Bàn chân có 26 xương và hơn 30 khớp và người bệnh có thể bị đau tại một hoặc nhiều khớp ở bàn chân cùng lúc. Đau khớp bàn chân có thể kèm theo sưng, đau, cứng, đỏ, bầm tím… Vậy tình trạng này xảy ra do đâu, chữa trị và phòng ngừa như thế nào? Cùng ECO Pharma tìm hiểu kỹ hơn qua bài viết sau.
Đau khớp bàn chân là tình trạng đau, nhức, sưng hoặc tê cứng khớp xảy ra ở bàn chân – khu vực từ mắt cá chân đến các ngón chân. Đây là triệu chứng phổ biến, có thể ảnh hưởng đến khả năng đi lại, sinh hoạt hằng ngày.
Những nguyên nhân phổ biến gây đau bàn chân: (1)
Thoái hóa khớp là rối loạn khớp phổ biến, xảy ra khi sụn giữa hai đầu xương bị mài mòn, tiếp xúc cọ xát vào nhau khi di chuyển. Điều này dẫn đến sưng, cứng và đau khớp bàn chân.
Chấn thương phổ biến xảy ra ở bàn chân bao gồm bong gân, trật khớp, gãy xương, tổn thương do vận động mạnh, tai nạn hoặc chơi thể thao không đúng kỹ thuật. Đây là nguyên nhân phổ biến có thể gây đau đột ngột, sưng nề và khó đi lại.
Viêm khớp dạng thấp là bệnh mạn tính có thể xảy ra ở bàn chân, làm ảnh hưởng đến khớp từ cổ chân, vùng gót chân, lòng bàn chân đến các ngón chân.
Nguyên nhân gây bệnh viêm khớp dạng thấp có thể là do virus, vi khuẩn, yếu tố di truyền, môi trường sống ẩm thấp, phẫu thuật… gây ra các tổn thương phá hủy khớp.
Viêm khớp nhiễm khuẩn là tình trạng vi khuẩn hoặc vi sinh vật khác (như nấm, virus…) xâm nhập vào khớp và gây phản ứng viêm. Đây là một tình trạng nguy hiểm vì có thể nhanh chóng phá hủy cấu trúc khớp nếu không được điều trị kịp thời.
Theo Arthritis Foundation, khoảng 1/3 số người bị ảnh hưởng bởi bệnh vẩy nến có nguy cơ mắc bệnh viêm khớp vẩy nến. Tình trạng này là tự miễn dịch, trong đó các khớp và da của người bệnh bị tấn công bởi chính các tế bào trong cơ thể.
Tình trạng này ảnh hưởng đến nhiều bộ phận của cơ thể, trong đó có dây chằng, cơ và gân ở bàn chân. Viêm khớp vảy nến xảy ra ở bàn chân gây ra các vấn đề như sưng tấy, đau rát, nóng, mất khả năng cử động và uốn cong ngón chân và bàn chân, thậm chí là đổi màu ngón chân và móng chân.
Đau khớp bàn chân có thể do bệnh Gout gây ra. Đây là một dạng viêm khớp, xảy ra do sự tích tụ các tinh thể axit uric trong cơ thể quá mức. Triệu chứng đầu tiên của bệnh gout là sưng, đau đột ngột tại khớp ngón chân, cổ chân, mắt cá chân,… thường xuất hiện vào ban đêm và kèm theo mẩn đỏ.
Viêm khớp phản ứng là một dạng viêm khớp không do nhiễm khuẩn trực tiếp tại khớp, mà là phản ứng của hệ miễn dịch sau khi cơ thể bị nhiễm trùng ở nơi khác, thường là đường tiết niệu, tiêu hóa hoặc sinh dục. Bệnh thường xảy ra sau 1–4 tuần kể từ khi nhiễm trùng ban đầu.
U xương ngón chân cái là sự xuất hiện của một khối u bất thường ở xương ngón chân cái. Tình trạng này có thể là lành tính hoặc ác tính, cần được chẩn đoán hình ảnh để xác định chính xác bản chất của khối u.
Bao hoạt dịch là túi chứa chất lỏng đệm xương, gân và cơ gần khớp. Khi bao hoạt dịch bị sưng và viêm, sẽ gây đau xung quanh các khớp ở bàn chân như mắt cá chân, gót chân và ngón chân cái.
