Bệnh giời leo là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách chẩn đoán

Bệnh giời leo (zona) do virus gây ra có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm. Bất cứ người nào đã từng bị thủy đậu đều có khả năng mắc bệnh zona (bị dời bò). Vậy bệnh này lây lan bằng cách nào? Mất bao lâu bệnh mới khỏi hẳn?

Giời leo là gì?

Giời leo là bệnh do virus Varicella-zoster gây ra. Virus này sau khi gây bệnh thủy đậu sẽ ẩn náu trong các tế bào thần kinh và tái hoạt động sau nhiều năm, gây ra bệnh giời leo.

Có nhiều cách gọi tên bệnh giời leo trong đời sống như bị dời ăn, bệnh giời leo, bị giời đái, nổi giời leo, dời zona. Nhưng tên bệnh được gọi theo khoa học là bệnh zona hoặc zona thần kinh.

Bệnh giời leo có thể xuất hiện ở bất cứ vị trí nào trên cơ thể nhưng nó thường xuất hiện ở một bên cơ thể. Các triệu chứng đầu tiên của bệnh là ngứa, rát và đau ở một vùng da nhất định. Sau đó các nốt ban đỏ, mụn nước sẽ xuất hiện ở vùng da đó. Các nốt ban này thường rất đau và gây khó chịu cho người bệnh.

Hầu hết mọi người đều hồi phục hoàn toàn trong vòng 3 – 5 tuần nhưng một số trường hợp gặp phải các biến chứng nghiêm trọng. Tiêm vắc xin thủy đậu khi còn nhỏ có thể ngăn ngừa cả bệnh thủy đậu và bệnh zona. Những người từ 50 tuổi trở lên cần được bác sĩ tư vấn về việc tiêm phòng bệnh zona. (1)

Triệu chứng của bệnh giời leo

Các triệu chứng của bệnh giời leo thường xuất hiện ở một bên cơ thể (thắt lưng, ngực, bụng hoặc lưng) nhưng nó cũng có thể xuất hiện trên mặt, mắt, miệng và tai.

Bệnh giời leo thường ảnh hưởng đến một hạch thần kinh cảm giác gần tủy sống được gọi là hạch rễ lưng. Đây là lý do tại sao các triệu chứng xuất hiện ở những vùng cụ thể của cơ thể. Cơn đau xuất phát từ sự liên quan đến dây thần kinh chứ không phải do phát ban. Một số người bị đau nhưng không xuất hiện phát ban. Những người khác có thể bị phát ban kèm theo đau đớn và các triệu chứng khác, chẳng hạn như sốt, ớn lạnh hoặc nhức đầu.

1. Dấu hiệu giời leo giai đoạn đầu

Hãy cùng Eco Pharma tìm hiểu một số triệu chứng phổ biến nhất của bệnh giời leo giai đoạn đầu:

• Một cơn đau âm ỉ, nóng rát liên tục hoặc một cơn đau nhói thoáng qua.
• Phát ban trên da chỉ ảnh hưởng đến một số khu vực nhất định.
• Mụn nước chứa đầy chất lỏng.
• Phát ban da phồng rộp.

Các vị trí phổ biến cho những triệu chứng này bao gồm ngực, vùng bụng, lưng, xung quanh eo. Nhưng vị trí của các triệu chứng sẽ phụ thuộc vào sự phân bố của virus trên da. Nếu phát ban ảnh hưởng đến mặt, các triệu chứng thường chỉ xuất hiện ở một bên, thường là quanh một mắt và trán.

2. Các biểu hiện của giời leo giai đoạn sau

Ở giai đoạn sau, các triệu chứng thường tiến triển như sau:

• Đau, ngứa ran, tê và ngứa bắt đầu ảnh hưởng đến một bộ phận cụ thể của da.
• Sau tối đa 2 tuần, phát ban sẽ xuất hiện.
• Các vết đỏ và mụn nước chứa đầy chất lỏng, ngứa phát triển và tiếp tục như vậy trong 3 – 5 ngày.
• Các mụn nước có thể hợp nhất, tạo thành một dải màu đỏ. Chạm nhẹ cũng có thể gây đau đớn.
• Viêm có thể ảnh hưởng đến các mô mềm bên dưới và xung quanh phát ban.
• Sau 7 – 10 ngày, các mụn nước dần khô lại và đóng vảy hoặc bong tróc.
• Bệnh giời leo thường kéo dài khoảng 2 – 4 tuần. Nó dễ lây lan cho đến khi các mụn nước khô lại và đóng vảy.

