Da bị nám nhẹ chưa ảnh hưởng nhiều đến thẩm mỹ nhưng nên được điều trị sớm. Vì lúc này sắc tố còn nông, phạm vi tổn thương chưa lan rộng thường đáp ứng tốt với các biện pháp tại chỗ nên chưa cần phải can thiệp xâm lấn đắt đỏ. Mời bạn đọc cùng ECO Pharma tìm hiểu chi tiết bài viết dưới đây để có thêm kiến thức chăm sóc và điều trị tình trạng da này.
Nám nhẹ là nám nhạt màu, vị trí nám nằm hoàn toàn ở biểu bì, thường khu trú ở hai gò má. Nó là các đốm lưa thưa nhưng cũng có thể là các mảng sắc tố có diện tích bao phủ hẹp. Tình trạng này không được kiểm soát tốt sẽ tiến triển nặng với sắc tố đậm màu hơn và tổn thương lan rộng hơn.
Trong số các loại nám da thì nám biểu bì là loại nhẹ nhất và dễ điều trị bằng các hoạt chất thoa/bôi tại chỗ; nám trung bì và nám hỗn hợp là loại nặng thường chỉ đáp ứng tốt với laser.
Nhiều yếu tố nội sinh và môi trường độc lập hoặc kết hợp khác nhau gây ra nám. Trong đó các yếu tố chính là:
Rối loạn nội tiết tố, đặc biệt là sự mất cân bằng giữa estrogen và progesterone thường gặp trong thai kỳ, sau sinh, thời kỳ mãn kinh hoặc giai đoạn dùng thuốc tránh thai.
Khi nội tiết biến động melanin sẽ được sản xuất nhiều hơn bình thường và tích tụ tại một số vùng tạo thành các đốm hoặc mảng sạm màu. Một nghiên cứu yếu tố nguy cơ nám ở phụ nữ Ấn Độ ghi nhận yếu tố nguy cơ liên quan đến thai kỳ 45,3%; dùng thuốc tránh thai kết hợp 19,4%. (1)
Căng thẳng tâm lý có thể kích hoạt sự tương tác giữa hệ thần kinh, nội tiết và miễn dịch gây ra khởi phát và làm da bị nám nhẹ. Vì căng thẳng làm gia tăng nồng độ hormone adrenocorticotropic dẫn đến sự kích hoạt sản xuất melanin quá mức.
Hơn nữa căng thẳng còn kích hoạt sự giải phóng cortisol làm phá vỡ chức năng hàng rào bảo vệ da; khi hàng rào này bị suy yếu nắng mặt trời sẽ gây tổn thương da và dẫn đến nám.
Ánh nắng mặt trời là tác nhân nghiêm trọng nhất của nám. Khi da phơi nắng nhiều tế bào hắc tố sẽ tăng hoạt động sản xuất melanin nhằm bảo vệ da nhưng do tăng quá mức đã gây ra nám. Ánh sáng khả kiến cũng có thể tham gia vào quá trình tăng sắc tố ở nám, chẳng hạn như ánh sáng xanh từ màn hình thiết bị điện tử và đèn led.
Mỹ phẩm không phù hợp với da hoặc mỹ phẩm không an toàn gây kích ứng, dị ứng hoặc viêm dẫn đến tăng sắc tố sau viêm và hình thành nám. Ngoài ra mỹ phẩm cũng làm suy yếu hàng rào bảo vệ da khiến da bắt nắng nhiều hơn. Tình trạng nhạy cảm với mỹ phẩm và hương liệu là yếu tố cần được lưu ý ở một số trường hợp nám.
Di truyền là một yếu tố làm da bị nám phổ biến, hơn 40% người bệnh bị nám da cho biết có người thân từng bị nám. Những người có yếu tố di truyền thường nhạy cảm hơn với sự thay đổi nội tiết, ánh nắng và các yếu tố môi trường khác.
Da nám nhẹ đôi khi khó nhận biết, dễ bị nhầm lẫn với tàn nhang hoặc da không đều màu. Một số biểu hiện có thể giúp phát hiện như:
Da bị nám nhẹ thường không tự biến mất hoàn toàn. Trong một số trường hợp nám có thể mờ dần khi yếu tố khởi phát được loại bỏ, chẳng hạn sau sinh hoặc ngừng thuốc nội tiết.
Đối với nám liên quan đến thai kỳ, tổn thương sắc tố có thể cải thiện hoặc biến mất trong khoảng 1 năm sau sinh nếu được điều trị đúng cách. Tuy nhiên tỷ lệ tự khỏi hoàn toàn chỉ 6%, trong khi 30% trường hợp vẫn để lại di chứng về sắc tố.
Nám cũng có xu hướng kéo dài hơn ở phụ nữ dùng thuốc tránh thai đường uống và phụ nữ có nám đậm màu, đồng thời dễ tái phát ở những lần mang thai tiếp theo. Vì vậy dù ở mức độ nám nhẹ vẫn cần được chăm sóc đúng cách và can thiệp sớm để hạn chế lan rộng, đậm màu và khó điều trị hơn về sau.
