Sự thừa, thiếu của estrogen từ lâu đã được biết đến là có ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe phụ nữ, đặc biệt là các đặc điểm của nữ tính, hành kinh, sinh sản và tình dục. Hormone estrogen là gì? Hãy cùng ECO Pharma tìm hiểu về loại hormone này trong bài viết sau đây.

Estrogen là gì?
Estrogen là nhóm hormone sinh dục steroid có nguồn gốc từ cholesterol; gồm estradiol, estrone và estriol. Chúng giữ vai trò quan trọng trong sự phát triển các đặc điểm giới tính nữ và hoạt động sinh sản. Đối với chức năng sinh dục nữ estrogen phối hợp với progesterone để điều hòa chu kỳ kinh nguyệt, hỗ trợ quá trình rụng trứng, chuẩn bị niêm mạc tử cung cho thai kỳ và duy trì hoạt động sinh sản nữ. Nhưng estrogen còn tham gia vào rất nhiều các hoạt động chuyển hóa khác trong cơ thể vì vậy cũng liên quan mật thiết đến sức khỏe chung của phụ nữ.
Estrogen được sản xuất chủ yếu ở buồng trứng, một ít ở mô mỡ và một số tuyến khác. Khi nồng độ hormone này quá cao hoặc quá thấp có thể gây ra nhiều triệu chứng kinh nguyệt, sinh dục và các nguy cơ sinh sản, nguy cơ sức khỏe; chẳng hạn như vô sinh, hiếm muộn, rối loạn tâm trạng, loãng xương, các vấn đề tim mạch, da, tóc và móng. (1)
Các loại estrogen chính trong cơ thể nữ
Trong cơ thể nữ, estrogen tồn tại dưới ba dạng chính gồm estrone (E1), estradiol (E2) và estriol (E3). Nồng độ của các estrogen này sẽ thay đổi trong suốt cuộc đời, đặc biệt estradiol thường chiếm ưu thế trong độ tuổi sinh sản, estrone tăng tương đối sau mãn kinh và estriol tăng cao trong thai kỳ. (2)
1. Estrone
Estrone là dạng estrogen có hoạt tính yếu, xuất hiện chủ yếu ở phụ nữ sau mãn kinh. Hormone này có công thức hóa học C18H22O2 và đặc trưng bởi nhóm ceton tại vị trí carbon số 17 trong cấu trúc steroid.
Sau khi chức năng buồng trứng suy giảm, estrone trở thành nguồn estrogen chính của cơ thể. Hormone được tạo ra tại mô mỡ, ngoài vai trò duy trì một phần hoạt động nội tiết sau mãn kinh estrone còn có thể được chuyển hóa thành các dạng estrogen khác khi cơ thể cần.
2. Estradiol (E2)
Estradiol là dạng estrogen mạnh và chủ yếu ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Công thức hóa học của estradiol là C18H24O2, với nhóm hydroxyl tại vị trí carbon số 17 thay cho nhóm ceton như estrone. Hormone này được sản xuất chủ yếu tại buồng trứng và chịu trách nhiệm cho hầu hết tác dụng sinh lý của estrogen. Estradiol tham gia điều hòa chu kỳ kinh nguyệt, quá trình rụng trứng, chức năng sinh sản, đồng thời hỗ trợ sức khỏe xương khớp, tim mạch, não bộ và da, tóc.
Sự mất cân bằng estradiol có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe. Chẳng hạn nồng độ cao estradiol có thể liên quan đến mụn trứng cá, mất ham muốn tình dục, loãng xương và trầm cảm; ở nồng độ quá cao thậm chí có thể gây nguy cơ ung thư tử cung hoặc ung thư vú. Ngược lại nồng độ estradiol thấp có thể dẫn đến tăng cân và rối loạn tim mạch.
3. Estriol (E3)
Estriol là loại estrogen đặc trưng của thai kỳ, có công thức hóa học C18H24O3. So với estradiol, estriol có thêm một nhóm hydroxyl trong cấu trúc phân tử và hoạt tính sinh học yếu hơn. Trong thai kỳ nồng độ estriol tăng dần góp phần hỗ trợ tử cung phát triển và giúp cơ thể người mẹ thích nghi với quá trình sinh nở. Hormone này thường đạt mức cao nhất vào giai đoạn gần sinh.
