyên như đi bộ, tập thể dục hoặc chơi thể thao không chỉ giúp đốt năng lượng dư thừa mà còn tăng cường sức khỏe tổng thể. Ngủ đủ giấc, giảm căng thẳng và uống đủ nước mỗi ngày cũng góp phần quan trọng trong việc giữ cân nặng ổn định.
Gan chuyển hóa các loại thuốc, nếu dùng thuốc không đúng cách, các chất chuyển hóa độc hại sẽ tích tụ, gây viêm gan hoặc xơ gan. Việc lạm dụng các thuốc thông thường như thuốc giảm đau, hạ sốt, thuốc giảm cân, thậm chí thực phẩm chức năng cũng có thể gây tổn thương gan. Vì thế, dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, không tự ý tăng liều, kéo dài thời gian sử dụng là điều cần thiết để bảo vệ gan.
Bên cạnh đó, bạn cần bảo vệ cơ thể trước các loại độc tố từ môi trường xung quanh. Sử dụng khẩu trang chuyên dụng có khả năng lọc bụi mịn khi ra ngoài, đặc biệt ở khu vực giao thông đông đúc, công trường xây dựng. Tuân thủ quy định về quần áo, mặt nạ nếu làm việc trong môi trường có nhiều hóa chất độc hại.
Gan yếu không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn làm suy giảm chất lượng cuộc sống lâu dài. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường, thăm khám sớm, điều chỉnh thói quen sinh hoạt khoa học chính là chìa khóa giúp bảo vệ lá gan khỏe mạnh. Bổ sung bộ đôi tinh chất thiên nhiên S. Marianum và Wasabia Japonica giúp hỗ trợ kiểm soát hoạt động tế bào Kupffer, hạn chế sản sinh các chất gây viêm như Leukotriene, Interleukin, TNF-α, TGF-β,… Nhờ đó, làm giảm tổn thương tế bào gan và tăng cường quá trình giải độc của gan, hạ men gan và phòng ngừa xơ hóa hiệu quả.
