Cỏ nhọ nồi còn được gọi là cỏ mực, danh pháp khoa học là Eclipta prostrata, thuộc họ cúc, mọc hoang ở các vùng đất ẩm ướt. Đây là cây thuốc chữa bệnh gan truyền thống ở một số nền y học cổ truyền châu Á như Trung Quốc, Việt Nam, Ấn Độ, Nepal và Bangladesh. Cùng ECO Pharma tìm hiểu cỏ nhọ nồi chữa bệnh gan như thế nào ngay sau đây.

Cỏ nhọ nồi chữa bệnh gan có tốt không?
Trong hàng trăm năm qua Đông y đã dùng cỏ nhọ nồi để chữa các bệnh lý gan mật và được cho là có tác dụng tốt. Theo Đông y loại cỏ này có vị ngọt, chua, tính mát và quy vào kinh Can, Thận nên chữa được một số chứng bệnh liên quan đến rối loạn gan như chứng vàng da, huyết nhiệt (bao gồm thổ huyết, nục huyết (chảy máu cam), niệu huyết hoặc xuất huyết ngoài da).
Loại cỏ này cũng là vị thuốc bổ và thuốc chữa bệnh phổ biến trong y học cổ truyền Ấn Độ. Nó được dùng chữa các rối loạn gan, lách to, béo phì, tăng cholesterol máu, rắn cắn và các bệnh ngoài da; thậm chí được coi là thuốc cổ truyền tốt nhất trong điều trị xơ gan cũng như viêm gan truyền nhiễm.
Y học ngày nay cũng cho thấy cỏ nhọ nồi có tiềm năng trong việc hỗ trợ điều trị một số tình trạng rối loạn gan liên quan đến nhiễm mỡ và nhiễm virus do chứa một số hoạt chất sinh học như flavonoid, coumarin. Chúng là các hợp chất chống oxy mạnh có thể giúp bảo vệ tế bào gan khỏi viêm và oxy hóa. Một số nghiên cứu chứng minh flavonoid và coumarin của cỏ nhọ nồi đã giúp cải thiện nồng độ men gan ALT, AST. Ngoài hai hợp chất này, axit phenolic, saponin và steroid của cỏ nhọ nồi cũng được cho là có tác dụng tương tự mặc dù không mạnh mẽ bằng.
Các thành phần dược lý của cỏ nhọ nồi có giá trị nhất đối với gan
Nhiều nghiên cứu khác nhau đã tìm ra các thành phần có dược tính sinh học trong cỏ nhọ nồi gồm các dẫn xuất coumestan, saponin steroid, saponin triterpen, triterpen, alkaloid steroid, steroid, flavonoid, axit phenolic, dẫn xuất thiophene và nhiều hợp chất khác. Trong đó các thành phần dược lý có tiềm năng nhất đối với gan là coumestan, flavonoid, saponin triterpenoid, alkaloid steroid và axit phenolic, đặc biệt là coumestan, flavonoid và alkaloid steroid. Chúng đã được chứng minh có thể hỗ trợ gan bằng cách làm giảm tổn thương do oxy hóa, giảm phản ứng viêm, hỗ trợ phục hồi tế bào gan và hỗ trợ chức năng mật.
- Coumestan: Là một hợp chất chống oxy hóa, chống viêm. Dẫn xuất wedelolactone và demethylwedelolactone của nó đã được nghiên cứu rộng rãi trên mô hình thực nghiệm, cho thấy khả năng bảo vệ tế bào gan theo một số cơ chế cụ thể. Chúng giúp giảm quá trình oxy hóa lipid trong gan, tức là hạn chế sự phá hủy màng tế bào do gốc tự do đồng thời làm tăng hoạt động của các enzyme chống oxy hóa nội sinh. Ngoài ra wedelolactone còn được ghi nhận có khả năng ức chế các phản ứng viêm bằng cách làm giảm các chất trung gian gây viêm. Nhờ những cơ chế này mức độ tổn thương tế bào gan trong các mô hình gây độc gan có thể giảm xuống.