Hormone estrogen được sinh ra ở đâu?
Trong độ tuổi sinh sản estrogen được sản xuất chủ yếu tại buồng trứng, đặc biệt là các tế bào hạt của nang trứng. Đây là nguồn tạo estradiol (E2) chính giúp điều hòa chu kỳ kinh nguyệt, hỗ trợ rụng trứng và chức năng sinh sản.
Trong thai kỳ nhau thai sản xuất nhiều estriol (E3) góp phần hỗ trợ tử cung thích nghi với thai kỳ và sự phát triển của thai nhi. Sau mãn kinh khi hoạt động buồng trứng suy giảm mô mỡ và các mô ngoại vi trở thành nguồn tạo estrogen quan trọng hơn, chủ yếu thông qua enzyme aromatase chuyển androgen thành estrogen. Một số mô như xương, não, mạch máu và mô vú cũng có thể tạo estrogen tại chỗ để phục vụ hoạt động riêng của mô đó. (3)
Vai trò của estrogen đối với cơ thể
Trong cơ thể nữ estrogen tham gia điều hòa nhiều hoạt động sinh lý quan trọng, đặc biệt là sự phát triển cơ quan sinh dục, chu kỳ kinh nguyệt, chức năng sinh sản, thai kỳ và giai đoạn mãn kinh.
- Phát triển đặc điểm sinh dục nữ: Estrogen giúp phát triển các đặc điểm sinh dục nữ như ngực, buồng trứng, vòi trứng, tử cung và âm đạo trong tuổi dậy thì. Hormone này cũng ảnh hưởng đến phân bố mỡ dưới da và sự định hình khung xương.
- Duy trì chu kỳ kinh nguyệt: Estrogen phối hợp với progesterone và các hormone tuyến yên để duy trì chu kỳ kinh nguyệt. Trong pha nang noãn estrogen làm nội mạc tử cung phát triển và dày lên để chuẩn bị cho khả năng mang thai.
- Tạo môi trường thuận lợi để thụ thai: Trước thời điểm rụng trứng estrogen làm loãng chất nhầy cổ tử cung, tạo điều kiện cho tinh trùng di chuyển qua cổ tử cung vào gặp trứng.
- Duy trì thai kỳ: Chủ yếu là estriol, nó hỗ trợ sự phát triển của thai nhi bằng cách giúp tử cung thích nghi với sự phát triển của thai, tăng tưới máu nhau thai và kích thích sự phát triển của tuyến vú chuẩn bị tiết sữa.
- Duy trì chức năng tình dục: Estrogen duy trì độ đàn hồi, độ ẩm và khả năng bôi trơn của âm đạo. Vì vậy mà khi hormone này suy giảm, phụ nữ có thể bị khô rát, đau khi quan hệ tình dục hoặc giảm ham muốn.
Ngoài ra estrogen còn tham gia duy trì xương khớp, tim mạch, da, tóc, móng khỏe mạnh và cũng quyết định sự tươi trẻ của phụ nữ.
Nồng độ estrogen bình thường là bao nhiêu?
Nồng độ estrogen sẽ thay đổi trong suốt cuộc đời. Nồng độ bình thường của nó được tính bằng pg/ml (picogram hormone trong mỗi mililit máu) trong một số giai đoạn như sau:
- Giai đoạn đầu của chu kỳ nang trứng: 30pg - 100 pg/mL.
- Giai đoạn nang trứng muộn: 100pg - 400 pg/mL.
- Pha hoàng thể: 50pg - 150 pg/mL.
- Sau mãn kinh: 2pg - 21 pg/mL; tính riêng estrone là 3pg - 32 pg/mL.
Tác hại khi nồng độ cao và thấp sẽ như thế nào?
- Estrogen cao có thể gây căng tức ngực, tăng cân, đầy bụng, tích tụ dịch trong cơ thể, đau đầu, thay đổi tâm trạng, giảm ham muốn tình dục và rối loạn kinh nguyệt. Nếu estrogen tăng cao kéo dài nguy cơ tăng sản nội mạc tử cung, u xơ tử cung hoặc một số ung thư phụ thuộc hormone như ung thư vú, ung thư nội mạc tử cung có thể tăng lên.
