Theo nghiên cứu Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu (GBD), viêm phổi ước tính gây ra khoảng 2,5 triệu ca tử vong trên toàn thế giới trong năm 2023, trong đó có 610.000 trẻ em dưới 5 tuổi (1). Ngày Thế giới phòng chống viêm phổi được tổ chức vào ngày 12/11 hằng năm nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về mức độ nguy hiểm của bệnh, đồng thời thúc đẩy các biện pháp phòng ngừa, phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Cùng ECO Pharma tìm hiểu nguồn gốc, ý nghĩa và thông điệp của ngày này trong bài viết sau.
Ngày Thế giới phòng chống viêm phổi là ngày nào?
Ngày Thế giới phòng chống viêm phổi (World Pneumonia Day) được tổ chức vào ngày 12/11 hằng năm trên toàn thế giới. Năm 2026, ngày này rơi vào thứ Năm, 12/11. Các hoạt động hưởng ứng có sự tham gia của nhiều tổ chức y tế, cơ sở chăm sóc sức khỏe và cộng đồng tại các quốc gia.
Nguồn gốc Ngày Thế giới phòng chống viêm phổi
Ngày Thế giới phòng chống viêm phổi do Liên minh Toàn cầu phòng chống viêm phổi ở trẻ em (Global Coalition Against Child Pneumonia) khởi xướng vào năm 2009, với sự tham gia của nhiều tổ chức y tế, nhân đạo và chuyên gia sức khỏe cộng đồng. Sáng kiến ra đời trong bối cảnh viêm phổi là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ em dưới 5 tuổi nhưng chưa được quan tâm đúng mức. (2)
Sự kiện lần đầu tiên được tổ chức vào ngày 2/11/2009. Từ năm 2010, ngày tổ chức được chuyển sang 12/11 và duy trì thường niên cho đến nay.
Ý nghĩa Ngày Thế giới phòng chống viêm phổi 12/11
Ngày Thế giới phòng chống viêm phổi 12/11 góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về mức độ nguy hiểm của bệnh, đặc biệt đối với trẻ nhỏ, người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch. Qua đó, giúp người dân hiểu rõ hơn về các yếu tố nguy cơ, dấu hiệu nhận biết và tầm quan trọng của việc phát hiện, điều trị kịp thời.
Bên cạnh đó, ngày này còn kêu gọi các quốc gia và tổ chức y tế tăng cường đầu tư vào chương trình tiêm chủng, cải thiện dinh dưỡng và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Những nỗ lực này hướng đến giảm số ca mắc nặng, tử vong do viêm phổi và thu hẹp chênh lệch trong tiếp cận y tế giữa các khu vực. (3)
Chủ đề Ngày Thế giới phòng chống viêm phổi năm 2026 là gì?
Theo Liên minh Every Breath Counts, Ngày Thế giới phòng chống viêm phổi năm 2026 mang chủ đề “A New Era of Pneumonia Control” (Kỷ nguyên mới trong kiểm soát viêm phổi). Chủ đề này ghi nhận những tiến bộ đáng kể trong phát triển vắc xin, công cụ chẩn đoán và phương pháp điều trị viêm phổi. (4)
Liên minh cũng nhấn mạnh rằng các quốc gia khó đạt được Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDG) về giảm tử vong ở trẻ em nếu không bảo đảm mọi trẻ đều được bảo vệ trước viêm phổi. Để đạt được mục tiêu này, cần bảo đảm trẻ em được tiếp cận dinh dưỡng đầy đủ, không khí sạch, tiêm chủng và dịch vụ chẩn đoán, điều trị kịp thời, bao gồm kháng sinh và liệu pháp oxy khi cần thiết.
Hưởng ứng chủ đề năm 2026, Liên minh Every Breath Counts kêu gọi các tổ chức trên toàn thế giới tham gia, chia sẻ kế hoạch và lan tỏa những hoạt động phòng chống viêm phổi.
Vì sao viêm phổi vẫn là vấn đề sức khỏe đáng quan tâm?
Viêm phổi vẫn là một trong những nguyên nhân gây tử vong do bệnh truyền nhiễm hàng đầu trên thế giới. Bệnh gây tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi nhiều hơn bất kỳ bệnh truyền nhiễm nào khác, đồng thời đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính, đặc biệt tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình.
Trẻ nhỏ và người cao tuổi là hai nhóm có nguy cơ mắc viêm phổi nặng và tử vong cao. Ở trẻ em, nguy cơ gia tăng khi sống tại khu vực có tỷ lệ tiêm chủng thấp, bị suy dinh dưỡng hoặc thường xuyên tiếp xúc với khói từ nhiên liệu đun nấu, sưởi ấm. Theo Liên minh Every Breath Counts, ước tính khoảng 60% số ca tử vong do viêm phổi ở trẻ em có thể quy cho tình trạng suy dinh dưỡng.
Đối với người cao tuổi, ô nhiễm không khí ngoài trời, nhất là từ hoạt động đốt nhiên liệu hóa thạch và hút thuốc lá là những yếu tố nguy cơ đáng chú ý. Ước tính hơn một phần tư số ca tử vong do viêm phổi ở người trên 70 tuổi có thể quy cho ô nhiễm không khí và hút thuốc.