Một số nguyên nhân gây đau khớp có thể gây ra tình trạng này là đi giày chật, đi giày cao gót quá lâu… khiến chân bị chèn ép và cọ xát, dẫn đến viêm bao hoạt dịch.
Viêm gân gót chân là tình trạng gân Achilles (gân nối cơ bắp chân với xương gót chân) hoạt động quá mức dẫn tới quá tải về lực và trọng lực, làm tổn thương vùng gót chân. Vận động viên, người tham gia các hoạt động thể thao với tần suất cao, người thừa cân là những đối tượng dễ bị viêm gân Achilles.
Cơn đau tại khớp bàn chân có thể tiến triển theo thời gian hoặc xuất hiện đột ngột. Các triệu chứng của đau khớp bàn chân thường là:
Bất kỳ ai cũng có thể bị đau khớp bàn chân, nhưng người có các yếu tố nguy cơ khả năng gặp phải tình trạng này sẽ cao hơn bình thường. Biết được các yếu tố nguy cơ này có thể giúp bạn thực hiện các biện pháp phòng ngừa hoặc kiểm soát đau bàn chân tốt hơn. Sau đây là một số yếu tố nguy cơ phổ biến nhất:
Hiểu rõ các yếu tố nguy cơ giúp bạn chủ động hơn trong việc phòng ngừa và bảo vệ sức khỏe bàn chân.
Người bị đau khớp bàn chân nên gặp bác sĩ trong các trường hợp như: cơn đau kéo dài nhiều ngày không thuyên giảm dù đã nghỉ ngơi, các biểu hiện đau nhức ngày càng tăng nặng; khớp có dấu hiệu viêm rõ rệt như sưng, đỏ, nóng, đau khi chạm vào; xuất hiện biến dạng, chân bầm tím kèm với khó vận động, đi lại. (2)
Ngoài ra, nếu có bệnh lý nền như gút, đái tháo đường, viêm khớp dạng thấp, hoặc từng bị chấn thương ở chân và tái phát cơn đau, thì việc thăm khám là cần thiết để tránh biến chứng. Tóm lại, khi cơn đau nhức khớp bàn chân ảnh hưởng đến sinh hoạt hoặc đau không rõ nguyên nhân, nên đến gặp bác sĩ để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Hầu hết các nguyên nhân gây đau khớp bàn chân trái, chân phải và mắt cá chân có thể được chẩn đoán trong quá trình khám lâm sàng để kiểm tra dấu hiệu sưng, đau và mất khả năng vận động. Quy trình thăm khám bao gồm:
Tiền sử bệnh lý
Thu thập tiền sử bệnh án là một phần của chẩn đoán đau nhức khớp bàn chân. Các nhân viên y tế sẽ hỏi chi tiết thời điểm phát hiện triệu chứng đầu tiên, vị trí nào của bàn chân bị đau, một hay cả hai bàn chân bị ảnh hưởng, khi nào cơn đau và cứng khớp dễ nhận thấy nhất, các triệu chứng có ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của bạn hay không.
Khám sức khỏe
Ngoài việc hỏi về các triệu chứng và tiền sử bệnh, bác sĩ sẽ thăm khám bàn chân và mắt cá chân để kiểm tra dấu hiệu viêm khớp. Sưng và đau, tiếng kêu răng rắc hoặc tiếng lạo xạo khi di chuyển, thay đổi về hình dạng bàn chân…
Bác sĩ có thể yêu cầu người bệnh đứng và đi bộ để đánh giá cách chuyển động ảnh hưởng đến các khớp. Bác sĩ cũng đánh giá xem các triệu chứng có hạn chế phạm vi chuyển động ở bàn chân hay không bằng cách yêu cầu người bệnh uốn cong và xoay bàn chân.
Chụp X-quang
Để chẩn đoán và xác định mức độ của tình trạng bệnh, bác sĩ có thể đề nghị chụp X-quang bàn chân. Chụp X-quang tạo ra hình ảnh xương bàn chân giúp bác sĩ phân tích để tìm các bất thường như khoảng cách giữa các khớp (tình trạng sụn bị hao mòn), các gai xương nhỏ… làm suy yếu chức năng của khớp.
