Xoang vành: Giải phẫu, chức năng và dị tật có thể gặp

Xoang vành được xem là cấu trúc tĩnh mạch trong tim lớn nhất với đường kính lên đến 1-2cm và chiều dài từ 3-5,5cm. Đây là “con đường” tiếp cận phổ biến cho các can thiệp nội mạch tiên tiến để điều trị các bệnh tim mạch vành và cấu trúc tim. Cùng ECO Pharma tìm hiểu chi tiết về cấu trúc, chức năng cũng như những vấn đề sức khỏe liên quan đến “cơ quan đặc biệt quan trọng” này.

Xoang vành là gì?

Xoang vành (Coronary Sinus) là nhánh tĩnh mạch chính của hệ thống tĩnh mạch tim lớn. Nó là một tập hợp các tĩnh mạch vành hợp lại tạo thành một mạch máu lớn. Mạng lưới tĩnh mạch của xoang vành cùng với hệ thống động mạch giúp tim bơm máu đi khắp cơ thể.

Cấu tạo giải phẫu của xoang vành

Tiếp cận xoang vành tim được các chuyên gia đánh giá là hướng đi tiềm năng cho những can thiệp đột phá nhằm giải quyết các khiếm khuyết về mạch vành và sinh lý tim. Vì vậy, giải phẫu xoang vành để nắm bắt chính xác vị trí, hình dạng, kích thước… của cơ quan này là cơ sở giúp đội ngũ y bác sĩ đưa ra phương pháp can thiệp và xử lý các vấn đề liên quan đến tim mạch hiệu quả.

1. Vị trí giải phẫu

Thông qua giải phẫu, vị trí của xoang vành được xác định là nằm sau tim, giữa tâm nhĩ trái và tâm thất trái của tim. Điểm bắt đầu của xoang vành tính từ chỗ hợp lưu của tĩnh mạch tim lớn (tĩnh mạch vành trái) và tĩnh mạch chéo của tâm nhĩ trái, kéo dài dọc theo rìa sau của rãnh nhĩ thất (tức là mặt dưới-sau của tim) trước khi đổ vào mặt sau dưới của tâm nhĩ phải, ngay phía trong chỗ đổ vào của tĩnh mạch chủ dưới và phía trên lá van vách ngăn của van ba lá. (1)

2. Kích thước và hình dạng

Xoang vành là một cấu trúc tĩnh mạch hình ống, nhận máu từ nhiều tĩnh mạch nhánh trước khi đổ vào tâm nhĩ phải. Chiều dài của xoang vành có thể thay đổi từ 3-5,5 cm, phụ thuộc vào vị trí dẫn lưu của tĩnh mạch sau bên. Đường kính của cơ quan này cũng có thể thay đổi từ 1-2cm, tùy thuộc vào các yếu tố như: điều kiện tải trọng, bệnh tim tiềm ẩn, phẫu thuật tim trước đó…

3. Các nhánh đổ vào xoang vành

Dưới đây là một số tĩnh mạch đổ vào và hợp thành tĩnh mạch lớn xoang vành:

• Tĩnh mạch tim lớn: Bắt đầu từ đỉnh tim và đi dọc theo rãnh liên thất trước đến đáy tâm thất, rồi uốn quanh mép trái của tim để đến mặt sau tim.
• Tĩnh mạch chéo của tâm nhĩ trái: Tĩnh mạch nhỏ này chạy chéo xuống phía sau tâm nhĩ trái và kết thúc ở xoang vành.
• Tĩnh mạch sau của tâm thất trái: Đây là tĩnh mạch chạy dọc theo thành dưới của tâm thất trái và đổ vào xoang vành ở phía bên trái của tĩnh mạch tim giữa.
• Tĩnh mạch tim giữa: Bắt đầu ở đỉnh tim và chạy dọc theo rãnh liên thất sau để dẫn lưu máu về xoang vành.
• Tĩnh mạch tim nhỏ (tĩnh mạch vành phải): Chạy trong rãnh vành giữa tâm nhĩ phải và tâm thất phải, và đổ vào đầu bên phải của xoang vành.

