Hôn mê gan không chỉ gây giảm trí nhớ, mất khả năng tập trung, rối loạn giấc ngủ… mà còn có thể dẫn đến hôn mê và tử vong nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Tại sao căn bệnh này lại nguy hiểm đến vậy và y học ngày nay có thể chữa khỏi hay không? Thông tin chính xác sẽ được ECO Pharma cập nhật ở nội dung sau đây.
Hôn mê gan hay còn gọi là bệnh não gan (tiếng Anh: Hepatic Encephalopathy) là tình trạng rối loạn chức năng não do chịu ảnh hưởng của các độc tố lưu thông và tích tụ trong máu khi gan không thực hiện chức năng lọc và đào thải độc tố ra khỏi máu. Bệnh thường xảy ra ở những người mắc bệnh gan mạn tính như: xơ gan (30-40% người bị xơ gan mắc bệnh não gan), suy gan, ung thư gan… Tuy nhiên, người lạm dụng rượu, nhiễm trùng, sử dụng một số loại thuốc hoặc có cục máu đông trong lòng mạch cũng có nguy cơ bị não gan. (1)
Căn bệnh này hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được điều trị kịp thời và đúng cách. Ngược lại, nếu không được điều trị, bệnh có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng, thậm chí đe dọa đến tính mạng.
Từ khái niệm “bệnh não gan” có thể hiểu đây là căn bệnh liên quan đến hai cơ quan quan trọng của cơ thể, bao gồm: Não bộ và Gan. Theo Y học hiện đại, cơ chế sinh bệnh hôn mê gan được phân tích cụ thể như sau:
Gan giữ nhiệm vụ lọc thải chất độc ra khỏi máu. Tuy nhiên, khi gan bị mất chức năng lọc thải độc tố tạm thời hoặc vĩnh viễn (suy gan), các độc tố (bao gồm Amoniac từ ruột) không được đào thải ra ngoài sẽ tích tụ lại và lưu thông trong máu. Những chất độc này theo máu xâm nhập đến não và gây tổn thương tế bào não, dẫn đến tình trạng rối loạn chức năng não với các biến chứng nặng nề như: mất ý thức, hôn mê hoặc tử vong.
Như đã phân tích về cơ chế bệnh sinh, hôn mê gan xảy ra khi gan không thể thực hiện nhiệm vụ lọc chất thải, khiến độc tố tích tụ trong máu và di chuyển đến não, gây rối loạn chức năng não. Vậy đâu là nguyên nhân làm cho gan giảm chức năng lọc thải, dẫn đến sự tích tụ chất độc trong máu?
Ngoài những lý do chính kể trên, nguy cơ mắc bệnh não gan sẽ tăng cao nếu có sự tác động của các yếu tố dưới đây:
Bên cạnh đó, người lớn tuổi và người có thói quen ăn uống không khoa học cũng là đối tượng nguy cơ cao của bệnh não gan. Nắm được nguyên nhân và yếu tố gây bệnh là “chìa khóa” để phòng ngừa và điều trị hôn mê gan hiệu quả.
Dựa trên thang điểm West Haven – Hệ thống phân loại mức độ hôn mê gan, căn bệnh này được chia thành 5 giai đoạn (từ 0 đến 5) với mức độ nặng, nhẹ khác nhau và mỗi giai đoạn sẽ có các triệu chứng cụ thể như sau:
Chức năng não bộ gần như bình thường. Người bệnh chỉ có những thay đổi nhỏ về trí nhớ ngắn hạn, khả năng tập trung và phản xạ, nên người đối diện không thể nhận ra. Bệnh chỉ được phát hiện qua các xét nghiệm.
Các triệu chứng bắt đầu biểu hiện rõ nét hơn, khiến người bệnh gặp một số rào cản trong sinh hoạt hàng ngày:
Bước sang giai đoạn này, người bệnh não gan có xu hướng không làm chủ được hành vi và cảm xúc của bản thân:
Đây là giai đoạn mà người bệnh bước vào ngưỡng cửa của trạng thái hôn mê. Nếu không có sự hỗ trợ của người thân, bệnh nhân hôn mê gan có thể gặp nguy hiểm bất cứ lúc nào:
Ở giai đoạn 4 – mức độ hôn mê gan nghiêm trọng nhất, người bệnh hoàn toàn không còn ý thức và không có phản ứng với bất kỳ kích thích nào từ bên ngoài. Trạng thái này gọi là “hôn mê”.
Khi bệnh não gan có dấu hiệu rõ rệt nghĩa là người bệnh đang trong tình trạng báo động. Vì vậy, nếu xuất hiện các triệu chứng như: buồn ngủ liên tục, lú lẫn, mất trí nhớ, mất phương hướng về không gian và thời gian, cử động không tự chủ… thì việc điều trị cần đặt vào chế độ khẩn cấp.
Hôn mê gan là căn bệnh đặc biệt nguy hiểm. Nếu không được điều trị sớm, bệnh có thể chuyển biến xấu và gây ra những tổn thương vĩnh viễn ở não. Các vấn đề mà người bệnh não gan thường phải đối mặt, bao gồm:
Nguy hiểm hơn cả, căn bệnh này có thể dẫn đến hôn mê, thậm chí tử vong. Do đó, điều quan trọng là phải chữa trị bệnh não gan càng sớm càng tốt để ngăn chặn sự tiến triển của bệnh, từ đó hạn chế tổn thương não giúp tăng cơ hội sống sót cho người mắc bệnh.