Việc điều trị sẽ phụ thuộc vào từng tình trạng và mức độ nghiêm trọng ở bàn chân. Trong số các phương pháp điều trị phổ biến cho chứng đau khớp bàn chân là:
Khi cơn đau mới xuất hiện, điều đầu tiên cần làm là để khớp bàn chân được nghỉ ngơi. Người bệnh nên hạn chế đi lại, tránh đứng lâu hoặc mang vác nặng để giảm áp lực lên khớp. Trong 1–2 ngày đầu, có thể chườm lạnh khoảng 15–20 phút/lần để giảm sưng và đau. Khi nằm nghỉ, nên kê cao chân để giúp lưu thông máu và giảm phù nề.
Các bài tập kéo giãn cơ, gân quanh khớp bàn chân có thể giúp cải thiện độ linh hoạt và giảm căng cơ. Ngoài ra, vật lý trị liệu như nhiệt trị hoặc điện trị liệu cũng hỗ trợ giảm đau và phục hồi vận động hiệu quả.
Xoa bóp, massage xung quanh bàn chân bị đau là một biện pháp hỗ trợ điều trị được nhiều người áp dụng, vì dễ thực hiện và mang lại hiệu quả. Khi thực hiện đúng cách, massage giúp giảm đau, thư giãn cơ, cải thiện tuần hoàn máu và hỗ trợ phục hồi tổn thương tại khớp bàn chân.
Việc kích thích nhẹ nhàng lên các mô mềm quanh khớp có thể hỗ trợ làm giảm căng cứng, tăng tiết dịch khớp và cải thiện khả năng vận động. Massage cũng giúp giảm căng thẳng tinh thần, từ đó hỗ trợ giảm các cơn đau mạn tính.
Một số loại thuốc không kê đơn như paracetamol hoặc thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) như ibuprofen có thể giúp giảm đau và kháng viêm hiệu quả cho người bị đau khớp bàn chân. Tuy nhiên, cần sử dụng đúng liều và không dùng kéo dài, đặc biệt với người có bệnh lý dạ dày, gan, thận.
Liệu pháp nhiệt là một phương pháp hỗ trợ điều trị thường được áp dụng trong các trường hợp đau khớp, bao gồm cả đau khớp bàn chân. Phương pháp này sử dụng nhiệt độ để tác động lên vùng bị đau nhằm giảm cơn đau, thư giãn cơ bắp, tăng cường tuần hoàn máu và thúc đẩy quá trình hồi phục.
Một số cách áp dụng liệu pháp nhiệt tại nhà bao gồm: chườm ấm bằng túi nước nóng hoặc khăn ấm, ngâm chân trong nước ấm (có thể thêm muối hoặc tinh dầu), sử dụng miếng dán nhiệt… Mỗi lần chườm nên kéo dài từ 15–20 phút, 2–3 lần mỗi ngày, tùy theo mức độ đau và sự đáp ứng của cơ thể.
Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể đề nghị chữa đau khớp bàn chân bằng đế chỉnh hình, nẹp chân hoặc giày chỉnh hình để hỗ trợ cấu trúc khớp và giảm áp lực lên vùng tổn thương. Những dụng cụ hỗ trợ này đặc biệt hữu ích với người bị bàn chân bẹt, vẹo ngón chân cái hoặc viêm cân gan chân.
Điều trị ngoại khoa là phương pháp được cân nhắc sau cùng khi các biện pháp điều trị bảo tồn không đạt kết quả như mong đợi. Phẫu thuật thường được chỉ định trong các trường hợp như thoái hóa khớp nặng gây biến dạng, viêm khớp mạn tính không đáp ứng thuốc, gãy xương phức tạp, viêm khớp nhiễm khuẩn nặng hoặc có u xương, gai xương lớn gây chèn ép. Tùy theo nguyên nhân và vị trí tổn thương, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp phù hợp như: nạo viêm, cắt bỏ gai xương, chỉnh trục xương hoặc thay khớp nhân tạo.
Bài liên quan: Đau nhức xương khớp ở người trẻ tuổi
Phòng ngừa tình trạng đau khớp bàn chân là điều cần thiết để duy trì sức khỏe hệ vận động, đặc biệt với người thường xuyên đứng để làm việc, đi bộ nhiều hoặc có tiền sử bệnh lý khớp. Việc chủ động chăm sóc và điều chỉnh lối sống hằng ngày sẽ giúp làm chậm quá trình thoái hóa và giảm nguy cơ tổn thương khớp.