Nguyên nhân bị giời leo

Bệnh giời leo do virus Varicella-zoster gây ra, cùng một loại virus gây bệnh thủy đậu. Sau khi một người khỏi bệnh thủy đậu, virus vẫn tồn tại trong hạch cảm giác của dây thần kinh sọ não hoặc hạch rễ lưng trong hệ thần kinh ngoại biên.

Varicella-zoster thuộc nhóm virus có tên là virus herpes. Tất cả các loại virus herpes đều có thể ẩn náu trong hệ thống thần kinh, nơi chúng có thể tồn tại vô thời hạn một cách tiềm ẩn.

Trong điều kiện thích hợp, virus herpes zoster có thể hoạt động trở lại, tương tự như khi thức dậy sau giấc ngủ đông và di chuyển xuống các sợi thần kinh để gây ra nhiễm trùng mới. Nguyên nhân gây ra hiện tượng này thường không rõ ràng nhưng nó có thể xảy ra khi hệ thống miễn dịch suy yếu, khiến virus hoạt động trở lại.

Các thể giời leo

Các thể giời leo theo vị trí như sau:

• Giời leo trên mắt: Giời leo trên mắt xuất hiện rất phổ biến. Nếu virus ảnh hưởng đến dây thần kinh mắt có thể gây đau, đỏ và sưng trong và xung quanh mắt, cũng như mất thị lực tạm thời hoặc vĩnh viễn.
• Giời leo trên tai: Bệnh zona cũng có thể xảy ra trong hoặc xung quanh tai dẫn đến các vấn đề về thăng bằng và thính giác và yếu cơ ở bên bị ảnh hưởng của khuôn mặt. Những sự ảnh hưởng này có thể lâu dài hoặc thậm chí là vĩnh viễn. Một người xuất hiện các triệu chứng trong hoặc xung quanh tai và mắt nên gặp bác sĩ ngay lập tức để giảm nguy cơ biến chứng.
• Giời leo trong miệng: Giời leo trong miệng gây đau miệng, đau răng, tổn thương ở mô vòm miệng gây khó khăn cho việc ăn uống.
• Giời leo trên mặt: Đây là tình trạng zona xuất hiện ở vùng trán, xung quanh môi, má. Vì mặt là vùng da mỏng dễ bị tổn thương nên việc chăm sóc vùng da phát ban cần thực hiện cẩn thận.
• Giời leo trên các vị trí khác của cơ thể: Giời leo cũng có thể xuất hiện ở lưng, ngực, cổ, eo,… Tuyến bệnh này thường diễn tiến nhanh hơn nhưng ít gây biến chứng hơn so với giời leo trên mặt, mắt hoặc tai. Bệnh zona cũng có thể ảnh hưởng tới các cơ quan nội tạng. Bệnh sẽ không có phát ban nhưng các vấn đề khác có thể phát sinh. Các nhà nghiên cứu đã tìm thấy bằng chứng về bệnh giời leo trong hệ thống tiêu hóa có thể dẫn đến rối loạn chức năng đường tiêu hóa và trong các động mạch trong não. Nó có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ và chứng mất trí nhớ.

Bệnh giời leo lây qua đường nào?

Bệnh giời leo không lây lan qua ho hoặc hắt hơi, chỉ tiếp xúc trực tiếp với chất lỏng từ mụn nước mới có thể làm lây lan virus. Vì vậy, việc che vết phồng rộp sẽ giảm nguy cơ lây nhiễm.

Một người chưa bao giờ mắc bệnh thủy đậu có thể nhiễm virus nếu tiếp xúc trực tiếp với chất lỏng trong mụn nước của người hiện đang mắc bệnh giời leo. Nếu điều này xảy ra với người chưa được chủng ngừa bệnh thủy đậu thì họ sẽ mắc bệnh thủy đậu trước chứ không phải bệnh giời leo.

Bệnh không thể lây truyền trước khi mụn nước hình thành hoặc sau khi hình thành lớp vảy. Thực hiện các biện pháp phòng ngừa sau đây có thể giúp ngăn ngừa sự lây truyền của virus:

• Rửa tay thường xuyên.
• Tránh chạm vào hoặc gãi vết phát ban.

