Đau đầu gối khi vận động có thể do nhiều nguyên nhân gây ra, nếu không được chẩn đoán và điều trị đúng phương pháp, người bệnh sẽ có nguy cơ đối mặt với nhiều biến chứng nguy hiểm. Các thông tin ECO Pharma cung cấp dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn nguyên nhân, dấu hiệu và cách khắc phục đau đầu gối khi vận động.
Khớp gối là bộ phận phức tạp gồm xương, dây chằng, sụn chêm, cơ và gân. Đau đầu gối khi tập luyện xảy ra phổ biến ở mọi lứa tuổi. Đây có thể là hệ quả khi bị chấn thương như đứt dây chằng, rách sụn, hoặc cảnh bảo bệnh lý tiền ẩm như viêm khớp, gout. Tùy nguyên nhân và mức độ, người bệnh có thể tự chăm sóc tại nhà, thực hiện vật lý trị liệu hoặc phẫu thuật. (1)
Đau khớp gối khi vận động có thể bắt nguồn từ các nguyên nhân:
Bao hoạt dịch là lớp đệm mỏng nằm trong bao khớp, chứa chất nhầy (hoạt dịch) có tác dụng bôi trơn khớp và nuôi dưỡng sụn khớp. Khi bao hoạt dịch khớp bị viêm, chất hoạt dịch sẽ tăng lên, gây sưng và đau. Bệnh thường tác động đến một hoặc hai khớp gối, khiến bạn đau nhức khi tập luyện.
Thoái hóa khớp gối xảy ra khi lớp sụn ở khớp bị bào mòn theo thời gian, làm các đầu xương cọ xát vào nhau. Điều này gây đau, sưng và cứng khớp. Khớp gối là một trong những khớp dễ bị ảnh hưởng vì phải chịu nhiều áp lực trong suốt cuộc đời. Hệ quả là người bệnh đau đầu gối do vận động nhiều.
Viêm khớp nhiễm khuẩn là tình trạng khớp bị viêm do nhiễm trùng, gây đau đớn. Bệnh xảy ra khi vi khuẩn từ nơi khác trong cơ thể di chuyển đến khớp theo đường máu. Ngoài ra, vi khuẩn cũng có thể xâm nhập qua phẫu thuật hoặc vết thương hở tại/gần khớp.
Hầu hết trường hợp do vi khuẩn gây ra, phổ biến là tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus), đôi khi do virus hoặc nấm. Khớp gối là khớp thường bị ảnh hưởng, dẫn đến khó chịu, đau nhức sau mỗi lần tập thể dục.
Viêm khớp dạng thấp là tình trạng viêm mạn tính, gây đau, sưng, cứng khớp. Nguyên nhân do hệ thống miễn dịch tấn công nhầm vào các mô của chính cơ thể. Các khớp thường bị ảnh hưởng gồm bàn tay, bàn chân, cổ tay và gối, dẫn đến đau khớp gối khi tập luyện. Bên cạnh đó, bệnh có thể gây tổn thương các bộ phận khác như da, mắt, phổi, tim và mạch máu.
Gout là dạng viêm gây đau, sưng ở khớp, xảy ra do sự tích tụ axit uric trong cơ thể. Gout thường ảnh hưởng đến khớp ngón chân cái, nhưng cũng có thể tác động đến các khớp khác, kể cả gối. Các triệu chứng gout có thể đến rồi đi, được gọi là bùng phát cơn gout, gây đau khớp gối khi vận động.
Căng cơ là tình trạng rách các sợi cơ do bị căng giãn quá mức, có thể từ nhẹ đến nặng. Căng cơ nhẹ làm đứt các sợi nhỏ trong cấu trúc cơ, trong khi căng cơ nghiêm trọng có thể gây rách cơ.
Bong gân xảy ra khi bị căng hoặc rách dây chằng – các dải mô xơ cứng nối hai xương trong khớp.
Cả hai vấn đề này đều có thể xảy ra tại khớp gối do chấn thương, té ngã, tai nạn, gây đau nhức, hạn chế khả năng di chuyển.
Sụn chêm là mảnh sụn hình chữ C nằm trong đầu gối, hoạt động như một bộ giảm xóc giữa xương đùi và xương chày. Bộ phận này có thể bị rách nếu bạn đột ngột vặn hoặc xoay đầu gối mạnh. Đây được xem là chấn thương gối phổ biến ở người chơi thể thao, kể cả trẻ em và thanh thiếu niên, gây đau khi vận động.
Dải chậu chày là một dải mô dày, chắc chạy dọc bên ngoài đùi, kéo dài từ xương hông đến đỉnh xương chày. Hội chứng dải chậu chày xảy ra khi các mô sợi tại bộ phận này bị kích ứng, viêm do cọ xát vào xương hông hoặc xương đầu gối nhiều lần. Hệ quả là người bệnh thấy đau gối sau tập thể dục.
