AST và ALT là hai loại men (enzyme) của gan nhưng cũng hiện diện ở một số cơ quan khác trong cơ thể. Nồng độ của chúng được đo qua xét nghiệm máu và hiển thị bằng chỉ số AST và ALT để đánh giá sức khỏe gan hoặc đôi khi là cả những cơ quan mà chúng hiện diện. Hãy cùng ECO Pharma tìm hiểu chi tiết về chỉ số ALT và AST trong bài viết sau đây.

Chỉ số AST và ALT là gì?
Chỉ số AST và ALT có ý nghĩa quan trọng trong việc phát hiện và theo dõi các bệnh lý gan, mật, đôi khi cả các bộ phận khác mà chúng hiện diện.
1. Chỉ số AST (SGOT)
Chỉ số AST là một chỉ số phản ánh nồng độ men AST trong máu. Men AST hay còn gọi là men SGOT hiện diện ở nhiều cơ quan trong cơ thể như gan, tim, cơ xương, thận và não nhưng có nồng độ cao nhất tại gan. Nồng độ AST bình thường dao động khoảng 8 - 48 đơn vị/lít (U/L) nhưng sẽ tăng cao hơn nếu có viêm và tổn thương ở các cơ quan mà nó hiện diện. (1)
2. Chỉ số ALT (SGPT)
Chỉ số ALT là một chỉ phản ánh nồng độ men ALT trong máu. Men ALT còn được gọi là men SGPT tham gia vào quá trình chuyển hóa axit amin trong cơ thể và tập trung chủ yếu trong các tế bào gan. Ở người trưởng thành khỏe mạnh nồng độ ALT trong máu thường nằm trong khoảng 7 - 55 đơn vị/lít (U/L) nhưng nếu gan bị viêm hoặc tổn thương nồng độ sẽ tăng cao hơn do enzyme này bị tế bào gan giải phóng vào máu. (2)
Chỉ số ALT và AST nói lên điều gì về sức khỏe gan?
Trong xét nghiệm chức năng gan, chỉ số ALT và AST vượt trên giới hạn bình thường cho thấy nồng độ hai loại men này trong máu cao và có thể liên quan đến tình trạng tổn thương tế bào gan.
1. Tăng nhẹ (khoảng 200 UI/L)
Khi chỉ số ALT hoặc AST hơn 200 UI/L (tương đương nồng độ hai men này trong máu tăng khoảng 5 lần giới hạn bình thường) có thể cảnh báo bệnh gan nhiễm mỡ, viêm gan virus, bệnh gan do rượu hoặc tác dụng phụ của thuốc. Ngoài ra vì men AST cũng có mặt ở cơ và một số mô khác nên chỉ số cao của enzyme này đôi khi còn liên quan đến tổn thương ngoài gan như bệnh cơ hoặc tổn thương do vận động cường độ cao.
Các trường hợp bị tăng men ALT ở mức nhẹ này bác sĩ thường cần xem xét thêm tiền sử bệnh, thuốc đang sử dụng và các xét nghiệm liên quan để xác định chính xác nguyên nhân.
2. Tăng vừa (khoảng 200-600 UI/L)
Khi chỉ số AST hoặc ALT khoảng 200-600 UI/L (tương đương nồng độ hai men này trong máu tăng khoảng 5 - 15 lần giới hạn bình thường) có thể cảnh báo gan nhiễm mỡ hoặc bệnh gan do rượu, viêm gan B hoặc viêm gan C mạn tính, tổn thương gan do thuốc, bệnh hemochromatosis di truyền.
Bác sĩ thường chỉ định thêm một số xét nghiệm khác để chẩn đoán phân biệt.

