Trợ phí vận chuyển cho mọi đơn hàng·Chính hãng 100% từ Mỹ

Đo tầm vận động khớp là gì? Hướng dẫn chi tiết từ A–Z

Theo dõi ECO Pharma trên Google NewsChọn ECO Pharma làm nguồn ưu tiên trên Google tìm kiếm.

Đo tầm vận động khớp là một thuật ngữ quen thuộc trong thăm khám cơ xương khớp, hỗ trợ quá trình phục hồi chức năng và vật lý trị liệu, nhưng không phải ai cũng hiểu rõ ý nghĩa và vai trò của phương pháp này. Vậy đo tầm vận động khớp là gì, được thực hiện như thế nào và có ý nghĩa ra sao trong chẩn đoán cũng như điều trị? Bài viết dưới đây, ECO Pharma sẽ hướng dẫn chi tiết từ A–Z và những lưu ý quan trọng cần biết.

đo tầm vận động khớp

Đo tầm vận động khớp là gì?

Đo tầm vận động (ROM) là thuật ngữ chỉ khả năng vận động tối đa của khớp, được đo bằng độ. Phạm vi chuyển động của một khớp được đo trong quá trình chuyển động thụ động (có hỗ trợ) PROM hoặc chuyển động chủ động (độc lập) AROM. Ngày nay, đo phạm vi chuyển động là một phần không thể thiếu trong đánh giá vật lý trị liệu cho bệnh nhân xương khớp.

Các nguyên nhân, yếu tố ảnh hưởng tới tầm vận động của các khớp

Bạn có thể bị hạn chế phạm vi chuyển động do một số yếu tố sau:

  • Tuổi tác - yếu tố phổ biến nhất, vì càng lớn tuổi hệ xương khớp càng nhanh lão hóa khiến sụn khớp mỏng dần, khô dịch khớp, dây chằng, gân kém linh hoạt hơn... làm ảnh hưởng đến phạm vi chuyển động của các khớp.
  • Khớp có thể bị trật hoặc bị nhiễm trùng do vi khuẩn.
  • Các mô xung quanh khớp bị cứng, sưng hoặc tổn thương do viêm khớp bùng phát.
  • Cơ thể bạn có thể đang gặp vấn đề về tuần hoàn máu.
  • Gãy xương gây đau lan rộng và tổn thương sụn.
  • Sự co rút hoặc dày lên của da.
  • Khi các mô mềm bao quanh khớp bị tổn thương, tình trạng này có thể làm giảm phạm vi chuyển động. Các bệnh như viêm khớp dạng thấp và thoái hóa khớp cũng có thể gây hạn chế phạm vi chuyển động.

Với một số bệnh lý nhất định, tình trạng hạn chế phạm vi chuyển động có thể là vĩnh viễn.

Mục đích và ý nghĩa của việc đo tầm vận động khớp

Một trong những mục đích quan trọng của việc đo tầm vận động khớp là đánh giá chức năng vận động. Thông qua các chỉ số đo, bác sĩ chuyên khoa có thể nhận biết khớp vận động bình thường hay bị hạn chế, phát hiện sớm tình trạng cứng khớp, co rút cơ hoặc suy giảm linh hoạt so với mức sinh lý.

Đo tầm vận động khớp còn đóng vai trò hỗ trợ chẩn đoán bệnh lý xương khớp. Giảm biên độ vận động thường liên quan đến các bệnh như thoái hóa khớp, viêm khớp, chấn thương dây chằng, gân hoặc dính khớp sau thời gian bất động. Kết quả đo ROM là cơ sở quan trọng để bác sĩ xây dựng phác đồ điều trị và phục hồi chức năng cho người bệnh. Dựa vào mức độ hạn chế vận động, bác sĩ và chuyên viên vật lý trị liệu có thể lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, thiết kế bài tập đúng cường độ và đặt mục tiêu phục phù hợp với từng người bệnh.