Điều quan trọng nữa là người bị bệnh giời leo phải tránh tiếp xúc với với những đối tượng sau để bảo vệ họ:

• Trẻ sinh non.
• Người mang thai chưa bao giờ mắc bệnh thủy đậu hoặc chưa từng tiêm vắc xin phòng bệnh này.
• Những người có hệ thống miễn dịch suy yếu.

Đối tượng dễ mắc bệnh giời leo

Bất cứ ai đã từng mắc bệnh thủy đậu đều có thể mắc bệnh giời leo. Hầu hết người lớn ở Mỹ đều mắc bệnh thủy đậu khi còn nhỏ. Các yếu tố có thể làm tăng nguy cơ khởi phát bệnh giời leo bao gồm:

• Tuổi: Nguy cơ khởi phát bệnh zona thần kinh tăng theo tuổi tác. Bệnh này thường xuất hiện ở những người trên 50 tuổi.
• Một số bệnh: Các bệnh làm suy yếu hệ thống miễn dịch, chẳng hạn như HIV/AIDS và ung thư có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh zona.
• Phương pháp điều trị ung thư: Bức xạ hoặc hóa trị có thể làm giảm sức đề kháng của cơ thể với bệnh tật và có thể gây ra bệnh zona.
• Một số loại thuốc:Thuốc ngăn ngừa đào thải các cơ quan cấy ghép có thể làm tăng khả năng mắc bệnh này.

Những người có hệ thống miễn dịch suy yếu sẽ có nguy cơ khởi phát bệnh zona cao hơn và gặp phải các triệu chứng và biến chứng nghiêm trọng.

• Bị ung thư, đặc biệt là bệnh bạch cầu hoặc ung thư hạch.
• Nhiễm HIV.
• Đã từng cấy ghép nội tạng.
• Đang dùng thuốc ức chế hệ miễn dịch.

Biến chứng có thể gặp khi bị giời bò

Các biến chứng do bệnh giời leo gây ra có thể bao gồm:

• Đau dây thần kinh sau zona: Đối với một số người, cơn đau do bệnh zona vẫn tiếp tục kéo dài sau khi các mụn nước đã lành. Tình trạng này được gọi là đau dây thần kinh sau zona.
• Mất thị lực: Bệnh zona trong hoặc xung quanh mắt có thể gây đau và có thể dẫn đến mất thị lực.
• Vấn đề về thần kinh: Bệnh zona có thể gây viêm não, liệt mặt hoặc các vấn đề về thính giác hoặc thăng bằng.
• Nhiễm trùng da: Nếu mụn nước zona không được điều trị đúng cách, nhiễm trùng da do vi khuẩn có thể phát triển. (2)

Khi nào đến gặp bác sĩ để điều trị bệnh giời leo?

Liên hệ với bác sĩ càng sớm càng tốt nếu bạn nghi ngờ mắc bệnh giời leo, đặc biệt là trong các tình huống sau:

• Đau và phát ban xảy ra gần mắt, nếu không được điều trị có thể dẫn đến tổn thương mắt vĩnh viễn.
• Người từ 50 tuổi trở lên. Từ độ tuổi này nếu mắc giời leo, các biến chứng thường nghiêm trọng hơn khi còn trẻ.
• Bạn hoặc ai đó trong gia đình bạn có hệ thống miễn dịch suy yếu (do ung thư, dùng thuốc hoặc mắc bệnh mãn tính).

1. Cách chẩn đoán khi bị giời leo

Các bác sĩ thường chẩn đoán bệnh zona thông qua khám sức khỏe bằng cách đánh giá sự xuất hiện của phát ban và mụn nước trên cơ thể.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể lấy mẫu từ dịch của mụn nước và gửi đến phòng thí nghiệm để kiểm tra xem có virus hay không. Bác sĩ cũng có thể tiến hành xét nghiệm máu để tìm kháng thể từ đó có thể xác định xem một người đã từng tiếp xúc với virus hay chưa.

2. Phương pháp điều trị khi bị nổi giời leo

Bác sĩ có thể kê đơn thuốc kháng virus để ngăn chặn virus nhân lên. Điều trị bằng thuốc kháng virus có thể giúp giảm mức độ nghiêm trọng và thời gian của các triệu chứng, ngăn ngừa các biến chứng phát triển, giảm nguy cơ phát ban quay trở lại.