- Flavonoid: Flavonoid là nhóm hợp chất chống oxy hóa mạnh. Nổi bật nhất trong nhóm này là apigenin, luteolin, chúng đã được chứng minh góp phần bảo vệ gan thông qua tác dụng chống oxy hóa và kháng viêm. Các hợp chất này giúp trung hòa gốc tự do và làm dịu phản ứng viêm trong mô gan từ đó hỗ trợ hạn chế tổn thương tế bào.
- Alkaloid steroid: Là một nhóm các hợp chất chống viêm mạnh được ghi nhận có khả năng kích thích tiết mật trong các nghiên cứu trên động vật. Khi lượng mật được tăng lên, quá trình đào thải một số chất qua đường mật cũng được hỗ trợ tốt hơn. (1)

Một số bằng chứng khoa học của cỏ nhọ nồi đối với việc hỗ trợ các vấn đề về gan
Các nghiên cứu về cỏ nhọ nồi chủ yếu được thực hiện trên tế bào và động vật. Những dữ liệu này giúp làm rõ tác dụng sinh học của cỏ nhọ nồi. Dưới đây là những bằng chứng về tác dụng của cỏ nhọ nồi đối với chức năng gan:
- Giảm men gan: Một nghiên cứu về tác dụng bảo vệ của wedelolactone chống lại tổn thương gan cấp tính do carbon tetrachloride gây ra ở mô hình chuột trên Sciencedirect năm 2016 cho thấy, wedelolactone có khả năng làm giảm men gan ALT và AST trong máu. Đồng thời, hình ảnh mô gan cũng được cải thiện so với nhóm không điều trị. (2)
- Giảm mỡ gan trong bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu: Một nghiên cứu về vai trò bảo vệ gan của cỏ nhọ nhồi nồi đối với các mô hình thực nghiệm chuột bạch được điều trị bằng chế độ ăn nhiều chất béo năm 2018 trên Viện Y tế Quốc gia Mỹ cho thấy, các thành phần của cỏ nhọ nồi như wedelolactone, demethylwedelolactone và saponin đã giúp giảm tích tụ mỡ gan, giảm phản ứng viêm và hạn chế tổn thương mô. Một số kết quả cũng ghi nhận dấu hiệu cải thiện quá trình phục hồi tế bào gan.
- Kiểm soát phản ứng viêm trong viêm gan tự miễn: Một nghiên cứu về tác dụng bảo vệ gan của wedelolactone chống lại tổn thương gan do concanavalin A ở chuột trên Tạp chí Y học Trung Quốc Hoa Kỳ năm 2018 cho thấy wedelolactone giúp giảm men gan và đồng thời làm giảm các chất gây viêm như TNF-α, IFN-γ và IL-6. Điều này cho thấy khả năng kiểm soát phản ứng viêm trong gan ở mức thực nghiệm. (3)
- Bảo vệ gan: Một nghiên cứu tổng hợp về hoạt tính bảo vệ gan in vivo của phân đoạn hoạt tính từ chiết xuất ethanol của lá cỏ nhọ nồi đăng trên Viện Y tế Quốc gia Mỹ 2001 cho thấy phân đoạn chiết xuất từ lá cỏ nhọ nồi giàu hoạt chất có tác dụng bảo vệ gan rõ rệt hơn, thể hiện qua việc cải thiện các chỉ số như bilirubin và enzyme gan trong thực nghiệm.
Các bệnh gan có thể hỗ trợ điều trị bằng cỏ nhọ nồi
Cỏ nhọ nồi dường như có tác dụng hỗ trợ điều trị tốt đối với một số rối loạn gan liên quan đến chuyển hóa và nhiễm virus, bao gồm các tình trạng nhiễm mỡ gan, viêm gan, men gan cao và xơ gan giai đoạn cuối.
1. Nhiễm mỡ gan
Trong các nghiên cứu trên động vật ăn nhiều chất béo, cỏ nhọ nồi và các hoạt chất như wedelolactone, demethylwedelolactone và saponin giúp giảm lượng mỡ tích tụ trong gan, đồng thời giảm phản ứng viêm và tổn thương tế bào gan. Nhờ khả năng chống oxy hóa và điều hòa phản ứng viêm, cỏ nhọ nồi có thể hỗ trợ cải thiện tình trạng gan nhiễm mỡ khi kết hợp với chế độ ăn uống và sinh hoạt hợp lý.
