Tiền mãn kinh là giai đoạn chuyển tiếp trước khi bước vào mãn kinh. Trong thời kỳ này, cơ thể trải qua nhiều sự thay đổi do suy giảm nội tiết tố, gây ra hàng loạt triệu chứng khó chịu. Chóng mặt tiền mãn kinh là một triệu chứng phổ biến. Cùng ECO Pharma tìm hiểu nguyên nhân, cách khắc phục chóng mặt tiền mãn kinh qua bài viết sau.
Chóng mặt là tình trạng phổ biến ở phụ nữ tiền mãn kinh, đặc trưng bởi cảm giác quay cuồng, mất thăng bằng, tưởng chừng sắp ngất xỉu. Điều này liên quan đến sự thay đổi nội tiết tố trong cơ thể, đặc biệt là estrogen, gây ảnh hưởng đến hệ thần kinh. Ngoài ra, các triệu chứng khác của tiền mãn kinh như bốc hỏa, lo âu, mất ngủ cũng góp phần dẫn đến chóng mặt.
Phụ nữ tiền mãn kinh có nguy cao bị chóng mặt. Nguyên nhân phổ biến nhất là do:
Từ tuổi 40, hệ trục não bộ – tuyến yên – buồng trứng suy giảm chức năng, dẫn đến mất cân bằng nội tiết tố estrogen, progesterone và testosterone. Trong khi đó, estrogen đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự ổn định của hệ thần kinh – nội tiết và tuần hoàn máu não. Khi estrogen giảm, hoạt động của não bộ và mạch máu sẽ bị ảnh hưởng, dẫn đến nhiều vấn đề như giảm lưu thông máu lên não, rối loạn chức năng tiền đình. Tất cả đều góp phần gây ra chóng mặt. (1)
Estrogen có chức năng duy trì sự linh hoạt của mạch máu và mức cholesterol khỏe mạnh. Vì vậy, sự suy giảm estrogen trong thời kỳ tiền mãn kinh có thể làm mạch máu cứng lại, dẫn đến cao huyết áp, gây ra triệu chứng chóng mặt, mất thăng bằng. Ngoài ra còn có một số biểu hiện khác kèm theo như đau đầu, khó thở, tim đập nhanh, buồn nôn, hoa mắt. (2)
Estrogen, progesterone và testosterone đều tác động đến sự giãn ra và thu hẹp của các mạch máu. Vì vậy, nồng độ hormone dao động có thể khiến mạch máu mất độ đàn hồi, tăng cholesterol xấu LDL-c, cản trở quá trình tuần hoàn máu lên não. Hệ quả là khởi phát cơn chóng mặt, mệt mỏi, khó tập trung.
Sự thiếu hụt estrogen trong giai đoạn tiền mãn kinh tác động đến tai trong – một phần của hệ thống tiền đình ngoại biên. Bộ phận này có các thụ thể estrogen giúp thu nhận âm thanh và giữ thăng bằng. Vì vậy, khi nồng độ estrogen giảm, chức năng của tai trong sẽ bị ảnh hưởng, dẫn đến chóng mặt. (3)
Các triệu chứng tiền mãn kinh như bốc hỏa là nguyên nhân phổ biến gây ra mất ngủ kéo dài. Việc không ngủ đủ giấc sẽ tác động tiêu cực đến chức năng não bộ, dẫn đến mệt mỏi, chóng mặt vào ban ngày.
>>> Xem thêm: Nguyên nhân gây ra bốc hỏa tiền mãn kinh kèm theo các triệu chứng
Ngoài ra, căng thẳng, lo âu cũng có thể gây ra chóng mặt trong thời kỳ tiền mãn kinh. Nghiên cứu năm 2018 cho thấy, trong số 471 phụ nữ tiền mãn kinh và mãn kinh từ 40 đến 65 tuổi, tỷ lệ người bị chóng mặt ít nhất một lần một tuần là 35.7% và điều này có liên quan đến lo âu. (4)
Chóng mặt có thể xảy ra do thiếu hụt dinh dưỡng, đặc biệt là vitamin B12 và sắt. Vitamin B12 hỗ trợ duy trì hoạt động của hệ thần kinh và sản xuất hồng cầu. Sắt tham gia hình thành tế bào máu, ngăn ngừa mất máu do chảy máu kinh nguyệt nhiều trong giai đoạn tiền mãn kinh. Vì vậy, thiếu vitamin B12 và sắt làm tăng nguy cơ giảm lượng hồng cầu, ngăn cản quá trình vận chuyển oxy đến các bộ phận, bao gồm não, gây chóng mặt.