Ngoài thuốc kháng virus, có một số cách khác để giúp kiểm soát các triệu chứng bao gồm:

• Sử dụng thuốc giảm đau
• Giảm căng thẳng nhiều nhất có thể
• Ăn uống điều độ, bổ dưỡng
• Tập thể dục nhẹ nhàng
• Mặc quần áo rộng rãi
• Thực hiện các hoạt động thư giãn sẽ làm giảm căng thẳng và giảm đau.

Để giảm ngứa, bạn có thể thực hiện các phương pháp sau:

• Thoa kem dưỡng da calamine
• Tắm nước ấm pha bột yến mạch
• Đặt một chiếc khăn ẩm và mát lên vết phồng rộp

Hầu hết người bệnh sẽ hồi phục khi điều trị tại nhà nhưng bạn nên tìm kiếm sự trợ giúp y tế nếu các triệu chứng khác xuất hiện, chẳng hạn như sốt. Khoảng 1 – 4% người bệnh sẽ phải nằm viện do biến chứng. (3)

Xem thêm: 5 cách trị giời leo nhanh hết

Có nên điều trị giời leo bằng phương pháp dân gian?

Bạn có thể điều trị giời leo bằng phương pháp dân gian nhưng nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng. Các phương pháp dân gian trị giời leo thường sử dụng các nguyên liệu tự nhiên như tỏi, mật ong, đậu xanh, rau sam. Những nguyên liệu này chứa các thành phần có thể kháng viêm, sát khuẩn, giúp giảm đau, ngứa và làm lành vết thương.

Tuy nhiên, hiệu quả của các phương pháp này chưa được chứng minh rõ ràng bởi các nghiên cứu khoa học. Ngoài ra, nếu vệ sinh không đảm bảo trong thực hành điều trị bằng thuốc dân gian như nguyên liệu không được làm sạch, sát khuẩn kỹ cũng có thể dẫn đến nhiễm trùng vết thương, làm cho bệnh nghiêm trọng hơn.

Lưu ý và kiêng kỵ khi đang bị giời leo

Để giúp bệnh nhanh khỏi và phòng ngừa biến chứng, bạn nên lưu ý và kiêng kỵ một số điều sau:

• Giữ vùng da bị tổn thương sạch sẽ, khô ráo, thông thoáng để ngăn ngừa nhiễm trùng và mau lành vết thương.
• Không gãi, tác động vào vùng da bệnh để tránh mụn nước bị vỡ làm virus lây lan sang các vùng da khác.
• Không tự ý bôi, đắp các loại lá, thuốc lên vùng da bị tổn thương để tránh nhiễm trùng vết thương.
• Có thể chườm mát để giảm đau và giảm ngứa.
• Nghỉ ngơi đầy đủ, ăn uống lành mạnh để tăng cường sức đề kháng.
• Hạn chế tiếp xúc với người khác, đặc biệt là trẻ em, người già và người có hệ miễn dịch yếu.
• Kiêng ăn thực phẩm cay nóng, nhiều dầu mỡ, đồ ăn chế biến sẵn, đồ uống có cồn, bia, rượu. Những thực phẩm này có thể gây khó chịu và không tốt cho quá trình điều trị bệnh.
• Kiêng tiếp xúc với gió lạnh vì có thể làm bệnh tiến triển xấu hơn.

Làm thế nào để phòng ngừa bệnh giời bò?

Bạn có thể thực hiện những điều sau để phòng mắc bệnh giời leo:

• Tăng cường sức đề kháng: Cơ thể khỏe mạnh, có sức đề kháng tốt làm tăng khả năng chống lại bệnh tật và virus gây bệnh giời leo. Bạn nên ăn uống đầy đủ chất dinh dưỡng, ngủ đủ giấc, tập thể dục thường xuyên, tránh căng thẳng, stress.
• Tránh tiếp xúc với người bệnh: Virus gây bệnh giời leo lây truyền qua qua dịch tiết từ mụn nước của người bệnh. Tránh tiếp xúc với dịch tiết từ mụn nước do zona để phòng ngừa bệnh.
• Giữ vệ sinh cá nhân sạch sẽ: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng sát khuẩn và nước sạch, đặc biệt là sau khi tiếp xúc với người bệnh hoặc vật dụng của người bệnh.
• Khử trùng nhà cửa: Nếu nhà có người bị bệnh giời leo, bạn cần khử trùng nhà cửa bằng cách lau sạch các bề mặt bằng nước và xà phòng, sau đó sử dụng dung dịch sát khuẩn để lau lại.