Chức năng chính của xoang vành

Xoang vành tim đóng vai trò quan trong trong hệ thống tuần hoàn của cơ thể. Cơ quan này giúp hoạt động bơm máu và dẫn lưu máu của tim diễn ra suôn sẻ. Dưới đây là những chức năng chính:

• Thu gom và dẫn lưu máu đã khử oxy: Xoang vành là nơi chứa phần lớn các tĩnh mạch thượng tâm mạc (tĩnh mạch chéo, tĩnh mạch dưới của tâm thất trái, tĩnh mạch tim lớn, tĩnh mạch rìa trái, tĩnh mạch liên thất trước và tĩnh mạch liên thất dưới). Vậy nên, cơ quan này chịu trách nhiệm thu gom và đưa phần lớn lượng máu đã khử oxy từ các tĩnh mạch này đến tâm nhĩ phải để tiếp tục vòng tuần hoàn (tạo oxy tại phổi). Theo đó, xoang vành đưa khoảng 55% lượng máu thiếu oxy của cơ tim trở lại tâm nhĩ phải. (2)
• Ổn định hệ tuần hoàn của cơ thể: Xoang vành là một phần trong chu trình tuần hoàn, giúp hoạt động bơm máu của tim diễn ra thuận lợi, từ đó đảm bảo sự sống cho tất cả cơ quan, bộ phận của cơ thể.
• Mốc giải phẫu trong can thiệp tim mạch: Xoang vành cung cấp đường tiếp cận cho các thủ thuật tim mạch khác nhau. Chính vì lẽ đó, cơ quan này đã trở thành một cấu trúc đặc biệt quan trọng về mặt lâm sàng với vai trò là mốc giải phẫu cho các bác sĩ phẫu thuật tim.

Các dị tật liên quan đến xoang vành có thể gặp

Các dị tật liên quan đến xoang vành, đặc biệt là dị tật bẩm sinh thường ít được chú ý vì chúng hiếm khi gây ra triệu chứng lâm sàng hoặc rối loạn chức năng tim. Tuy nhiên, nhờ sự phát triển của kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh, người ta đã phát hiện ra những dị tật phổ biến sau đây:

1. Giãn xoang vành

Hiện tượng giãn rộng của xoang vành cho thấy áp lực tim tăng cao, chẳng hạn như: tăng áp phổi, hở van ba lá… Dị tật này do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra, bao gồm: thì tâm thu thất của tim, suy tim, bệnh cơ tim, rung nhĩ…

2. Không có xoang vành (sự vắng mặt của xoang vành)

Đây là một trong những dị tật xoang vành bẩm sinh hiếm gặp. Dị tật này thường đi kèm với các dị tật tim khác như: tĩnh mạch chủ trên trái tồn tại song song với tâm nhĩ trái, lỗ thông liên nhĩ…

3. Tắc nghẽn lỗ thông tâm nhĩ phải của xoang vành

Đối với dị tật này, xoang vành nằm ở vị trí bình thường, nhưng có lỗ thông bịt kín vào tâm nhĩ phải. Tình trạng tắc nghẽn lỗ thông tâm nhĩ phải có thể xảy ra như một dị tật riêng biệt, nhưng cũng có thể liên quan đến các dị tật tim bẩm sinh khác.

4. Thiếu sản xoang vành

Thiểu sản xoang vành là một dị tật trong đó một số tĩnh mạch tim có thể không hợp lưu với cấu trúc này mà dẫn máu riêng lẻ vào các buồng tâm nhĩ. Trong khi teo hoặc hẹp lỗ xoang vành là tổn thương khu trú tại vị trí lỗ đổ, thiểu sản liên quan đến tổn thương lan rộng ở nhiều nhánh dẫn lưu của hệ thống này.

Nhìn chung, các dị tật xoang vành thường đi kèm với các dị tật tĩnh mạch khác (thuộc hệ tuần hoàn toàn thân hoặc hệ tuần hoàn phổi). Phát hiện chính xác dị tật ở xoang vành giúp ích rất nhiều trong việc ngăn ngừa và điều trị các vấn đề về sức khỏe tim mạch.