3. Tăng cao (trên 1000 UI/L)
Khi chỉ số AST, ALT trên 1000 U/L (tương đương nồng độ của chúng trong máu tăng gấp khoảng 15 lần giới hạn bình thường) có thể là dấu hiệu tổn thương gan cấp tính nghiêm trọng và cần kiểm tra sớm. Mức tăng này hiếm gặp trong các bệnh gan mạn tính thông thường mà chủ yếu liên quan đến các tình trạng gây hoại tử tế bào gan.
Thiếu máu cục bộ gan, tổn thương gan do thuốc hoặc độc chất, đặc biệt là quá liều paracetamol hoặc viêm gan virus cấp tính như viêm gan A hoặc viêm gan B là các nguyên nhân phổ biến nhất gây tăng nồng độ men gan AST, ALT trên 1000 U/L.
Ý nghĩa của chỉ số AST và ALT trong chẩn đoán bệnh gan
Chỉ số ALT và AST là một trong những chỉ số quan trọng trong đánh giá sức khỏe gan. Trong thực hành lâm sàng hai chỉ số này không chỉ giúp phát hiện bất thường ban đầu mà còn hỗ trợ bác sĩ xác định loại tổn thương gan, theo dõi tiến triển bệnh và đánh giá hiệu quả điều trị theo thời gian.
1. Đánh giá tổn thương tế bào gan
Chỉ số AST hoặc ALT cao có thể phản ánh gan đang bị ảnh hưởng ở một mức độ nào đó nhưng không phải lúc nào cũng chính xác. Vì hai chỉ số này đo được ở một số người bị viêm gan mạn tính có thể vẫn trong giới hạn bình thường hoặc hơi cao ngay cả khi đã có tổn thương đáng kể.
Vì vậy chỉ số ALT, AST thường được đánh giá cùng với các chỉ số khác như phosphatase kiềm (ALP) để định hướng xem tổn thương chủ yếu xảy ra ở tế bào gan hay liên quan đến tình trạng ứ mật.
2. Phát hiện và theo dõi các bệnh lý gan phổ biến
Chỉ số AST, ALT còn thường được dùng để phát hiện và theo dõi những bệnh lý gan phổ biến bao gồm viêm gan virus (A, B, C), gan nhiễm mỡ, viêm gan do rượu, xơ gan, ung thư gan.
Tuy vậy không phải mọi trường hợp có chỉ số AST, ALT cao đều xuất phát từ bệnh gan mà còn có thể do một số tình trạng ngoài gan như rối loạn tuyến giáp, bệnh lý cơ, bệnh celiac hoặc tan máu. Trong những trường hợp như vậy cần phải đánh giá chỉ số AST, ALT và chỉ số GGT để chẩn đoán phân biệt. Ví dụ chỉ số GGT và AST cùng cao đặc biệt ở người uống nhiều rượu có thể gợi ý tổn thương gan liên quan đến rượu.
3. Theo dõi hiệu quả điều trị bệnh gan
Ngoài việc hỗ trợ chẩn đoán chỉ số ALT và AST còn được dùng để theo dõi hiệu quả điều trị bệnh gan. Cụ thể là theo dõi tình trạng gan có được kiểm soát tốt và có cải thiện hay không, người bệnh có đáp ứng với thuốc điều trị hay không hoặc liệu thuốc điều trị có gây tác dụng phụ nào ảnh hưởng xấu đến gan hay không.
Ví dụ trong điều trị viêm gan virus nồng độ ALT thường giảm dần khi tình trạng viêm gan được kiểm soát, vì vậy nếu xét nghiệm mà chỉ số ALT thấp hơn các lần xét nghiệm trước cho thấy người bệnh đã đáp ứng điều trị và bệnh có thuyên giảm. Và ngược lại nếu chỉ số AST, ALT vẫn cao cho thấy hiệu quả điều trị kém và bệnh chưa thuyên giảm; lúc này cần điều chỉnh phác đồ điều trị và có thể phải tìm thêm nguyên nhân gây tổn thương gan.

Muốn chỉ số AST, ALT thể hiện chính xác nồng độ hai men AST, ALT trong máu cần phải lưu ý những gì khi xét nghiệm?
Điều quan trọng là phải nhịn ăn khoảng 8 - 12 giờ và tránh uống rượu, cà phê, thuốc men ít nhất 24 - 48 giờ trước khi lấy mẫu máu vì chúng có thể gây tăng men gan tạm thời làm sai lệch kết quả xét nghiệm. Ngoài ra hoạt động thể chất cường độ cao cũng cần tạm ngưng trước khi xét nghiệm vài ngày vì có thể ảnh hưởng đến kết quả. Một số nghiên cứu cho thấy tập luyện nặng có thể khiến chỉ số ALT và AST cao tạm thời do ảnh hưởng đến cơ và quá trình chuyển hóa trong cơ thể. (3)
Cuối cùng mẫu máu nên được lấy vào buổi sáng để tránh bị ảnh hưởng bởi các hoạt động trong ngày có thể dẫn đến kết quả xét nghiệm không chính xác.

Chỉ số AST và ALT phản ánh nồng độ hai men AST, ALT trong máu, qua đó có thể cho biết tình trạng gan cũng như một số cơ quan ngoài gan mà hai loại men này hiện diện. Để kết quả xét nghiệm máu thể hiện được chính xác chỉ số ALT và AST mọi người nên lấy mẫu máu buổi sáng; trước khi lấy mẫu máu cần nhịn ăn 8 - 12 giờ, tạm ngừng uống rượu bia, cà phê, thuốc men 24 - 48 giờ và tạm ngừng luyện tập gắng sức vài ngày.