Các thực phẩm có thể giúp tăng cường hệ miễn dịch, phòng ngừa mắc bệnh giời leo bạn có thể bổ sung trong các bữa ăn hàng ngày như:

• Thực phẩm giàu kẽm: Kẽm là một khoáng chất cần thiết cho hệ miễn dịch, giúp tăng cường sức đề kháng và chống lại nhiễm trùng. Các thực phẩm giàu kẽm bao gồm thịt đỏ, thịt gia cầm, hải sản, các loại hạt, đậu, ngũ cốc nguyên hạt.
• Thực phẩm giàu vitamin A, B12, C và E: Các vitamin này đều có tác dụng tăng cường sức đề kháng, chống oxy hóa giúp vết thương nhanh lành và hạn chế để lại sẹo. Các thực phẩm giàu các vitamin này bao gồm vitamin A (có nhiều trong gan động vật, cà rốt, khoai lang, bí đỏ, rau cải bó xôi); vitamin B12 (có nhiều trong thịt đỏ, hải sản, trứng, sữa, các sản phẩm từ sữa); vitamin C (có nhiều trong trái cây họ cam quýt, dâu tây, ớt chuông, kiwi); vitamin E (có nhiều trong các loại hạt, dầu thực vật, rau lá xanh đậm).
• Uống đủ nước: Ngoài ra, bạn cũng nên uống nhiều nước, ít nhất 2 lít nước mỗi ngày để giúp cơ thể khỏe mạnh, phòng ngừa bệnh tật.

Ngoài ra, tiêm vắc xin là biện pháp chủ động và hiệu quả nhất để bảo vệ khỏi cả bệnh thủy đậu và zona thần kinh. (4)

Đối với trẻ em: Vắc xin thủy đậu

Các chuyên gia khuyến nghị tiêm chủng định kỳ bằng vắc xin thủy đậu trong thời thơ ấu. Với hai liều vắc xin, bảo vệ cơ thể ít nhất 90% nguy cơ mắc bệnh thủy đậu. Ngăn ngừa bệnh thủy đậu cũng sẽ ngăn ngừa bệnh zona. Trẻ em nên tiêm liều đầu tiên lúc 12 – 15 tháng, liều thứ hai là lúc 4 – 6 tuổi.

Đối với người lớn: Vắc xin bệnh zona

Các chuyên gia khuyến nghị tiêm vắc xin Herpes Zoster cho người từ 50 tuổi trở lên đã mắc bệnh thủy đậu và cả người chưa mắc bệnh thủy đậu hoặc bệnh zona.

Có 2 loại vắc xin phòng bệnh zona là Zostavax và Shingrix. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh, Mỹ (CDC), sau hai liều Shingrix, người tiêm sẽ có hơn 90% khả năng bảo vệ khỏi bệnh zona, và sau 4 năm sẽ giảm xuống nhưng vẫn còn trên 85%.

Hiện nay, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC đang có 3 loại vắc xin phòng bệnh thủy đậu thế hệ mới là vắc xin Varivax (Mỹ); Varicella (Hàn Quốc); Varilrix (Bỉ). VNVC luôn sẵn sàng đáp ứng nhu cầu tiêm ngừa của trẻ em và người lớn trên cả nước với nguồn vắc xin chất lượng nhập khẩu chính hãng từ tập đoàn dược phẩm hàng đầu thế giới.

Giời leo là một căn bệnh da liễu phổ biến có thể gây ra nhiều triệu chứng khó chịu, ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày của người bệnh. Tuy nhiên, bệnh không nguy hiểm đến tính mạng và có thể được điều trị khỏi nếu được phát hiện và điều trị sớm. Tiêm vắc xin là một trong những cách hiệu quả nhất giúp ngăn ngừa bệnh. Ngoài ra, bạn cũng cần ăn uống dinh dưỡng và luyện tập thường xuyên để tăng cường sức đề kháng, bảo vệ cơ thể khỏi virus gây bệnh.