Viêm gân bánh chè là tình trạng viêm ở gân nối xương bánh chè với đỉnh xương chày. Đây là gân nằm phía trước đầu gối, hoạt động cùng cơ tứ đầu giúp di chuyển đầu gối và cẳng chân. Bệnh phổ biến nhất ở những người chơi các môn thể thao có nhiều động tác nhảy như bóng rổ, bóng chuyền.
Dây chằng là một dải mô xơ cứng, nối xương với xương, hoặc nối xương với sụn. Bộ phận này khá chắc chắn, nhưng có thể bị rách do té ngã, vặn người đột ngột, vết cắt sâu hoặc cú đánh trực tiếp vào khớp. Dây chằng ở mắt cá chân, cổ tay và đầu gối là nơi dễ bị ảnh hưởng, gây đau khi chuyển động.
Xương bánh chè là xương nhỏ, dẹt nằm phía trước gối, có vai trò bảo vệ khớp gối như một tấm khiên. Gãy xương bánh chè xảy ra khi xương này bị nứt hoặc vỡ, thường do chấn thương trực tiếp, như ngã đập đầu gối xuống đất, va đập mạnh vào gối. Hệ quả ảnh hưởng đến khả năng co duỗi gối và khiến bạn đau nhức nghiêm trọng.
Trật khớp xương bánh chè là tình trạng xương bánh chè bị trật ra khỏi rãnh của khớp gối, khiến bạn không thể cử động cẳng chân và thường kéo theo rách dây chằng.
Xương bánh chè là một phần cấu trúc của khớp gối, bên cạnh xương đùi và xương chày. Thông thường, khi co duỗi chân, xương bánh chè sẽ trượt lên xuống tại một rãnh nằm giữa đầu dưới xương đùi và đầu trên xương chày. Nếu bị trật, cấu trúc khớp sẽ xáo trộn, khiến đầu gối bị khóa chặt, gây đau và hạn chế vận động.
Bài liên quan: Đau đầu gối khi đá bóng
Tùy nguyên nhân mà vị trí và mức độ đau khớp gối có thể khác nhau. Một số dấu hiệu phổ biến gồm:
Đầu gối bị đau khi vận động có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, tuy nhiên một số người có nguy cơ cao hơn, bao gồm:
Tỷ lệ đau đầu gối tăng theo tuổi tác. Nguyên nhân chủ yếu do sự hao mòn của khớp gối theo quá trình lão hóa. Theo Trung tâm Điều trị đau đầu gối Mỹ, khoảng 18% người từ 18 – 44 tuổi bị đau đầu gối, 23% đối với người từ 45 – 64 tuổi và gần 37% ở người 65 tuổi trở lên. (2)
Thừa cân, béo phì làm tăng áp lực lên khớp gối, ngay cả trong các hoạt động bình thường như đi bộ, leo cầu thang. Tình trạng này cũng dẫn đến nguy cơ mắc bệnh viêm xương khớp cao hơn do đẩy nhanh quá trình bào mòn sụn khớp.
Cơ bắp khỏe giúp bảo vệ và nâng đỡ khớp gối. Nếu cơ bắp yếu, thiếu sức mạnh và độ linh hoạt sẽ khiến khớp mất tính ổn định, phải chịu lực căng thẳng hơn dẫn đến đau nhức khi vận động.
Tiền sử chấn thương khiến khớp gối trở nên yếu, mất tính cân bằng và linh hoạt, tăng nguy cơ chấn thương trở lại. Ngoài ra, điều này cũng có thể thúc đẩy hình thành mô sẹo, gây đau nhức, cản trở chuyển động bình thường của khớp. (3)
Vận động sai tư thế làm tăng lực tác động lên khớp, đặc biệt là khớp chịu lực như đầu gối. Bên cạnh đó, tư thế không chuẩn còn dẫn đến mất cân bằng cơ, khiến đầu gối hoạt động căng thẳng hơn để nâng đỡ cơ thể. Theo thời gian gây viêm, đau và thoái hóa khớp.
Đầu gối giữ chức năng gập, duỗi và chịu lực, nhưng cũng có giới hạn tự nhiên như mọi khớp khác. Việc tham gia các môn thể thao gây áp lực lớn lên đầu gối (như trượt tuyết, bóng rổ), sẽ làm tăng nguy cơ chấn thương và đau nhức. Ngoài ra, những nghề nghiệp yêu cầu hoạt động gối lặp đi lặp lại như làm nông hay xây dựng cũng gây ảnh hưởng đáng kể.
Vận động nhiều đau khớp gối có thể cảnh báo nhiều vấn đề sức khỏe khác nhau. Mức độ nguy hiểm tùy thuộc nguyên nhân gây bệnh.