Để xác định nguyên nhân và mức độ hôn mê gan, bác sĩ cần thực hiện đồng thời nhiều phương pháp chẩn đoán, từ chẩn đoán lâm sàng đến cận lâm sàng, làm bài kiểm tra tâm lý. Quá trình chẩn đoán này diễn ra tuần tự như sau:
Bác sĩ sẽ trao đổi trực tiếp với người bệnh để thu thập các thông tin quan trọng về tiền sử bệnh, các dấu hiệu và triệu chứng bất thường và loại thuốc đang sử dụng. Trong nhiều trường hợp, bác sĩ cần gặp người nhà bệnh nhân để xác minh thông tin và thu thập thêm dữ liệu.
Thực hiện các bài kiểm tra tâm lý nhằm đánh giá khả năng tư duy, kỹ năng vận động, mức độ nhận thức, phản xạ và sự phối hợp tay của người bệnh. Bác sĩ có thể yêu cầu người bệnh làm bài kiểm tra gọi tên động vật, sử dụng bút và giấy hoặc phản xạ thời gian liên tục (Continuous Reaction Time Test).
Tiến hành xét nghiệm cận lâm sàng giúp bác sĩ đánh giá chức năng não bộ và tổn thương gan, đồng thời loại trừ các bệnh lý khác có triệu chứng tương tự bệnh não gan. Dưới đây là các xét nghiệm cụ thể:
Việc điều trị bệnh cần thực hiện sớm để phòng ngừa biến chứng. Chính vì lẽ đó, ngay sau khi xác định chính xác nguyên nhân và mức độ hôn mê gan, bác sĩ chuyên khoa sẽ thiết kế phác đồ chữa trị phù hợp cho người bệnh với các phương pháp chính sau đây:
Dùng thuốc giúp kiểm soát các yếu tố nguy cơ, hỗ trợ quá trình phục hồi và giảm nguy cơ tái phát bệnh não gan. Các loại thuốc đang được sử dụng để chữa hôn mê gan hiện nay có thể kể đến như: Lactulose (giảm nồng độ amoniac); Rifaximin (kháng sinh tiêu diệt vi khuẩn trong đường ruột); thuốc nhuận tràng chứa polyethylene glycol (làm rỗng ruột nhanh chóng)…
Đối với những trường hợp nghiêm trọng, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật hoặc làm các thủ thuật khác để điều trị bệnh não gan hiệu quả, bao gồm:
Thay đổi một số thói quen sinh hoạt hàng ngày để thiết lập lối sống lành mạnh và khoa học có thể giảm nhẹ triệu chứng và ngăn chặn nguy cơ tái phát bệnh não gan trong tương lai:
Mức độ hồi phục của não bộ có thể khác nhau giữa các bệnh nhân. Nếu điều trị ngay khi bệnh mới khởi phát, khả năng hồi phục sẽ cao hơn. Tuy nhiên, ngay cả khi đã được điều trị, bệnh não gan có thể tái phát, bởi tình trạng suy gan mạn tính (xơ gan) vẫn sẽ tiếp diễn.
Như đã chia sẻ, ngay cả khi điều trị thành công, bệnh hôn mê gan vẫn có thể tái phát nhiều lần trong tương lai, đặc biệt là đối với người mắc bệnh gan mạn tính. Đó là lý do người bệnh não gan cần chú ý những điều sau đây để giảm nguy cơ tái phát:
Tuân thủ đơn thuốc của bác sĩ là cách tốt nhất để kiểm soát sự tiến triển của bệnh gan mạn tính. Bên cạnh đó, người bệnh cần thăm khám sức khỏe định kỳ để theo dõi tình trạng gan, từ đó có giải pháp ứng phó với các triệu chứng bất thường, phòng tránh các biến chứng nguy hiểm.
Chế độ ăn cân đối dinh dưỡng, trong đó chú trọng thực phẩm chứa nhiều chất xơ, vitamin và khoáng chất mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe tổng thể của gan. Song song đó, người bệnh có thể bổ sung dưỡng chất có tác dụng hỗ trợ chức năng gan như Wasabia và S.Marianum. Bộ đôi tinh chất thiên nhiên này đã được khoa học chứng minh là có thể kiểm soát hoạt động của tế bào Kupffer trong gan, hạn chế hình thành các yếu tố gây viêm, đồng thời thúc đẩy chức năng thải độc cho gan. Nhờ đó hỗ trợ giảm tổn thương cũng như tăng khả năng tái tạo và phục hồi tế bào gan. Khi tế bào gan được bảo vệ khỏe mạnh và chức năng thải độc gan được duy trì ổn định, nguy cơ tái phát bệnh não gan sẽ giảm đi đáng kể.
Người bệnh não gan cần tránh rượu bia vì đây là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến viêm gan và làm tăng nặng bệnh lý gan mạn tính. Không chỉ có rượu bia, các chất kích thích khác cũng cần đưa vào danh sách “cấm”. Và người bị hôn mê gan nên tuân thủ đơn thuốc của bác sĩ chuyên khoa, tuyệt đối không uống thuốc đông y hay thuốc dân gian khi chưa tham khảo ý kiến bác sĩ.
Tập thể dục, thể thao ít nhất 30 phút mỗi ngày, kết hợp ngủ đủ giấc (7-9 tiếng/đêm) và vệ sinh môi trường sống sạch sẽ giúp tăng cường miễn dịch cơ thể, góp phần phòng ngừa bệnh não gan tái phát. Một lưu ý nhỏ nhưng quan trọng đó là luôn rửa tay kỹ càng bằng xà bông diệt khuẩn trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh để giảm tối đa nguy cơ nhiễm trùng – một yếu tố nguy cơ gây bệnh não gan.
Hôn mê gan là bệnh lý nghiêm trọng và phức tạp. Bạn và gia đình nên đến bệnh viện để thăm khám ngay khi xuất hiện các triệu chứng đầu tiên của bệnh não gan, nhất là khi đang gặp vấn đề về gan.
