Viêm gan E là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus viêm gan E (HEV) gây ra, lây truyền chủ yếu qua đường phân – miệng. Bệnh có xu hướng tự khỏi nhưng cũng có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng ở phụ nữ mang thai hoặc người có hệ miễn dịch suy yếu (1). Xét nghiệm viêm gan E là bước quan trọng để phát hiện virus HEV, giúp chẩn đoán sớm và can thiệp kịp thời đặc biệt trong giai đoạn cấp. Cùng ECO Pharma tìm hiểu chi tiết về xét nghiệm HEV ngay sau đây.
Xét nghiệm viêm gan E là nhóm xét nghiệm máu dùng để phát hiện sự hiện diện của virus HEV hoặc phản ứng miễn dịch của cơ thể đối với virus này. Đây là phương pháp quan trọng giúp chẩn đoán tình trạng nhiễm HEV cấp, đã từng phơi nhiễm hoặc loại trừ các nguyên nhân gây viêm gan tương tự.
Việc chẩn đoán viêm gan E thường phức tạp hơn so với viêm gan A, viêm gan B, viêm gan C vì các triệu chứng lâm sàng (như vàng da, mệt mỏi, đau bụng) không đặc hiệu.
Để đưa ra chẩn đoán chính xác về viêm gan E, các bác sĩ thường dựa trên sự kết hợp giữa các dấu hiệu lâm sàng, tiền sử phơi nhiễm và một số xét nghiệm máu chuyên biệt. Các xét nghiệm này giúp xác định sự hiện diện của virus, phản ứng của hệ miễn dịch và đánh giá mức độ tổn thương gan. (2)
Xét nghiệm này tập trung vào việc tìm kiếm các kháng thể mà hệ miễn dịch tạo ra để chống lại virus. Kháng thể là các protein đặc biệt do hệ miễn dịch sản xuất. Khi virus xâm nhập hệ miễn dịch sẽ tạo ra kháng thể “dính” vào các phần của virus (kháng nguyên), báo hiệu cho những thành phần khác của hệ miễn dịch đến để tiêu diệt virus.
HEV RNA là xét nghiệm phân tử giúp tìm kiếm vật liệu di truyền của virus trong máu. Kỹ thuật này còn được gọi là PCR test vì sử dụng máy PCR để khuếch đại RNA và phát hiện virus. So với xét nghiệm kháng thể, xét nghiệm RNA có thể phát hiện virus sớm hơn, ngay trước khi triệu chứng xuất hiện. Đối với hầu hết mọi người xét nghiệm RNA sẽ chỉ dương tính trong khoảng 3 tuần sau khi có triệu chứng do cơ thể đang loại bỏ virus. Ở những người phát triển viêm gan E mạn tính đặc biệt là người suy giảm miễn dịch, xét nghiệm RNA có thể được thực hiện định kỳ để theo dõi hiệu quả điều trị.
Mặc dù không đặc hiệu cho viêm gan E, các xét nghiệm chức năng gan giúp đánh giá mức độ tổn thương gan.
Quy trình thực hiện xét nghiệm HEV thường đơn giản, an toàn, chủ yếu tập trung vào việc lấy một mẫu máu để phân tích sự hiện diện của virus (RNA) hoặc phản ứng của hệ miễn dịch (kháng thể).
Bác sĩ sẽ tiến hành lấy một lượng máu nhỏ, thường là từ tĩnh mạch ở cánh tay. Quy trình này ít xâm lấn, nhanh và chỉ mất vài phút. Mẫu máu sau đó được gửi đến phòng xét nghiệm để phân tích chuyên sâu. Người bệnh không cần phải nhịn ăn trước khi test nhanh viêm gan E. Tuy nhiên bạn có thể cần làm thêm các xét nghiệm khác nên tốt nhất nên nhịn ăn trong ngày xét nghiệm.
Thời gian trả kết quả kết quả HEV phụ thuộc vào loại xét nghiệm thực hiện. Xét nghiệm kháng thể thường có kết quả trong ngày, xét nghiệm RNA HEV (PCR) trong 1 – 2 ngày, xét nghiệm men gan có thể có kết quả trong vài giờ. Kết quả sẽ được bác sĩ đánh giá để xác định tình trạng nhiễm virus, mức độ tổn thương gan và khả năng miễn dịch của cơ thể.