Đau gối do quá tải sau tập luyện thường không nguy hiểm, có thể kiểm soát bằng cách nghỉ ngơi, điều chỉnh cường độ vận động, chườm nóng, chườm lạnh. Nhưng nếu đau kèm sưng, cứng khớp, bạn cần đến gặp bác sĩ để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Cơn đau do chấn thương cấp tính như đứt dây chằng, rách sụn chêm cũng cần can thiệp y tế nhanh chóng.
Trường hợp đau gối do bệnh mạn tính như gout, thoái hóa khớp có thể cảnh báo bệnh tiến triển. Bạn cần thăm khám sớm để có biện pháp khắc phục, tránh biến chứng nguy hiểm như teo cơ, tàn tật vĩnh viễn.
Một số dấu hiệu cho thấy cơn đau khớp gối nghiêm trọng, cần đến gặp bác sĩ để được kiểm tra kịp thời, giảm nguy cơ biến chứng:
Để xác định nguyên nhân đau đầu gối khi vận động, bác sĩ sẽ xem xét các triệu chứng sưng, đau, nhạy cảm, ấm, bầm tím ở gối; đồng thời kiểm tra khả năng chuyển động của khớp. (4)
Tiếp đó, người bệnh có thể được chỉ định thực hiện xét nghiệm:
Tùy nguyên nhân, mức độ đau khớp gối do vận động mà phác đồ điều trị có thể khác nhau ở mỗi người. Dưới đây là các biện pháp thường được áp dụng ECO Pharma ghi nhận được:
Bác sĩ có thể kê đơn thuốc kháng viêm không steroid (NSAID) như ibuprofen, aspirin, naproxen; hoặc thuốc acetaminophen (Tylenol) giúp làm dịu cơn đau.
Trường hợp đau gối do gout, viêm khớp dạng thấp, viêm khớp nhiễm khuẩn, viêm bao hoạt dịch, bác sĩ sẽ chỉ định thuốc điều trị các bệnh này, như thuốc chống thấp khớp điều chỉnh bệnh (DMARD), thuốc kháng sinh, corticosteroid.
Vật lý trị liệu có thể được áp dụng nếu người bệnh mắc viêm khớp hoặc đang hồi phục sau chấn thương. Trong quá trình này, chuyên viên sẽ hướng dẫn các bài tập co duỗi giúp tăng cường sức mạnh cơ quanh khớp gối. Nhờ đó, đầu gối ổn định hơn và cơn đau thuyên giảm dần. Ngoài ra, việc kết hợp các máy móc hiện đại như điện xung, sóng ngắn, laser công suất cao, sóng radio, từ trường,… cũng góp phần nâng cao hiệu quả trị liệu
Người bệnh nên dành thời gian nghỉ ngơi, tạm dừng các hoạt động thể chất hoặc công việc gây áp lực lên đầu gối, tránh đau nhức trầm trọng hơn. Với chấn thương nhẹ, bạn thường chỉ cần nghỉ vài ngày, nhưng nếu tổn thương nghiêm trọng, thời gian phục hồi sẽ kéo dài lâu hơn.
Chườm nóng áp dụng cho các chấn thương mạn tính, giúp thư giãn cơ, tăng lưu lượng máu đến khớp, xoa dịu cơn đau hiệu quả. Mặt khác, chườm lạnh thường dùng trong chấn thương cấp tính, hỗ trợ giảm tuần hoàn, giảm co thắt cơ, cải thiện tình trạng sưng, đau và viêm. Mỗi lần chườm nóng và lạnh không nên vượt quá 20 phút và nên thực hiện nhiều lần trong ngày.
Massage khớp gối thúc đẩy tuần hoàn máu, tăng lượng oxy và dưỡng chất đến vùng tổn thương, từ đó giảm viêm, đau và đẩy nhanh quá trình phục hồi. Liệu pháp này còn cải thiện tình trạng căng cơ, cứng khớp, giúp duy trì khả năng vận động tốt. Tuy nhiên, quá trình massage cần đảm bảo thực hiện đúng kỹ thuật, tránh làm khớp gối tổn thương nghiêm trọng hơn.
Tình trạng đau gối thường không thể tránh khỏi, nhất là khi gặp chấn thương bất ngờ hoặc mắc bệnh lý như viêm khớp. Tuy nhiên, bạn có thể giảm nguy cơ bằng cách giữ an toàn trong quá trình vận động:
Dù với bất kỳ bài tập thể chất nào, việc khởi động trước luôn là điều cần thiết. Bạn nên bắt đầu bằng các động tác nhẹ nhàng như đi bộ nhanh tại chỗ, giãn cơ (gồm cơ tứ đầu, cơ gân kheo), nâng đầu gối, gập đầu gối. Điều này giúp tăng nhiệt độ cơ thể, thúc đẩy lưu lượng máu và chuẩn bị tinh thần cho quá trình tập luyện chính thức. Việc bỏ qua bước làm nóng có thể khiến đầu gối đau nhức hoặc chấn thương do chuyển động đột ngột.