Thực hiện đo tầm vận động các khớp còn mang ý nghĩa phòng ngừa biến chứng kịp thời, hạn chế nguy cơ cứng khớp vĩnh viễn, teo cơ và suy giảm khả năng sinh hoạt, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc bệnh nhân sau phẫu thuật. Ngoài ra, trong nghiên cứu và đánh giá sức khỏe cộng đồng, đo tầm vận động còn được sử dụng để so sánh giữa các nhóm tuổi, giới tính, nghề nghiệp, từ đó đánh giá tác động của lối sống và môi trường đến sức khỏe xương khớp.

Khi nào cần khám tầm vận động của khớp?

Khi cơ thể xuất hiện các dấu hiệu bất thường về vận động như:

  • Khớp khó cử động, gập – duỗi không hết biên độ bình thường, cứng khớp, đặc biệt vào buổi sáng hoặc sau khi nghỉ ngơi.
  • Cơn đau khớp kéo dài, đau tăng khi vận động hoặc tái phát nhiều lần.
  • Sau chấn thương như bong gân, trật khớp, gãy xương, tổn thương dây chằng.
  • Sau phẫu thuật xương khớp để theo dõi hiệu quả điều trị và phục hồi.
  • Khi được chẩn đoán hoặc nghi ngờ bệnh lý xương khớp mạn tính (thoái hóa khớp, viêm khớp, gout…).
  • Người bệnh cảm thấy giảm sức mạnh cơ quanh khớp hoặc vận động kém linh hoạt hơn trước.
  • Trong quá trình vật lý trị liệu – phục hồi chức năng nhằm theo dõi tiến triển điều trị.
  • Các trường hợp cần đánh giá chức năng vận động để phục vụ lao động, thể thao hoặc sinh hoạt hằng ngày.
đo tầm vận động khớp chẩn đoán bệnh xương khớp
Kiểm tra và đo tầm vận động khớp là bước không thể bỏ qua khi thăm khám các vấn đề xương khớp

Phân loại tầm vận động của khớp

Hiện nay có 3 cách đo tầm vận động khớp:

1. Tầm vận động chủ động (AROM)

Phạm vi chuyển động chủ động (AROM) là phạm vi chuyển động có thể đạt được khi các cơ đối lập co và giãn, dẫn đến chuyển động khớp. Đó là cung chuyển động mà người bệnh tạo ra trong quá trình co cơ tự nguyện, không cần hỗ trợ. Cách người bệnh thực hiện chuyển động này cung cấp cho bác sĩ lâm sàng thông tin về sự sẵn lòng di chuyển, khả năng làm theo hướng dẫn, khả năng tập trung, sự phối hợp và sức mạnh cơ bắp. Đồng thời, xác định các chuyển động gây đau và khả năng thực hiện các hoạt động chức năng.

Phạm vi chuyển động chủ động (AROM) được người bệnh tự thực hiện. Người bệnh phải có khả năng tự nguyện co cơ, kiểm soát và phối hợp chuyển động (ví dụ: AROM để gập khuỷu tay đòi hỏi cơ nhị đầu co lại trong khi cơ tam đầu giãn ra). AROM thường nhỏ hơn phạm vi chuyển động thụ động (PROM), vì mỗi khớp đều có một lượng chuyển động nhỏ không nằm dưới sự kiểm soát tự nguyện.

2. Tầm vận động thụ động (PROM)

Phạm vi chuyển động thụ động (PROM) là phạm vi chuyển động đạt được khi chỉ có một lực bên ngoài gây ra chuyển động khớp. Đó là cung chuyển động do nhà trị liệu tạo ra mà không cần sự hỗ trợ từ người bệnh. PROM cung cấp thông tin về tính toàn vẹn của bề mặt khớp, khả năng giãn nở của bao khớp và các dây chằng, cơ, màng bao và da xung quanh.