Tình trạng già hóa dân số, đô thị hóa và ô nhiễm không khí tiếp tục làm gia tăng gánh nặng nhiễm trùng đường hô hấp. Nguy cơ bùng phát một đại dịch tương tự COVID-19 cũng đặt ra thách thức lớn trong việc kiểm soát viêm phổi, khi bệnh có thể đe dọa sức khỏe và tính mạng của nhiều người ở mọi lứa tuổi.
Để giảm gánh nặng bệnh tật, các quốc gia cần tăng cường hệ thống y tế, bảo đảm mọi người đều được tiếp cận các biện pháp phòng ngừa, chẩn đoán sớm và điều trị phù hợp. Trong đó, kháng sinh có thể được chỉ định khi viêm phổi do vi khuẩn, kết hợp hỗ trợ oxy y tế nếu cần thiết.
Các biện pháp phòng tránh viêm phổi hưởng ứng ngày 12/11
Để hưởng ứng Ngày Thế giới phòng chống viêm phổi 12/11, mỗi người nên chủ động bảo vệ sức khỏe hô hấp bằng những cách sau:
- Tiêm chủng đầy đủ: Tiêm vắc xin giúp phòng ngừa một số tác nhân gây viêm phổi, giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng nghiêm trọng. WHO khuyến nghị trẻ em được tiêm đầy đủ các vắc xin thiết yếu như phế cầu, Hib, sởi và ho gà. Ngoài ra, vắc xin cúm, COVID-19 và các loại vắc xin khác có thể được chỉ định tùy theo độ tuổi, tình trạng sức khỏe và khuyến cáo tiêm chủng hiện hành.
- Rửa tay và giữ vệ sinh đường hô hấp: Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch vào những thời điểm cần thiết như trước khi ăn, sau khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc với người bệnh. Khi ho hoặc hắt hơi, nên che miệng và mũi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay, vệ sinh các bề mặt thường xuyên tiếp xúc và hạn chế tiếp xúc gần với người mắc bệnh đường hô hấp.
- Không hút thuốc và tránh khói thuốc: Khói thuốc lá có thể làm tổn thương hệ thống bảo vệ tự nhiên của đường hô hấp, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, bao gồm viêm phổi. Vì vậy, cần tránh hút thuốc và hạn chế tiếp xúc với khói thuốc thụ động, đặc biệt trong gia đình có trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người mắc bệnh hô hấp mạn tính.
- Hạn chế tiếp xúc với ô nhiễm không khí: Ô nhiễm không khí trong nhà và ngoài trời có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp. Người dân nên ưu tiên sử dụng nhiên liệu sạch để đun nấu, sưởi ấm, giữ không gian sống thông thoáng và hạn chế tiếp xúc với khói bụi. Khi chất lượng không khí ngoài trời ở mức kém, nên hạn chế hoạt động không cần thiết tại khu vực ô nhiễm.
- Duy trì dinh dưỡng và lối sống lành mạnh: Chế độ ăn đầy đủ dưỡng chất, ngủ đủ giấc, vận động thường xuyên và kiểm soát tốt bệnh mạn tính giúp duy trì sức khỏe và hỗ trợ hệ miễn dịch. Đối với trẻ sơ sinh, WHO khuyến nghị nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu đời, sau đó bổ sung thực phẩm phù hợp với độ tuổi và tiếp tục bú mẹ để hỗ trợ phòng ngừa nhiễm trùng.
- Khám sớm khi xuất hiện dấu hiệu bất thường: Người có triệu chứng ho, sốt, đau ngực, thở nhanh hoặc khó thở nên đến cơ sở y tế để được thăm khám. Trường hợp khó thở nghiêm trọng, tím môi, lú lẫn hoặc trẻ nhỏ li bì, bú kém cần được đánh giá y tế khẩn cấp. Phát hiện sớm giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, bao gồm kháng sinh khi có chỉ định và hỗ trợ oxy nếu cần thiết.
Ngoài những biện pháp trên, WHO cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường hệ thống chăm sóc sức khỏe ban đầu, nâng cao năng lực chẩn đoán và điều trị của nhân viên y tế. Các quốc gia cần bảo đảm khả năng tiếp cận vắc xin, oxy y tế, thiết bị đo độ bão hòa oxy trong máu (SpO2) và dịch vụ chăm sóc sức khỏe, đặc biệt tại những khu vực có nguồn lực hạn chế. Hoạt động phòng chống viêm phổi cũng cần được lồng ghép vào các chương trình chăm sóc sức khỏe trẻ em, người cao tuổi và bảo vệ môi trường.
Ngày Thế giới phòng chống viêm phổi 12/11 nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phòng ngừa, phát hiện và điều trị bệnh kịp thời. Dù y học đã có nhiều tiến bộ, viêm phổi vẫn là mối đe dọa đối với sức khỏe cộng đồng, nhất là ở những nhóm có nguy cơ cao. Vì vậy, mỗi người nên chủ động tiêm chủng đầy đủ, duy trì lối sống lành mạnh và thăm khám khi có dấu hiệu bất thường để bảo vệ sức khỏe hô hấp, góp phần giảm gánh nặng bệnh tật.
.jpg)
