Trẻ em và thanh thiếu niên có thể mắc hơn 100 loại bệnh về gan mật với triệu chứng và mức độ nghiêm trọng khác nhau. Nếu không được điều trị sớm, một số bệnh gan mật có thể đe dọa đến tính mạng của trẻ. Vậy đâu là bệnh gan mật ở trẻ em cần cảnh giác? Bài viết sau đây của ECO Pharma sẽ cung cấp đầy đủ thông tin để bạn hiểu đúng và đủ về nhóm bệnh lý nguy hiểm này.
Bệnh gan mật ở trẻ em là một nhóm bệnh lý làm suy giảm chức năng gan và đường mật của trẻ với biểu hiện đa dạng, từ cấp tính đến âm thầm. Trong trường hợp cấp tính, bệnh gan mật có thể dẫn đến suy gan cấp – một bệnh đa hệ thống có thể đe dọa tính mạng của trẻ nếu không được chăm sóc tích cực và ghép gan.
Việc phát hiện sớm nhóm bệnh này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với mục tiêu bảo tồn chức năng gan. Vì vậy, các bậc phụ huynh nên trang bị kiến thức về bệnh lý gan mật để phát hiện sớm dấu hiệu của bệnh, từ đó kịp thời đưa con em mình đến cơ sở y tế để điều trị, giúp giảm thiểu tổn thương gan và phòng tránh biến chứng xơ gan hoặc suy gan.
Trẻ em có thể mắc hơn 100 loại bệnh gan mật khác nhau. Trong số đó, những bệnh lý gan mật ở trẻ em thường gặp, đòi hỏi sự chăm sóc và quản lý chuyên biệt, bao gồm:
Viêm gan B và viêm gan C là bệnh do virus gây ra, ảnh hưởng đến trẻ em thông qua nhiều con đường lây truyền khác nhau với 12% tổng số ca mắc viêm gan B và C là ở trẻ em dưới 18 tuổi. Nếu không được điều trị sớm, cả viêm gan B và C đều có thể chuyển biến thành mạn tính, gây xơ gan, ung thư và tử vong. (1)
Không chỉ là nguyên nhân chính dẫn đến nguy cơ ghép gan ở trẻ sơ sinh, teo đường mật bẩm sinh còn là nguyên nhân liên quan đến gan phổ biến nhất gây tử vong ở trẻ em. Bệnh lý này đặc trưng bởi tình trạng tắc nghẽn hoặc thiếu hụt các ống dẫn mật, dẫn đến tổn thương gan và cuối cùng là suy gan. Bệnh thường xảy ra ở trẻ sơ sinh (dưới 3-4 tháng tuổi).
Hội chứng gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa (MASLD) xảy ra khi lượng mỡ dư thừa tích tụ trong gan. Bệnh tiến triển “thầm lặng” với rất ít hoặc không có triệu chứng. Một số nghiên cứu ước tính, có khoảng 5-10% trẻ em mắc MASLD. Nếu MASLD ở trẻ em không được điều trị có thể dẫn đến nguy cơ phải ghép gan khi trưởng thành.
Suy gan cấp tính xảy ra khi nhiều tế bào gan chết trong một thời gian ngắn, khiến gan không còn khả năng thực hiện các chức năng quan trọng. Ở trẻ em, suy gan cấp tính là một hội chứng phức tạp và tiến triển nhanh chóng. Bệnh gan mật ở trẻ em này cần được nhận biết và chữa trị sớm, nếu không sẽ trở thành nguy cơ gây tử vong cao.
Trong nhóm bệnh gan mật ở trẻ em, các bệnh lý về rối loạn chuyển hóa di truyền và rối loạn di truyền cũng đáng chú ý, điển hình là hội chứng Alagille và bệnh Wilson:
Ngoài những căn bệnh gan mật phổ biến kể trên, trẻ nhỏ có thể mắc các bệnh về gan và đường mật khác, chẳng hạn như:
Bệnh lý về gan và đường mật thuộc nhóm bệnh nguy hiểm, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng của trẻ nhỏ. Vậy nguyên nhân nào khiến trẻ dễ mắc những căn bệnh nghiêm trọng này?