Phạm vi chuyển động thụ động thường được thực hiện khi người bệnh không thể hoặc không được phép di chuyển bộ phận cơ thể một cách chủ động. Chuyển động được tạo ra trong quá trình cơ bắp không hoạt động hoặc khi hoạt động cơ bắp bị giảm tối đa. PROM thường lớn hơn AROM do sự kéo giãn của các mô xung quanh khớp và khối lượng cơ thư giãn giảm so với cơ đang co.

3. Tầm vận động chủ động có trợ giúp (AAROM)

Phạm vi chuyển động được hỗ trợ chủ động (AAROM) là phạm vi chuyển động có thể đạt được khi khớp nhận được sự hỗ trợ một phần từ lực bên ngoài. Đó là cung chuyển động mà người bệnh có thể tạo ra trong quá trình co cơ tự nguyện khi một lực bên ngoài được kích thích bằng tay, bằng máy móc hoặc bằng sự hỗ trợ của trọng lực.

Phạm vi chuyển động có hỗ trợ chủ động thường được thực hiện khi người bệnh cần hỗ trợ chuyển động từ một lực bên ngoài do yếu cơ, đau hoặc thay đổi trương lực cơ. Trong AAROM, cơ được coi là cơ chính cần hỗ trợ để hoàn thành chuyển động (ví dụ: người bệnh sử dụng cánh tay trái để hỗ trợ gập cánh tay phải).

Chỉ số bình thường của tầm vận động của các khớp

Bộ phận

Động tác

Tầm vận động (°)

Cổ

Gập

Duỗi

Nghiêng trái/ phải

Xoay trái/ phải

45-50

55-60

40-45

60-70

Cột sống

Gập

Duỗi

Nghiêng

Xoay

80-90

20-30

20-35

30-45

Khớp vai

Gập

Duỗi

Dạng

Khép

Xoay trong

Xoay ngoài

160-180

45-60

160-180

30-45

70-90

80-90

Khớp gối

Gập

Duỗi

130-150

0

Cẳng tay

Sấp

Ngửa

80-90

80-90

Khuỷu tay

Gập

Duỗi

140-150

0

Cổ tay

Gập

Duỗi

Nghiêng trụ

Nghiêng quay

70-90

70-80

30-45

15-25

Khớp háng/ hông

Gập

Duỗi

Dạng

Khép

Xoáy trong

Xoay ngoài

110-130

10-20

40-45

20-30

30-40

40-50

Khớp cổ chân

Gập mu bàn chân

Nhón chân

Nghiêng trong

Nghiêng ngoài

15-25

40-50

30-35

15-20

 

Hướng dẫn đo tầm vận động khớp đúng kỹ thuật

Hướng dẫn chi tiết kỹ thuật đo tầm vận động dễ áp dụng trong thực hành lâm sàng:

1. Các loại dụng cụ thường dùng

Các loại dụng cụ thường dùng để đo tầm vận động khớp

  • Thước đo góc: Thước có hai nhánh và một trục xoay, dùng để đo biên độ vận động theo đơn vị độ. Thước đo góc phù hợp đo hầu hết các khớp như vai, khuỷu, gối, cổ tay và cổ chân.
  • Thước đo độ nghiêng: Dùng để đo góc nghiêng của các đoạn cơ thể, thường áp dụng cho cột sống cổ, cột sống thắt lưng và các khớp khó xác định trục xoay.
  • Thước đo góc điện tử: Dụng cụ này giúp giảm sai số do đọc số và thường được sử dụng trong nghiên cứu hoặc cơ sở phục hồi chức năng chuyên sâu.
  • Thước đo mềm: Dùng để đo gián tiếp tầm vận động hoặc khoảng cách vận động, ví dụ đo khoảng cách tay chạm lưng, tay chạm vai, hoặc đo chu vi khớp để đánh giá sưng nề đi kèm.