Estrogen rất nhạy cảm với insulin, một loại hormone giúp điều tiết glucose trong máu. Trong thời kỳ tiền mãn kinh, nồng độ estrogen thấp làm giảm độ nhạy insulin, dẫn đến kháng insulin. Điều này khiến lượng đường trong máu tăng cao, thúc đẩy thận hoạt động nhiều hơn để thải glucose dư thừa qua đường nước tiểu. Việc đi tiểu thường xuyên sẽ khiến cơ thể mất nước, dẫn đến chóng mặt.
Tình trạng chóng mặt tiền mãn kinh có thể được kiểm soát tốt thông qua duy trì lối sống khoa học:
Phụ nữ tiền mãn kinh bị chóng mặt nên bổ sung thực phẩm tốt cho hệ thần kinh – nội tiết và hệ tuần hoàn, chẳng hạn như vitamin B6, vitamin B9, vitamin B12, vitamin C, magie, sắt.
Vitamin B6 điều hòa hệ thần kinh. Vitamin B9 tham gia quá trình tổng hợp các chất dẫn truyền thần kinh, ngăn ngừa thiếu máu lên não. Vitamin C là chất chống oxy hóa mạnh, bảo vệ tế bào não khỏi các gốc tự do. Vitamin B12 và sắt thúc đẩy sản xuất hồng cầu. Magie giúp duy trì chức năng thần kinh và đường huyết. Thực phẩm giàu các chất này thường là trứng, sữa, gan, khoai lang, chuối, quả bơ, hạt điều, rau chân vịt, bông cải xanh, rau diếp cá, cam, bưởi, dâu tây, kiwi.
Ngoài ra, protein nạc, chất xơ, canxi, vitamin D, axit béo omega-3 cũng rất cần thiết. Bổ sung protein nạc giúp ngăn ngừa tình trạng mất cơ, tăng mỡ thường gặp trong giai đoạn tiền mãn kinh, nhờ đó kiểm soát tốt cân nặng. Thực phẩm giàu chất xơ làm bạn no lâu, duy trì nồng độ cholesterol ổn định, giảm tỷ lệ mắc bệnh tim. Canxi và vitamin D cần thiết cho xương chắc khỏe, tránh loãng xương. Axit béo omega-3 chống viêm, hạn chế nguy cơ đột quỵ, lo âu, trầm cảm ở phụ nữ thời kỳ này. Thực phẩm nên bổ sung gồm ức gà, thịt heo nạc, gạo lứt, yến mạch, hạnh nhân, cá hồi, cá trích, cá thu, cá mòi.
Phụ nữ nên nạp đủ 2 đến 2.5 lít nước mỗi ngày để cân bằng hormone, điều hòa nhiệt độ cơ thể. Các loại trà thảo mộc như trà bạc hà, trà gừng, trà cam thảo, trà xô thơm,… cũng có thể hữu ích.
Kiêng rượu, cà phê, thuốc lá, thực phẩm cay nóng, nhiều đường, chất béo bão hòa là điều cần thiết. Chúng ảnh hưởng đến tiêu cực đến huyết áp, mạch máu và nội tiết tố, khiến triệu chứng chóng mặt tiền mãn kinh trở nên nghiêm trọng hơn.
Tập thể dục giúp kiểm soát căng thẳng, thúc đẩy tuần hoàn máu, duy trì huyết áp ổn định, nhờ đó ngăn ngừa chóng mặt tiền mãn kinh. Ngoài ra, vận động thường xuyên còn tăng cường sức mạnh các cơ, cải thiện khả năng giữ thăng bằng, giảm nguy cơ té ngã khi khởi phát triệu chứng này.