Trong những năm đầu đời, gan vẫn trên hành trình hoàn thiện các chức năng quan trọng như: chuyển hóa, thải độc, tổng hợp protein, sản xuất và vận chuyển mật… Khi sinh lý của gan chưa ổn định, gan dễ bị ảnh hưởng hoặc phản ứng lại khi cơ thể tiếp xúc với virus và các yếu tố độc hại.
Hệ miễn dịch cơ thể non yếu không đủ khả năng bảo vệ gan và đường mật của trẻ khỏi các tác nhân gây bệnh, khiến nguy cơ mắc bệnh gan mật ở trẻ nhỏ tăng cao. Vậy nên, sau sinh, trẻ rất dễ bị viêm gan hoặc viêm đường mật do nhiễm trùng.
Nhiều bệnh gan mật ở trẻ xảy ra do yếu tố di truyền và bẩm sinh, điển hình là rối loạn chuyển hóa. Các bệnh lý gan và đường mật liên quan đến di truyền thường khó kiểm soát và tiến triển nhanh.
Tùy thuộc vào nguyên nhân và thời gian mắc bệnh gan mật, cơ thể trẻ sẽ có những biểu hiện khác nhau. Tuy nhiên, nếu nhận thấy bất kỳ triệu chứng bất thường nào sau đây, phụ huynh cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ để chẩn đoán bệnh gan mật ngay lập tức:
Trong những triệu chứng ECO Pharma liệt kê ở trên, phụ huynh thường nhầm lẫn triệu chứng da vàng do bệnh gan mật là tình trạng sinh lý thông thường. Tuy nhiên, hiện tượng vàng da kéo dài là dấu hiệu cảnh báo sớm các vấn đề về gan và đường mật, phụ huynh nên đưa trẻ đến bệnh viện thăm khám để được điều trị kịp thời.
Để chẩn đoán chính xác trẻ mắc bệnh gan mật nào? Bác sĩ chuyên khoa sẽ thực hiện các loại xét nghiệm sau đây:
Xét nghiệm chức năng gan giúp bác sĩ đánh giá các tổn thương ở gan và sức khỏe tổng thể của gan. Các xét nghiệm chức năng gan thường được sử dụng là xét nghiệm Protein gan và thử nghiệm Bilirubin.
Áp dụng kỹ thuật hiện đại, các xét nghiệm hình ảnh cho phép bác sĩ quan sát cấu trúc gan và đường mật rõ ràng, từ đó phát hiện chính xác các bất thường (dị dạng mạch gan – tĩnh mạch cửa, viêm xơ đường mật, gan nhiễm mỡ… ) và đưa ra phương án can thiệp hợp lý. Xét nghiệm hình ảnh chẩn đoán bệnh gan mật ở trẻ nhỏ, bao gồm: siêu âm, chụp cắt lớp vi tính (CT), chụp cộng hưởng từ (MRI), đo cộng hưởng từ đàn hồi (MRE)…
Kết quả sinh thiết gan giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác loại bệnh gan và giai đoạn của bệnh. Đặc biệt, phương pháp này cung cấp dữ liệu chi tiết để bác sĩ xác định nguyên nhân gây bệnh gan, gồm cả ung thư gan.
Bên cạnh đó, bác sĩ có thể tiến hành các xét nghiệm di truyền để chẩn đoán các bệnh lý gan mật do di truyền. Kết quả chẩn đoán càng chính xác, hiệu quả chữa bệnh gan mật cho trẻ càng cao.