Tăng cường sức mạnh cơ tứ đầu đùi, gân khoeo sẽ giúp nâng đỡ khớp gối hiệu quả, giảm áp lực lên khớp. Bạn nên tập các bài tập thúc đẩy sức sức bền như squat ngang, squat dọc, lunge, gập gối ra sau.
Giày thể thao cần đảm bảo vừa chân, có khả năng hấp thụ lực tác động, giúp bảo vệ khớp gối hiệu quả. Nếu giày bị mòn sẽ làm tăng áp lực lên gối khi vận động, dẫn đến nguy cơ té ngã, chấn thương hoặc đau nhức đầu gối do chơi thể thao . Bạn nên ưu tiên lựa chọn giày chính hãng, được thiết kế riêng cho mục đích cụ thể, ví dụ đi bộ, đạp xe, chơi cầu lông, bóng rổ.
Thực hiện sai kỹ thuật khi tập thể dục, chơi thể thao là nguyên nhân phổ biến dẫn đến chấn thương khớp gối. Để đảm bảo an toàn, bạn hãy tập luyện dưới sự giám sát của chuyên gia, đảm bảo các động tác đúng chuẩn. Ngoài ra, bạn cũng cần duy trì tư thế đúng trong suốt quá trình, tránh đau khớp gối.
Điều này giúp khớp gối có thời gian thích nghi, tránh tác động lực đột ngột làm khớp quá tải và đau nhức. Bạn nên bắt đầu với các bài tập nhẹ nhàng, thời gian ngắn, sau đó lên kế hoạch tăng dần theo tuần, tháng một cách hợp lý. Khi cơ thể cảm thấy đau, khó chịu, hãy dừng lại nghỉ ngơi và điều chỉnh cường độ thấp hơn.
Khi xuất hiện tình trạng đau dữ dội, sưng, cứng ở khớp gối, bạn hãy ngừng vận động và áp dụng các biện pháp giảm đau tại nhà như chườm nóng, chườm lạnh. Trường hợp cơn đau kéo dài, không có dấu hiệu thuyên giảm, người bệnh cần đến gặp bác sĩ để được kiểm tra kịp thời.
Thừa cân, béo phì làm tăng áp lực lên khớp gối, đặc biệt khi đứng lâu hoặc vận động nhiều. Trung bình, với mỗi 0.2 kg trọng lượng tăng lên, khớp gối phải chịu thêm áp lực khoảng 1.8 kg. Vì vậy, bạn nên duy trì chỉ số khối cơ thể (BMI) bình thường khoảng 18.5 – 22.9 kg/m², thông qua chế độ dinh dưỡng và tập luyện khoa học, giúp bảo vệ chức năng khớp, tránh đau nhức.
Đầu gối bị đau khi vận động lâu này nên được thăm khám sớm để kịp thời phát hiện bệnh lý tiềm ẩn, phòng ngừa biến chứng. Bạn nên ưu tiên những địa chỉ được trang bị máy móc hiện đại, chẳng hạn như Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh. Đây là cơ sở ứng dụng hệ thống chụp CT 768 lát cắt Somatom Drive (Siemens – Đức), hệ thống cộng hưởng từ thế hệ mới MAGNETOM Amira BioMatrix (Siemens – Đức), hệ thống X-quang treo trần DigiRAD-FP (Hàn Quốc), máy đo loãng xương bằng tia X Horizon W (Hologic – Mỹ),… giúp hỗ trợ chẩn đoán bệnh chính xác và nhanh chóng.
Không chỉ sở hữu hệ thống thiết bị y tế hiện đại bậc nhất, bệnh viện Đa khoa Tâm Anh còn có đội ngũ bác sĩ giỏi chuyên môn, giàu kinh nghiệm, không ngừng nghiên cứu và áp dụng kỹ thuật điều trị tiên tiến cho người bệnh.
Đặc biệt, bệnh viện Tâm Anh được xây dựng theo mô hình bệnh viện khách sạn, mang đến cơ sở vật chất khang trang; dịch vụ chăm sóc chu đáo, riêng tư; quy trình khám chữa bệnh nhanh chóng, tiết kiệm thời gian.
Đau đầu gối khi vận động kéo dài có thể cảnh báo một số bệnh lý, cần được thăm khám và can thiệp y tế kịp thời, tránh nguy cơ biến chứng nguy hiểm. Bên cạnh đó, người bệnh cũng cần chủ động chăm sóc tại nhà, bằng cách tập thể dục vừa sức và xây dựng chế độ ăn giàu canxi, vitamin D.