Những bài tập dưới đây có thể hữu ích:
Phụ nữ tiền mãn kinh cần chú ý cân bằng thời gian nghỉ ngơi và làm việc, sinh hoạt. Bạn nên ngủ đủ 7 đến 8 tiếng ban đêm để cơ thể phục hồi sau một ngày vất vả. Vào buổi trưa, tranh thủ chợp mắt khoảng 30 phút giúp giảm căng thẳng thần kinh, phục hồi năng lượng từ đó tránh bị chóng mặt.
Như đã đề cập, căng thẳng, lo âu làm tăng nguy cơ chóng mặt ở phụ nữ tiền mãn kinh. Để cải thiện vấn đề này, các hoạt động thư giãn như thiền định, bài tập hít thở sâu, massage,… có thể hữu ích.
Kỹ thuật thở sâu giúp điều hòa cảm xúc, thúc đẩy sự thư giãn. Cách thực hiện chỉ đơn giản là dành 5 phút tập trung vào hơi thở, hít vào trong 4 nhịp đếm và thở ra trong 7 nhịp đếm.
Thiền định là cách xoa dịu tâm trí, đẩy lùi phiền muộn, tránh lo âu gây chóng mặt, mất thăng bằng. Bạn hãy dành ra khoảng 5 đến 10 phút mỗi ngày, ngồi thẳng lưng, thả lỏng, hít thở sâu, tập trung nhận thức về cảm xúc và môi trường xung quanh.
Bên cạnh tiền mãn kinh có bị chóng mặt không, nhiều phụ nữ còn băn khoăn một số vấn đề khác, chẳng hạn như:
Chóng mặt tiền mãn kinh thường kéo dài sang giai đoạn mãn kinh. Khi bạn đến thời kỳ hậu mãn kinh, tình trạng này sẽ dừng lại. Tuy nhiên, chóng mặt vẫn có thể xảy ra do những vấn đề sức khỏe khác như cao huyết áp.
Tùy tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định loại thuốc phù hợp để điều trị chóng mặt. Nếu nguyên nhân là do rối loạn hormone nghiêm trọng, việc sử dụng liệu pháp bổ sung hormone (gồm estrogen và progesterone) sẽ hữu ích Trường hợp liên quan chủ yếu đến cao huyết áp, các loại thuốc như thuốc lợi tiểu, thuốc chẹn beta, thuốc chẹn kênh canxi, thuốc ức chế ACE,… có thể giúp ích.
Ngoài ra, nếu được chẩn đoán chóng mặt do lo âu kéo dài, người bệnh nên thực hiện tâm lý trị liệu hoặc dùng thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRI), thuốc ức chế tái hấp thu serotonin noradrenalin (SNRI), benzodiazepin,… theo chỉ định của bác sĩ để giảm nhẹ triệu chứng. (5)
Để giữ an toàn khi bị chóng mặt, bạn nên thay đổi tư thế từ từ, nhất là khi đứng lên ngồi xuống để hệ thống tiền đình có thời gian điều chỉnh. Ngay khi cảm thấy mất thăng bằng, bạn hãy ngồi xuống hoặc dựa vào tường, đợi cảm giác đó qua đi. Bạn cũng không nên lái xe hoặc điều khiển máy móc khi bị chóng mặt, tránh làm việc ở độ cao nếu bạn thường xuyên gặp phải tình trạng này.
Chóng mặt tiền mãn kinh xảy ra chủ yếu do sự suy giảm nồng độ estrogen. Việc nắm rõ các nguyên nhân kể trên sẽ giúp bạn có biện pháp kiểm soát kịp thời, hạn chế tần suất xuất hiện. Ngoài ra, phụ nữ nên tăng cường tinh chất Lepidium Meyenii. Đây là chiết xuất thiên nhiên chứa các sterols quý, hỗ trợ tăng cường hoạt động của hệ trục não bộ – tuyến yên – buồng trứng. Nó giúp ổn định bộ ba nội tiết tố estrogen, progesterone và testosterone, nhờ đó cải thiện được các triệu chứng tiền mãn kinh như chóng mặt, bốc hỏa, lo âu, mất ngủ.