2. Viêm gan virus
Mặc dù không tác động trực tiếp lên virus nhưng wedelolactone của cỏ nhọ nồi có thể giúp giảm phản ứng viêm trong gan. Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy hoạt chất này làm giảm các chất gây viêm như TNF-α, IFN-γ và IL-6 từ đó giúp hạn chế tổn thương tế bào gan và hỗ trợ bảo vệ chức năng gan.
3. Men gan cao
Các nghiên cứu thực nghiệm trên chuột bị tổn thương gan cấp tính cho thấy chiết xuất từ cỏ nhọ nồi giúp làm giảm các men gan ALT và AST trong máu; đồng thời mô gan ít bị tổn thương hơn khi quan sát dưới kính hiển vi. (4) Tác dụng này đến từ các hoạt chất trong cây, đặc biệt là wedelolactone có khả năng bảo vệ tế bào gan trước các tác nhân gây độc. Vì vậy cỏ nhọ nồi thường được sử dụng để hỗ trợ cải thiện tình trạng men gan tăng.
4. Xơ gan giai đoạn sớm
Một số nghiên cứu cho thấy cỏ nhọ nồi có thể hỗ trợ bảo vệ tế bào gan thông qua tác dụng chống oxy hóa, giảm viêm và hạn chế tổn thương do gốc tự do. Những cơ chế này góp phần làm chậm quá trình tổn thương gan trong bệnh gan mạn tính như xơ gan giai đoạn sớm giúp duy trì chức năng gan ổn định hơn.

Sử dụng cỏ nhọ nồi chữa bệnh gan như thế nào?
Cỏ nhọ nồi dùng trong hỗ trợ điều trị bệnh gan trong y học cổ truyền Việt Nam thường được thấy dưới dạng sắc cỏ tươi hoặc khô hoặc giã cỏ tươi vắt lấy nước uống hàng ngày, liều lượng 12g - 20g/ngày, liệu trình kéo dài vài tuần.
- Nước cỏ nhọ nồi tươi: Cỏ nhọ nồi tươi rửa sạch, giã hoặc xay, sau đó vắt lấy nước uống, liều lượng khoảng 30ml - 50ml mỗi lần uống, dùng 1 đến 2 lần mỗi ngày.
- Nước sắc: 15g - 30g cỏ nhọ nồi khô sắc với khoảng 400ml - 500ml nước, chia làm 2 lần uống trong ngày.
Theo kinh nghiệm dân gian loại cỏ này nên dùng vào buổi sáng, trước bữa ăn để cơ thể hấp thu tốt hơn. Các bác sĩ ngày nay thường khuyên người bệnh nên thăm khám gan cụ thể để xem có phù hợp dùng thuốc cổ truyền hay không, nếu dùng được cần được bác sĩ chuyên khoa theo dõi qua các cuộc thăm khám gan định kỳ. Điều này rất quan trọng vì sẽ cho biết loại dược liệu đang dùng liệu có giúp bệnh gan thuyên giảm hay làm cho nặng thêm để có can thiệp phù hợp.

Tóm lại cây nhọ nồi chữa bệnh gan là một bài thuốc cổ truyền đáng tin cậy. Mặc dù vậy nó không hoàn toàn có hiệu quả tốt đối với tất cả mọi loại bệnh gan. Các nghiên cứu cho thấy dường như chỉ những loại bệnh gan liên quan đến chuyển hóa và nhiễm virus cỏ nhọ nồi mới có thể giúp ích cho điều trị thông qua việc làm giảm viêm, giảm xơ gan, giảm các triệu chứng men gan cao, vàng da và ngứa da. Những người bệnh gan đang muốn điều trị bằng cỏ nhọ nồi hoặc bất kỳ thuốc cổ truyền nào đều nên thăm khám gan và nghe tư vấn y tế cụ thể trước khi áp dụng.