Phòng ngừa té ngã, chấn thương là điều quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe khớp bàn chân, đặc biệt ở người cao tuổi, người có bệnh lý xương khớp hoặc từng bị chấn thương chân trước đó.
Để giảm thiểu nguy cơ té ngã, trước tiên cần:
Tiếp theo là nên lựa chọn giày dép phù hợp, có đế mềm, vừa vặn, giày dép có độ nâng đỡ tốt cho lòng bàn chân. Hạn chế giày cao gót, dép đế cứng và không mang giày dép quá chật.
Duy trì cân nặng hợp lý cũng là yếu tố quan trọng giúp phòng ngừa nguy cơ gây đau nhức xương khớp vùng bàn chân. Bởi vì thừa cân sẽ tạo áp lực lớn lên các khớp chi dưới, đặc biệt là khớp bàn chân và cổ chân.
Tăng cường vận động hợp lý và đều đặn giúp cải thiện sức mạnh cơ quanh khớp, tăng độ linh hoạt và hỗ trợ khớp hoạt động hiệu quả hơn. Mỗi người nên tập các bài kéo giãn, đi bộ nhẹ, yoga hoặc bơi lội… vừa giúp tuần hoàn máu, vừa giảm áp lực cho khớp bàn chân. Đồng thời, tránh đứng quá lâu, mang vác vật nặng hoặc di chuyển trên bề mặt không bằng phẳng quá thường xuyên.
Bàn chân cũng được tập luyện như các bộ phận khác trên cơ thể. Tập các bài tập cho bàn chân là một biện pháp đơn giản để tăng cường sức mạnh cơ, cải thiện độ linh hoạt và giảm nguy cơ đau khớp bàn chân.
Một số bài tập nhẹ nhàng có thể thực hiện tại nhà bao gồm:
Những bài tập cho bàn chân nên thực hiện đều đặn 1–2 lần mỗi ngày, mỗi động tác lặp lại khoảng 10–15 lần. Khi tập, cần duy trì tư thế đúng, tránh dùng lực quá mạnh hoặc tập khi bàn chân đang bị viêm cấp, sưng đau dữ dội.
Bài liên quan: Đau khớp bàn tay là gì?
Thăm khám phát hiện sớm các bệnh lý xương khớp tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là một giải pháp hiệu quả giúp người bệnh chủ động bảo vệ sức khỏe hệ vận động, phòng ngừa và điều trị sớm các tổn thương tại khớp bàn chân cũng như toàn bộ hệ xương khớp.
Tại đây, người bệnh được thăm khám bởi đội ngũ chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực Cơ xương khớp, Chấn thương chỉnh hình và Y học thể thao. Bệnh viện trang bị hệ thống thiết bị hiện đại như máy chụp cộng hưởng từ (MRI), X-quang kỹ thuật số, siêu âm khớp, đo mật độ xương… giúp chẩn đoán chính xác các bệnh lý xương khớp, giúp việc điều trị chuẩn xác và an toàn.
Ngoài ra, bệnh viện Tâm Anh còn cung cấp chương trình tầm soát định kỳ và tư vấn chế độ luyện tập – dinh dưỡng chuyên biệt cho từng nhóm bệnh nhân (người lớn tuổi, vận động viên, người có bệnh lý nền…). Nhờ kết hợp giữa chuyên môn sâu, thiết bị hiện đại và dịch vụ chăm sóc toàn diện, Hệ thống BVĐK Tâm Anh là địa chỉ đáng tin cậy để phòng ngừa và điều trị các bệnh lý xương khớp, giúp người bệnh duy trì khả năng vận động linh hoạt và nâng cao chất lượng sống lâu dài.
Song song với các phương pháp điều trị đau khớp bàn chân, mỗi người nên chủ động bảo vệ sức khỏe xương khớp bằng cách tăng cường dưỡng chất đặc biệt bổ khớp như Eggshell Membrane, Collagen Type 2 không biến tính & Collagen Peptide thủy phân, Turmeric Root, Chondroitin Sulfate… Những tinh chất này vừa hỗ trợ bảo vệ xương khớp chắc khỏe vừa giảm đau, giảm nhẹ triệu chứng của các bệnh lý xương khớp, trong đó có bệnh lý ở khớp bàn chân hiệu quả và an toàn.