Kết quả xét nghiệm HEV phụ thuộc vào sự kết hợp giữa các chỉ số kháng thể và RNA. Dưới đây là bảng tóm tắt các kết quả phổ biến nhất:
| Loại xét nghiệm | Chỉ số | Kết quả chẩn đoán | Giải thích ý nghĩa lâm sàng |
| Anti-HEV IgM/IgG (huyết thanh) | IgM dương tính, IgG âm tính | Nhiễm HEV cấp tính | Chỉ dấu của nhiễm trùng đang hoạt động. Kháng thể IgM là dấu hiệu miễn dịch sớm. |
| IgM âm tính, IgG dương tính | Đã từng nhiễm HEV/miễn dịch. | Đã từng tiếp xúc với virus và hiện tại có khả năng miễn dịch bảo vệ. | |
| IgM dương tính, IgG dương tính | Nhiễm HEV đang hoạt động | Thể hiện nhiễm trùng hiện tại (có thể là nhiễm trùng mạn tính ở người suy giảm miễn dịch). | |
| IgM âm tính, IgG âm tính | Không nhiễm HEV | Chưa từng tiếp xúc với virus viêm gan E. | |
| HEV RNA (PCR) | RNA dương tính | Nhiễm HEV đang hoạt động | Virus đang nhân lên trong cơ thể. Xác nhận nhiễm trùng cấp tính hoặc mạn tính. |
| RNA âm tính | Không nhiễm HEV đang hoạt động | Không phát hiện vật liệu di truyền của virus. | |
| Xét nghiệm chức năng gan | ALT/AST cao | Tổn thương gan cấp tính | Men gan (ALT và AST) tăng cao do tế bào gan bị virus phá hủy, là dấu hiệu phổ biến của viêm gan cấp tính. |
| Bilirubin cao | Vàng da/rối loạn chức năng gan | Gan bị viêm không xử lý kịp bilirubin dẫn đến tích tụ trong máu gây ra vàng da. |
Nếu xét nghiệm anti-HEV chưa xác định chính xác tình trạng nhiễm HEV bạn sẽ cần làm tiếp xét nghiệm HEV RNA (PCR) để xác nhận sự hiện diện của virus. Nếu bị nhiễm HEV, sẽ cần tuân thủ các hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa về điều trị, thăm khám, ăn uống và sinh hoạt.
Nếu kết quả là viêm gan E cấp tính: Bệnh có thể tự khỏi sau vài tuần. Trong thời gian này cần nghỉ ngơi nhiều hơn, ăn uống các thực phẩm bổ dưỡng, tốt cho gan và tạm ngưng hoàn toàn rượu bia, thuốc lá, cà phê hoặc bất kỳ chất kích thích nào. Nếu đang dùng thuốc, thảo dược, thực phẩm chức năng hãy hỏi bác sĩ xem có phải tạm ngưng hay không và cần ngưng trong bao lâu. Nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ cao như phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch sẽ cần phải theo dõi đặc biệt.
Nếu kết quả là viêm gan E mãn tính: Bạn cần điều trị đặc hiệu, có thể là bằng thuốc kháng virus kết hợp vitamin bổ sung, chế độ ăn uống và một số loại thuốc bổ trợ; Phải bỏ rượu bia và các chất kích thích khác hoàn toàn.
Nếu kết quả là miễn dịch (IgG dương tính, IgM âm tính): Trước đây bạn đã từng tiếp xúc với virus và cơ thể đã hình thành kháng thể bảo vệ vì vậy sẽ không cần điều trị đặc hiệu; chỉ cần kiểm tra gan định kỳ mỗi 3 tháng một lần.
Nhìn chung nếu đang nhiễm HEV bạn nên chú ý trong ăn uống, sinh hoạt để không làm lây lan virus ra cộng đồng. Hãy hạn chế tối đa việc ăn uống bên ngoài; không dùng chung dụng cụ ăn uống, thức ăn, bàn chải đánh răng; rửa tay bằng xà bông diệt khuẩn sau mỗi lần đi vệ sinh, trở về từ bên ngoài và trước khi tiếp xúc với đồ ăn thức uống.
Viêm gan E là một bệnh lý do virus HEV có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng dẫn đến tử vong nếu không được can thiệp hiệu quả. Năm 2021 Tổ chức Y tế giới (WHO) ghi nhận 3450 ca tử vong trong số 19,47 triệu người bị viêm gan E cấp tính trên thế giới. Trong bối cảnh viêm gan E lưu hành rộng rãi và dễ lây lan qua đường phân – miệng như ở khu vực Đông Nam Á, các xét nghiệm viêm gan E trở thành công cụ đắc lực cho việc phát hiện HEV từ sớm và can thiệp kịp lúc. Đặc biệt là những người trở về từ vùng dịch hoặc thường xuyên đi du lịch, ăn uống bên ngoài.
