Một số yếu tố dẫn đến mãn kinh sớm nằm ngoài tầm kiểm soát của chúng ta như di truyền hoặc một số can thiệp y tế bắt buộc. Tuy nhiên một phần nguy cơ khác lại đến từ lối sống và thói quen hàng ngày, những điều bạn hoàn toàn có thể thay đổi. Cùng ECO Pharma tìm hiểu những cách ngăn ngừa mãn kinh sớm trong bài viết sau.
Mãn kinh trước 40 tuổi được xem là mãn kinh sớm và xuất hiện ở khoảng 1% phụ nữ. Sự mất chức năng buồng trứng sớm này có thể liên quan đến một số nguyên nhân như di truyền, rối loạn tự miễn, hút thuốc lá, nhiễm trùng, hóa trị, xạ trị hoặc phẫu thuật. Nguyên nhân phổ biến nhất gây mãn kinh sớm là phẫu thuật cắt bỏ buồng trứng. Mãn kinh tự nhiên là một quá trình dần dần, ngược lại, phẫu thuật cắt bỏ cả hai buồng trứng dẫn đến sự mất đột ngột các hormone, bao gồm estrogen, progesterone và testosterone, phá vỡ trục hệ trục não bộ – tuyến yên – tuyến sinh dục (Hypothalamic – Pituitary – Gonadal).
Phụ nữ mãn kinh sớm thường có các triệu chứng mãn kinh nghiêm trọng hơn. Những người trải qua thời kỳ mãn kinh sớm sẽ phải đối diện với nhiều năm không được hưởng lợi ích sức khỏe từ estrogen. Nếu không có lượng hormone cần thiết này cơ thể sẽ có nguy cơ cao mắc một số bệnh lý như loãng xương, bệnh tim, trầm cảm, chứng mất trí nhớ và bệnh Parkinson. (1)
Làm gì để tránh mãn kinh sớm? Phụ nữ nên xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh, tránh các chất kích thích, kiểm soát stress,… cụ thể sau đây.
Một nghiên cứu được công bố trên Tạp chí Dịch tễ học và Sức khỏe Cộng đồng (Journal of Epidemiology and Community Health) đã tìm thấy mối liên hệ giữa thực phẩm tiêu thụ và độ tuổi mãn kinh của phụ nữ. Cụ thể các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng những người thường xuyên ăn mì ống và gạo tinh chế trải qua giai đoạn mãn kinh sớm hơn, trong khi những phụ nữ có chế độ ăn uống tập trung nhiều hơn vào cá và các loại đậu bắt đầu mãn kinh muộn hơn.
Mỗi khẩu phần cá béo và các loại đậu mà phụ nữ ăn hàng ngày có liên quan đến việc mãn kinh chậm lại trung bình 3,3 năm. Mỗi khẩu phần mì ống và gạo tinh chế mà phụ nữ ăn mỗi ngày, thời kỳ mãn kinh sẽ đến sớm hơn trung bình 1,5 năm. Các nhà nghiên cứu cũng phát hiện ra rằng việc bổ sung nhiều hơn hai chất dinh dưỡng, vitamin B6 và kẽm dường như cũng làm chậm quá trình mãn kinh, lần lượt là 0,6 và 0,3 năm. Người ta vẫn chưa rõ tại sao lại như vậy nhưng các nhà nghiên cứu suy đoán rằng chất chống oxy hóa trong các loại đậu và axit béo omega-3 trong một số loại cá có thể có tác dụng làm chậm quá trình mãn kinh. Mặt khác các tác giả nghiên cứu cho rằng nguồn carbohydrate tinh chế trong chế độ ăn uống có thể đẩy nhanh thời kỳ mãn kinh vì những thực phẩm này làm tăng nguy cơ kháng insulin, có thể ảnh hưởng đến quá trình sản xuất hormone.
Nhìn chung để góp phần giảm nguy cơ mãn kinh sớm phụ nữ nên xây dựng chế độ ăn uống đầy đủ dinh dưỡng và cân đối. Trong đó một số thực phẩm giàu phytoestrogen (estrogen thực vật) giúp ngăn ngừa tình trạng mãn kinh sớm là đậu gà, đậu lăng, cam, dâu tây, cà rốt, hạt mè, nghệ, đậu nành,… Việc bổ sung nhiều vitamin D và canxi trong chế độ ăn uống có thể có liên quan đến việc giảm nguy cơ mãn kinh sớm. Vitamin D được tổng hợp thông qua da khi tiếp xúc với tia UV mặt trời, thông qua chế độ ăn uống và thực phẩm bổ sung; Khuyến khích tiêu thụ nhiều sản phẩm từ sữa và cá.