2. Các bước chuẩn bị trước khi đo

Quy trình đo tầm vận động khớp giúp đảm bảo kết quả đo chính xác, khách quan và an toàn cho người bệnh, bao gồm:

2.1. Giải thích mục đích và quy trình đo cho người bệnh

Trước khi đo, bác sĩ cần giải thích rõ mục đích của việc đo tầm vận động khớp, các động tác sẽ thực hiện và cảm giác có thể gặp phải… từ đó người bệnh hợp tác tốt hơn.

2.2. Đánh giá tình trạng khớp trước khi đo

Bác sĩ hoặc kỹ thuật viên cần kiểm tra nhanh tình trạng khớp:

  • Có sưng, nóng, viêm cấp hay không
  • Mức độ đau khi vận động
  • Tiền sử chấn thương hoặc phẫu thuật liên quan

Trong trường hợp khớp đang viêm cấp hoặc sưng đau nhiều, việc đo tầm vận có thể bị trì hoãn để đảm bảo an toàn.

2.3. Chuẩn bị tư thế đo phù hợp

Người được đo cần được đặt ở tư thế chuẩn theo từng khớp (nằm, ngồi hoặc đứng). Tư thế đúng giúp:

  • Cô lập khớp cần đo
  • Hạn chế vận động bù trừ
  • Tăng độ chính xác của kết quả đo tầm vận động khớp
  • Cố định các phần cơ thể không tham gia vận động

3. Tiến hành đo ROM cho các khớp phổ biến

Dưới đây là hướng dẫn đo ROM cho những khớp thường gặp nhất trong thực hành y khoa và phục hồi chức năng.

3.1. Khớp vai

  • Gập vai: Người bệnh ngồi hoặc đứng, tay đưa ra trước và lên cao. Trục xoay đặt tại mỏm cùng vai.
  • Duỗi vai: Tay đưa ra sau.
  • Dang vai: Tay dang sang bên theo mặt phẳng trán.
  • Xoay trong – xoay ngoài: Khuỷu gập 90°, cánh tay áp sát thân.

3.2. Khớp khuỷu tay

Khớp khuỷu chủ yếu vận động theo trục gập – duỗi và xoay cẳng tay.

  • Gập – duỗi khuỷu: Người bệnh ngồi, cánh tay áp sát thân. Trục xoay tại lồi cầu ngoài xương cánh tay.
  • Sấp – ngửa cẳng tay: Cẳng tay gập 90°, bàn tay xoay lên và xuống.

3.3. Khớp cổ tay

  • Gập – duỗi cổ tay: Cẳng tay đặt trên bàn, bàn tay thả lỏng.
  • Nghiêng quay – nghiêng trụ: Bàn tay nghiêng sang hai bên.
đo tầm vận động khớp cổ tay
Giảm tầm vận động cổ tay thường gặp trong viêm gân, hội chứng ống cổ tay hoặc sau chấn thương.

3.4. Khớp háng

  • Gập – duỗi háng: Người bệnh nằm ngửa.
  • Dạng – khép háng: Chân dang sang hai bên hoặc khép lại.
  • Xoay trong – xoay ngoài: Gối gập 90° khi đo xoay.

3.5. Khớp gối

  • Gập gối: Người bệnh nằm ngửa hoặc sấp, gối gập tối đa.
  • Duỗi gối: Đánh giá khả năng duỗi hoàn toàn của gối.

3.6. Khớp cổ chân

Khớp cổ chân ảnh hưởng trực tiếp đến dáng đi và thăng bằng.

  • Gập mu chân: Bàn chân đưa lên trên.
  • Gập gan chân: Bàn chân đẩy xuống dưới.
  • Nghiêng trong – nghiêng ngoài: Đánh giá vận động cổ chân phức hợp.

3.7. Đo tầm vận động cột sống (cổ – thắt lưng)

  • Cột sống cổ: Gập, duỗi, nghiêng, xoay đầu.
  • Cột sống thắt lưng: Gập – duỗi thân mình, nghiêng sang hai bên.