Nám nhẹ thường đáp ứng tốt với các hoạt chất thoa/bôi tại chỗ. Phần lớn các trường hợp chỉ cần sử dụng các hoạt chất làm trắng kết hợp chống nắng kỹ và chăm sóc đúng cách là có thể sạch nám. Dưới đây là những biện pháp cụ thể:
Đối với da bị nám nhẹ chưa cần dùng đến các hoạt chất quá mạnh, thay vào đó nên dùng các hoạt chất nhẹ như azelaic acid, kojic acid hoặc vitamin C để giảm nguy cơ kích ứng. Tuy nhiên nếu nám đậm màu hơn, kéo dài hoặc đáp ứng kém với các biện pháp chăm sóc thông thường, sử dụng một số hoạt chất đặc trị như hydroquinone, retinoid hoặc acid azelaic cần thiết để làm sạch nám.
Trong đó hydroquinone nồng độ 2% – 5% là hoạt chất được nghiên cứu nhiều và sử dụng khá phổ biến trong điều trị nám. Một số trường hợp có thể phối hợp hydroquinone, tretinoin và corticosteroid bôi mức vừa để tăng hiệu quả. Các hoạt chất này thường được bào chế dưới dạng mỹ phẩm bôi/ thoa đặc trị, mặc dù có thể dễ dàng mua ngoài thị trường nhưng tốt nhất nên được kê đơn bởi bác sĩ da liễu. (2)
Chống nắng là biện pháp quan trọng hàng đầu trong điều trị loại tăng sắc tố da này. Bạn nên dùng kem chống nắng phổ rộng hằng ngày, chọn loại có SPF 50, thoa trước khi ra ngoài khoảng 15 – 20 phút và thoa lại mỗi 2 giờ nếu ở ngoài nắng lâu; kết hợp đội mũ rộng vành, đeo khẩu trang, kính râm để bảo vệ da tốt hơn.
Ngoài ra da cần được bảo vệ khỏi các loại ánh sáng nhìn thấy như ánh sáng xanh của màn hình điện tử, ánh sáng đèn led, vì vậy bạn nên thoa kem chống nắng ngay cả khi ở trong nhà cả ngày.
Đối với da bị nám nhẹ ngoài chống nắng kỹ thì làm sạch và dưỡng ẩm cũng rất quan trọng để ngăn ngừa khô ráp và tăng cường hàng rào bảo vệ da. Biện pháp làm sạch nên bao gồm tẩy trang bằng sản phẩm tẩy trang chuyên dụng vào cuối ngày; rửa mặt sáng và tối bằng sữa rửa mặt; tẩy tế bào chết mỗi tuần một đến hai lần bằng các sản phẩm dịu nhẹ.
Biện pháp dưỡng ẩm nên bao gồm sử dụng theo thứ tự toner, nước hoa hồng, serum, kem dưỡng da chuyên biệt ngày – đêm ngay sau khi rửa mặt hàng ngày; đắp mặt nạ hai lần một tuần; xịt khoáng mỗi 3 giờ một ngày nhưng nếu ở trong môi trường máy lạnh cần xịt thường xuyên hơn.
Nhóm tinh chất hỗ trợ da chuyên biệt L-Glutathione, Sakura, Pomegranate, P. Leucotomos, Collagen Peptide được nghiên cứu, phát triển bởi các nhà khoa học Mỹ. Chúng đã được chứng minh tạo ra tác dụng hiệp đồng hỗ trợ chống nắng từ bên trong, làm mờ sạm nám từ gốc, làm chậm lão hóa, đều màu da và thúc đẩy da mịn màng, sáng khỏe, đặc biệt tốt cho phụ nữ từ tuổi 30. Đối với da bị nám nhẹ bổ sung nhóm tinh chất này là biện pháp tốt để hỗ trợ điều trị và ngăn ngừa nám da.
Mặc dù điều chỉnh lối sống không điều trị khỏi nám nhưng sẽ hỗ trợ kiểm soát nám ổn định hơn thông qua việc tăng cường miễn dịch và làm giảm nhẹ tác động xấu từ các tác nhân gây hại. Vì vậy mỗi ngày bạn nên ngủ 7 giờ – 8 giờ, hạn chế thức khuya và cố gắng duy trì giờ giấc sinh hoạt ổn định để làn da có thời gian phục hồi; đồng thời nghỉ ngơi hợp lý, tập thể dục hàng ngày để tránh căng thẳng quá mức và giúp ổn định nội tiết.
Đối với chế độ ăn nên tăng cường các thực phẩm giàu vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa, đặc biệt là nguồn rau xanh, trái cây tươi; đồng thời uống đủ nước để hỗ trợ quá trình phục hồi và tái tạo da; tránh rượu bia, hạn chế nạp đường, chất béo xấu, đặc biệt từ nước ngọt đóng chai và thực phẩm chế biến sẵn.
Da bị nám nhẹ dễ điều trị hiệu quả bằng các hoạt chất thoa/bôi tại chỗ kết hợp chống nắng kỹ và chăm sóc đúng cách. Bạn nên chủ động đi khám da liễu sớm để được tư vấn các sản phẩm an toàn, hiệu quả; không nên tự mua dùng vì có thể gặp phải tác dụng phụ không mong muốn.