Một cách ngăn ngừa mãn kinh sớm tiếp theo là bạn nên tập thể dục điều độ. Một số nghiên cứu cho thấy chế độ ăn chay, thiếu tập thể dục và ít tiếp xúc với ánh nắng mặt trời trong suốt cuộc đời đều có thể gây ra mãn kinh sớm. Tập thể dục giúp giảm thiểu các rối loạn chuyển hóa, kháng insulin và viêm. Vận động đúng cách cũng giúp duy trì sức khỏe trong suốt thời kỳ tiền mãn kinh và những năm sau mãn kinh. Phụ nữ nên tập thể dục thường xuyên, bao gồm nhiều loại hình tập luyện khác nhau như đi bộ, yoga, khiêu vũ,…; Nên tập thể dục 150 phút mỗi tuần. (2)
Căng thẳng được định nghĩa là phản ứng của cơ thể với các yếu tố đe dọa bên trong và bên ngoài cùng với hậu quả của phản ứng này. Stress quá mức trong cuộc sống hàng ngày góp phần gây ra bệnh tiểu đường, huyết áp cao, tăng lipid máu, các bệnh tim mạch, rối loạn nhận thức, trầm cảm, các bệnh tiêu hóa và mệt mỏi mãn tính. Hơn nữa nồng độ hormone căng thẳng tăng cao có thể gây ra các bệnh phụ khoa như vô kinh hoặc mãn kinh sớm.
Để giảm stress phụ nữ nên ngủ đủ giấc từ 7 – 9 tiếng mỗi đêm, tập thể dục thường xuyên (đi bộ nhanh, chạy bộ, bơi lội, đạp xe); Dành thời gian cho những việc bạn yêu thích như vẽ, viết lách, chơi nhạc, hay chơi với thú cưng. Những cách khác như thiền định, hít thở sâu, viết nhật ký, trò chuyện nhiều hơn, tắm nước ấm, nghe nhạc,… cũng có thể giúp cải thiện tâm trạng hiệu quả.
Hút thuốc làm tăng nguy cơ mắc hơn 50 tình trạng sức khỏe nghiêm trọng bao gồm nhiều loại ung thư (bao gồm ung thư vú), bệnh tim và mạch máu cũng như các tình trạng ảnh hưởng đến hô hấp và phổi. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng hút hơn 10 điếu thuốc mỗi ngày sau 25 tuổi sẽ làm tăng nguy cơ mãn kinh sớm. Nghiên cứu cũng cho biết rằng hút thuốc trung bình có thể làm tăng tần suất và mức độ nghiêm trọng của các cơn bốc hỏa ở phụ nữ mãn kinh.
Bên cạnh thuốc lá rượu cũng là một chất kích thích phổ biến gây hại cho sức khỏe. Một số nghiên cứu đã đánh giá mối quan hệ giữa việc tiêu thụ rượu và tuổi mãn kinh. Phụ nữ uống rượu trong nghiên cứu có tuổi mãn kinh sớm hơn. Cơ chế về mối quan hệ giữa lượng rượu tiêu thụ và tuổi mãn kinh vẫn chưa được hiểu đầy đủ. Tuy nhiên tiêu thụ rượu có liên quan đến mức hormone kích thích nang trứng (FSH) cao hơn ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, điều này có liên quan đến tổn thương buồng trứng.
Việc từ bỏ rượu bia và thuốc lá đòi hỏi sự quyết tâm cao độ và một kế hoạch rõ ràng. Hãy ghi chép lại tác hại tiêu cực của rượu bia và thuốc lá đối với sức khỏe, các mối quan hệ và tài chính của bạn, giữ danh sách này ở nơi dễ thấy để nhắc nhở bản thân về lý do muốn từ bỏ; Nên thăm khám để được tư vấn, bác sĩ sẽ tư vấn liệu trình phù hợp, có thể bao gồm thuốc và liệu pháp tâm lý để bạn sớm từ bỏ các chất kích thích.
Làm gì để tránh mãn kinh sớm? Như đã đề cập phẫu thuật cắt bỏ buồng trứng là nguyên nhân phổ biến gây mãn kinh sớm. Phụ nữ cần theo dõi và chăm sóc sức khỏe định kỳ để kiểm soát một số bệnh lý có thể dẫn đến việc phải cắt bỏ buồng trứng như:
Cơ thể sẽ trải qua những thay đổi khác nhau tùy thuộc vào loại phẫu thuật cắt bỏ buồng trứng. Nếu bạn chưa đến tuổi mãn kinh và đã cắt bỏ cả hai buồng trứng bạn sẽ bước vào thời kỳ mãn kinh ngay lập tức. (3)
Việc tập thể dục quá sức, giảm cân một cách không hợp lý,… có thể góp phần gây ra mãn kinh sớm hơn, cụ thể dưới đây:
Bài viết đã chia sẻ một số cách ngăn ngừa mãn kinh sớm. Đây là một hành trình lâu dài, đòi hỏi sự quan tâm chủ động đến sức khỏe tổng thể. Từ việc duy trì chế độ ăn uống cân bằng giàu chất chống oxy hóa, đảm bảo ngủ đủ giấc, kiểm soát căng thẳng, đến thăm khám sức khỏe định kỳ, mỗi bước nhỏ đều góp phần quan trọng. Bổ sung tinh chất Lepidium Meyenii, giúp thúc đẩy hoạt động của hệ trục não bộ – tuyến yên – buồng trứng, điều hòa bộ 3 hormone estrogen, progesterone và testosterone. Từ đó, hỗ trợ giảm nguy cơ mãn kinh sớm, duy trì sức khỏe sinh lý nữ một cách hiệu quả.