Dựa vào kết quả chẩn đoán, bác sĩ chuyên khoa sẽ thiết kế phác đồ điều trị bệnh gan mật cho trẻ phù hợp với tình trạng và mức độ nghiêm trọng của bệnh. Dưới đây là các phương pháp chữa bệnh gan mật ở trẻ hiện nay:
Những trường hợp trẻ được chỉ định điều trị nội khoa (dùng thuốc) khi mắc các bệnh lý gan mật sau:
Đối với một số bệnh lý gan mật nghiêm trọng, việc can thiệp ngoại khoa (phẫu thuật) là chỉ định bắt buộc để duy trì chức năng gan, bảo toàn tính mạng cho trẻ. Những bệnh gan mật ở trẻ em cần phẫu thuật là teo đường mật (phẫu thuật Kasai giúp khôi phục dòng chảy của mật); xơ gan, suy gan nặng và bệnh lý bẩm sinh khiến gan không thể hoạt động bình thường (phẫu thuật ghép gan).
Việc theo dõi và chăm sóc sức khỏe trẻ nhỏ dài hạn giúp kiểm soát tiến triển của bệnh, đảm bảo chức năng gan mật khỏe mạnh và kịp thời xử trí những biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra. Đối với trẻ mắc bệnh lý về gan và đường mật, phụ huynh cần đưa trẻ đến các cơ sở y tế thăm khám định kỳ, kết hợp điều chỉnh chế độ ăn uống và nghỉ ngơi hợp lý. Song song đó, trẻ cũng cần được quản lý cân nặng chặt chẽ và hướng dẫn vận động thể chất đều đặn để thúc đẩy quá trình chuyển hóa, giảm ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe gan mật.
Chế độ dinh dưỡng hợp lý và cách chăm sóc sức khỏe khoa học đóng vai trò quan trọng trong điều trị và kiểm soát tiến triển bệnh gan mật ở trẻ em. Theo đó, phụ huynh có con em mắc bệnh gan mật cần lưu ý những điều cốt lõi như sau:
Trước tiên, để xây dựng được kế hoạch dinh dưỡng phù hợp với trẻ bị bệnh gan mật, phụ huynh nên đưa con em mình đến gặp chuyên gia dinh dưỡng. Căn cứ vào tình trạng dinh dưỡng của trẻ, chuyên gia sẽ hướng dẫn phụ huynh thiết kế chế độ ăn uống đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng cụ thể của trẻ em mắc bệnh gan.
Nguyên tắc dinh dưỡng có lợi cho sức khỏe gan đó là “đủ chất dinh dưỡng và đủ các nhóm thực phẩm”. Dựa trên nguyên tắc này, phụ huynh nên chuẩn bị cho trẻ khẩu phần ăn chứa đầy đủ dưỡng chất thiết yếu, bao gồm: đạm, tinh bột, chất béo, vitamin và khoáng chất từ đa dạng các loại thực phẩm như: thịt, cá, rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt… Đặc biệt, trong khẩu phần ăn của trẻ mắc bệnh gan mật, phụ huynh phải hạn chế tối đa thực phẩm chế biến sẵn, đồ uống có đường và tinh bột tinh chế để giảm áp lực lên gan.
Cùng với chế độ dinh dưỡng hợp lý, phụ huynh nên tăng cường hệ miễn dịch và sức khỏe tổng thể cho trẻ bị bệnh gan mật bằng những biện pháp thiết thực như sau:
Khi trẻ đủ 18 tuổi, phụ huynh nên bổ sung thêm dưỡng chất thiên nhiên có tác dụng hỗ trợ kiểm soát các yếu tố gây viêm gan và thúc đẩy chức năng thải độc gan như S. Marianum và Wasabia. Nhờ đó giảm tổn thương gan, đồng thời tăng cường hoạt động của tế bào gan, góp phần ngăn chặn bệnh gan tiến triển nặng gây xơ gan, suy gan và ung thư gan.
Bệnh gan mật ở trẻ em là nhóm bệnh nghiêm trọng, nhưng có thể điều trị hiệu quả nếu phát hiện và chẩn đoán sớm. Chính vì lẽ đó, khi thấy trẻ có những dấu hiệu của bệnh gan mật như vàng da, mệt mỏi, chướng bụng, chậm phát triển… phụ huynh nên đưa trẻ đến bệnh viện thăm khám ngay lập tức.