Biện pháp chăm sóc và bảo vệ giúp xoang vành khỏe mạnh

Chăm sóc và bảo vệ xoang vành cũng chính là chăm sóc và bảo vệ hệ tim mạch của cơ thể. Khi hệ tim mạch, được duy trì ở trạng thái khỏe mạnh, nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch sẽ giảm đi đáng kể. Dưới đây là một số biện pháp giúp bạn giữ được một trái tim khỏe và hệ thống mạch vành ổn định:

• Ăn uống lành mạnh và đầy đủ dinh dưỡng: Nên áp dụng chế độ ăn ít chất béo, nhiều chất xơ bằng cách tăng cường trái cây, rau củ tươi và ngũ cốc nguyên hạt; đồng thời hạn chế lượng muối và đường trong khi chế biến đồ ăn, thức uống.
• Tích cực vận động thể chất: Tập thể dục thường xuyên sẽ giúp tim và hệ tuần hoàn máu hoạt động hiệu quả hơn. Bạn có thể lựa chọn bất kỳ bộ môn thể dục nào để luyện tập mỗi ngày, chẳng hạn: đi bộ, bơi lội, đạp xe, khiêu vũ, đánh cầu lông, yoga…

• Giữ cân nặng ở mức hợp lý: Cân nặng khỏe mạnh sẽ làm giảm nguy cơ mắc bệnh cao huyết áp và rối loạn mỡ máu. Đối với người Châu Á, cân nặng ở mức hợp lý khi chỉ số BMI đạt từ 18,5 – 22,9.
• Giảm rượu bia: Tiêu thụ quá nhiều rượu bia có thể dẫn đến đau tim và các vấn đề ở xoang vành. Cả nam giới và nữ giới đều được khuyên không nên uống quá 14 đơn vị cồn mỗi tuần một cách thường xuyên (1 đơn vị cồn tương đương 200ml bia, 75ml rượu vang hoặc 25ml rượu mạnh).
• Bỏ thuốc lá: Hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ chính gây xơ vữa động mạch – Nguyên nhân hàng đầu của bệnh tim mạch. Do đó, bỏ thuốc lá là biện pháp bảo vệ tim và hệ thống mạch vành của chính bạn.
• Thăm khám sức khỏe định kỳ: Kiểm tra sức khỏe định kỳ giúp kịp thời phát hiện những bất thường ở hệ thống mạch máu cũng như các trục trặc sức khỏe khác có thể ảnh hưởng tới hệ tim mạch. Điều này làm tăng hiệu quả phòng ngừa và điều trị bệnh liên quan đến hệ thống tĩnh mạch xoang vành.
• Bổ sung tinh chất điều hòa mỡ máu: Rối loạn mỡ máu dẫn đến hàng loạt bệnh lý tim mạch nguy hiểm, điển hình là nhồi máu cơ tim. Bởi vậy, chủ động bổ sung tinh chất chuyên biệt đã được nghiên cứu khoa học chứng minh là có tác dụng điều hòa mỡ máu như GDL-5 là rất cần thiết. Với khả năng cân chỉnh nồng độ men HMG-CoA reductase, tinh chất GDL-5 giúp làm giảm tổng hợp Cholesterol ở gan. Bên cạnh đó, tinh chất này còn phát huy công dụng trong việc thúc đẩy quá trình chuyển hoá Cholesterol, từ đó làm giảm số lượng LDL-c (Cholesterol “xấu”), đồng thời gia tăng số lượng HDL-c (Cholesterol “tốt”), hỗ trợ điều hòa các thành phần mỡ máu. Khi các chỉ số mỡ trong máu được cân bằng sẽ tránh được sự hình thành mảng xơ vữa trong lòng mạch, đặc biệt là động mạch vành, nhờ đó kiểm soát tăng huyết áp và các bệnh tim mạch tốt hơn.

Xoang vành là cơ quan quan trọng trong hệ thống tuần hoàn của cơ thể. Hy vọng rằng, những thông tin chúng tôi cung cấp ở trên đã phần nào giúp bạn hiểu hơn về cấu trúc và chức năng của “ống dẫn máu” chính này. Nếu có nhu cầu kiểm tra và tầm soát những bất thường ở hệ thống mạch vành, bạn có thể đến Bệnh viện uy tín như Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để tiến hành các xét nghiệm hình ảnh chuyên sâu.