Viêm gan tự miễn ở trẻ em khiến gan bị viêm mạn tính và tổn thương tiến triển theo thời gian. Không giống các bệnh viêm gan do virus, viêm gan tự miễn thường không có triệu chứng điển hình ở giai đoạn đầu, khiến nhiều trẻ chỉ được phát hiện khi bệnh đã nặng. Vậy cha mẹ cần chú ý những dấu hiệu nào, khi nào nên đưa trẻ đi khám và làm sao để kiểm soát bệnh hiệu quả?
Viêm gan tự miễn ở trẻ em là một bệnh vô căn, đặc trưng bởi sự tổn thương của các tế bào gan do miễn dịch (kháng thể tự miễn), dẫn đến viêm gan, suy gan và xơ gan. Tuy nhiên, nguyên nhân gây ra viêm gan tự miễn ở trẻ em đến nay vẫn chưa được xác định rõ.
Các tác nhân gây bệnh viêm gan tự miễn phổ biến thường gặp như nhiễm trùng, thuốc và độc tố. Một số nguyên nhân khác chiếm tỷ lệ ít hơn, bao gồm:
Một vài giả thuyết hiện tại cho rằng, cơ chế bệnh sinh của viêm gan tự miễn ở trẻ là do sự suy giảm khả năng dung nạp miễn dịch tạo ra bởi yếu tố di truyền, dẫn đến tình trạng viêm do tế bào T gây ra bởi nhiều tác nhân môi trường khác nhau.
Khi hệ miễn dịch tấn công gan, được gọi là viêm gan tự miễn. Viêm gan tự miễn không lây nhiễm. (1)
Viêm gan tự miễn ở trẻ em có biểu hiện đa dạng từ âm thầm cho đến rõ rệt toàn thân, đặc biệt là dễ nhầm lẫn với các bệnh gan khác. Dựa vào mức độ bệnh, triệu chứng thường được chia thành 3 nhóm chính.
Ở giai đoạn đầu của bệnh, viêm gan tự miễn ở trẻ thường không có biểu hiện rõ ràng. Các dấu hiệu có thể nhìn thấy thường là:
Khi bệnh viêm gan tự miễn không được phát hiện, bệnh có thể tiến triển và tổn thương gan ngày càng nghiêm trọng, triệu chứng điển hình và dễ nhận biết hơn, bao gồm:
Ở giai đoạn này, nếu không được điều trị kịp thời, viêm gan tự miễn ở trẻ em có thể tiến triển thành xơ gan hoặc suy gan.
Do bản chất là bệnh tự miễn, viêm gan tự miễn ở trẻ không chỉ ảnh hưởng đến gan mà còn gây ra các biểu hiện toàn thân:
Bác sĩ sẽ dựa trên các dấu hiệu lâm sàng để đưa ra chỉ định thêm như xét nghiệm máu và sinh thiết gan.
Kết quả xét nghiệm máu có thể giúp xác định trẻ nhỏ có bị viêm gan hay không và kiểm tra sự hiện diện của kháng thể tự miễn. Những protein này, tấn công nhầm vào các mô khỏe mạnh trong cơ thể và gây viêm.
Xét nghiệm máu đo các chỉ số sau:
Siêu âm vùng bụng có thể được sử dụng để kiểm tra xem gan có bị to hay không. Trong xét nghiệm này, kỹ thuật viên sẽ đặt một thiết bị cầm tay gọi là đầu dò lên bụng của trẻ để siêu âm, thu được hình ảnh gan và các mạch máu gần đó.
Sinh thiết gan được thực hiện để xác nhận mức độ viêm gan tự miễn. Trước khi thực hiện sinh thiết gan, bác sĩ sẽ gây tê cục bộ và đưa một cây kim nhỏ qua da vào gan lấy mẫu mô gan. Mẫu mô được gửi đến phòng thí nghiệm để kiểm tra các dấu hiệu tổn thương.
Viêm gan tự miễn ở trẻ em là một bệnh nghiêm trọng, kéo dài (mạn tính) và hiện chưa có cách chữa khỏi. Dù vậy, việc điều trị viêm gan tự miễn ở trẻ em có thể giúp kiểm soát 80–90% tình trạng bệnh tiến triển và biến chứng nguy hiểm, giúp tổn thương gan chậm lại hoặc ngừng hẳn. (2)
Có hai loại thuốc chính được sử dụng để giúp kiểm soát bệnh viêm gan tự miễn ở trẻ em:
Ngoài ra, có đến 8% – 16% bệnh nhi được báo cáo là cần ghép gan, với các chỉ định chính là suy gan cấp tính không đáp ứng với liệu pháp điều trị, bệnh gan mãn tính cấp tính, biến chứng của bệnh gan giai đoạn cuối và ung thư biểu mô tế bào gan. (3)
Gan bị bệnh sẽ được cắt bỏ và thay thế bằng một lá gan mới, có thể là toàn bộ gan hoặc một phần gan từ người hiến đã qua đời. Đôi khi, có thể sử dụng một phần gan từ người hiến sống tương thích (người này có thể có hoặc không có quan hệ huyết thống với trẻ). Sau khi ghép gan, các loại thuốc và thủ thuật đặc biệt (liệu pháp chống thải ghép) sẽ giúp cơ thể chấp nhận và thích nghi với cơ quan mới.
Bên cạnh điều trị theo phác đồ của bác sĩ, việc chăm sóc trẻ bị viêm gan tự miễn đúng cách tại nhà giúp kiểm soát bệnh, hạn chế biến chứng và hỗ trợ phục hồi chức năng gan. Cha mẹ cần chú ý đến chế độ dùng thuốc, dinh dưỡng, sinh hoạt và theo dõi sức khỏe lâu dài cho trẻ.
Trẻ bị viêm gan tự miễn thường cần điều trị bằng thuốc ức chế miễn dịch trong thời gian dài. Vì vậy, cha mẹ cần:
Với những trẻ lớn (18 tuổi trở lên), có thể bổ sung tinh chất S. Marianum (chiết xuất từ cây kế sữa) và Wasabia Japonica để hỗ trợ tăng cường chức chức năng gan, giúp chống oxy hóa và chất độc tấn công gan, hỗ trợ giảm gánh nặng cho gan, từ đó phục hồi chức năng gan tốt hơn.
Cha mẹ nên chú ý và đưa trẻ đi khám ngay khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như da dễ bầm tím, chảy máu cam, phù chân, bụng chướng…
Viêm gan tự miễn ở trẻ em là bệnh lý mạn tính có diễn tiến phức tạp, cần được theo dõi và điều trị lâu dài. Cha mẹ của trẻ mắc bệnh lý này cần chăm sóc đúng cách, kết hợp chế độ dinh dưỡng và hướng dẫn trẻ sinh hoạt phù hợp sẽ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả, hạn chế biến chứng, đồng thời tạo điều kiện để trẻ nhỏ phát triển khỏe mạnh và ổn định lâu dài.