4. Cách đọc và ghi nhận kết quả

Cách đọc và ghi nhận kết quả đo tầm vận động khớp:

  • So sánh số đo với giá trị bình thường của khớp.
  • Đánh giá mức độ hạn chế và so sánh hai bên.
  • Ghi rõ tên khớp, hướng vận động, số đo bằng độ (°).
  • Ghi chú nếu có đau, co cứng hoặc hạn chế vận động.
  • Ghi chép ngay sau đo, dùng cùng phương pháp khi theo dõi.

Các phương pháp hỗ trợ cải thiện tầm vận động khớp

Sau khi được kiểm tra và đo tầm vận động khớp, một số trường hợp cần áp dụng các phương pháp hỗ trợ cải thiện tầm vận động nhằm tăng biên độ vận động và hỗ trợ phòng ngừa thoái hóa khớp và cải thiện chất lượng cuộc sống. Các phương pháp đó bao gồm:

  • Tập luyện và kéo giãn khớp đúng cách: Các bài tập cải thiện tầm vận động khớp chủ động và thụ động đều giúp các khớp duy trì sự linh hoạt, hạn chế co rút gân cơ và tăng khả năng cử động tự nhiên. Việc tập luyện cần thực hiện đều đặn theo lịch của mỗi cá nhân và tăng dần biên độ, tránh gây đau để đảm bảo an toàn cho khớp.
  • Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng: Đây là biện pháp đặc biệt cần cho người sau chấn thương hoặc phẫu thuật. Tùy vào mỗi tình trạng, bác sĩ hoặc chuyên gia vật lý trị liệu sẽ chỉ định bài tập thích hợp nhằm giúp giảm đau, tăng tuần hoàn và hỗ trợ khớp vận động dễ dàng hơn.
  • Duy trì thói quen vận động vừa phải: Tránh ngồi, đứng hoặc làm việc trong một tư thế quá lâu. Thay vào đó, người gặp các vấn đề xương khớp nên kết hợp vận động nhẹ giữa giờ giúp giảm áp lực lên khớp và cải thiện tầm vận động khớp một cách tự nhiên.
  • Chế độ dinh dưỡng đa đang và phù hợp: Người bệnh nên bổ sung đầy đủ dinh dưỡng như protein, vitamin D, canxi, omega-3 và các dưỡng chất có lợi cho sụn khớp giúp nuôi dưỡng khớp khỏe mạnh, từ đó duy trì độ linh hoạt và giảm nguy cơ hạn chế vận động. Đặc biệt là Collagen Peptide, Collagen type II không biến tính, Eggshell Membrane, Turmeric Root và Chondroitin Sulfate hỗ trợ bảo vệ sụn khớp, giảm đau, cải thiện vận động và phòng ngừa thoái hóa khớp.
  • Giảm cân và giữ cân nặng hợp lý: Điều này giúp giảm áp lực lên khớp, hạn chế tổn thương sụn và hỗ trợ cải thiện tầm vận động khớp lâu dài.
  • Can thiệp y tế: Việc sử dụng thuốc, tiêm nội khớp hoặc phẫu thuật có thể được thực hiện theo chỉ định của bác sĩ, kết hợp theo dõi ROM định kỳ để đánh giá hiệu quả điều trị và phục hồi chức năng.

Như vậy, việc đo tầm vận động khớp là phương pháp quan trọng giúp đánh giá chính xác khả năng cử động của khớp, phát hiện sớm các hạn chế vận động và theo dõi hiệu quả điều trị các bệnh lý cơ xương khớp. Người có vấn đề xương khớp nên chủ động thăm khám để được đánh giá tầm vận động khớp, từ đó duy trì hệ vận động linh hoạt, khỏe mạnh và nâng cao chất lượng cuộc sống.

JEX banner seo bên dưới bài viết