- Estrogen thấp có thể gây ra các triệu chứng bốc hỏa, đổ mồ hôi đêm, khô âm đạo, kinh nguyệt thưa hoặc mất kinh, khó ngủ, mệt mỏi, giảm tập trung, thay đổi tâm trạng, giảm ham muốn tình dục; và nguy cơ mắc các rối loạn như loãng xương, vô sinh, hiếm muộn, tim mạch, rụng tóc, lão hóa sớm.
Những bệnh lý nào có liên quan đến sự mất cân bằng estrogen?
Mất cân bằng estrogen có thể liên quan đến các rối loạn và bệnh lý sau:
- Rối loạn kinh nguyệt.
- Vô kinh hoặc kinh nguyệt không đều.
- Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS).
- Lạc nội mạc tử cung.
- U xơ tử cung.
- Polyp tử cung.
- Ung thư nội mạc tử cung.
- Ung thư vú.
- Ung thư buồng trứng.
- Bệnh tuyến vú xơ nang.
- Suy buồng trứng nguyên phát.
- Hội chứng tiền kinh nguyệt (PMS).
- Rối loạn tâm thần tiền kinh nguyệt (PMDD).
- Hội chứng Turner.
- Teo âm đạo.
Cách cân bằng estrogen tự nhiên và an toàn
Duy trì lối sống lành mạnh có thể giúp ổn định nội tiết và cân bằng estrogen. Lối sống lành mạnh bao gồm ăn uống, sinh hoạt khoa học; hạn chế hoặc tránh tiêu thụ rượu bia, thuốc lá và các chất gây nghiện khác; tập thể dục hàng ngày; tránh căng thẳng quá mức.
Trong đó nên chú trọng:
1. Ăn các thực phẩm giàu estrogen
Một số thực phẩm chứa phytoestrogen có thể giúp bổ sung estrogen cho cơ thể, chẳng hạn như đậu nành và các chế phẩm của loại hạt này gồm đậu hũ, váng đậu, sữa đậu. Hiện nay các thực phẩm giàu phytoestrogen được biết đến rộng rãi như một giải pháp thay thế tự nhiên cho liệu pháp estrogen.
Vì vậy thêm các thực phẩm giàu phytoestrogen vào chế độ ăn uống hàng ngày sẽ tốt cho việc tăng cường estrogen trong các thời kỳ phụ nữ dễ bị thiếu hụt loại hormone này, đặc biệt là thời kỳ mãn kinh.
2. Bổ sung chiết xuất thực vật giàu estrogen
Các chiết xuất cỏ ba lá, chiết xuất đậu nành, rễ cây cohosh đen, nhân sâm, đương quy, vitamin E, dầu hoa anh thảo đã được ứng dụng rộng rãi như một liệu pháp bổ sung estrogen tự nhiên hiện nay. Các chiết xuất này có thể được đóng gói trên thị trường dưới dạng trà, thực phẩm bổ sung dạng bột, dung dịch hoặc viên uống, phụ nữ có thể bổ sung mà không cần kê đơn nhưng tốt nhất nên được bác sĩ hoặc dược sĩ tư vấn trước khi mua dùng.
Ngoài ra chiết xuất Lepidium Meyenii (maca Peru) rất giàu những dưỡng chất thực vật, đặc biệt là sterols, tác động có lợi cho hệ trục Não bộ - Tuyến yên - Buồng trứng (cải thiện và cân bằng nồng độ nội tiết tố) đã được chứng minh rộng rãi về tác dụng hỗ trợ nội tiết nữ. Phụ nữ có thể bổ sung Lepidium Meyenii đơn lẻ nhưng tốt nhất nên dùng dưới dạng công thức hỗ trợ nội tiết tố nữ chuyên biệt là kết hợp với tinh chất P. Leucotomos (một loài dương xỉ Nam Mỹ). Bộ đôi Lepidium Meyenii và P. Leucotomos đã được chứng minh có tác dụng điều hoà trục hạ đồi - tuyến yên - buồng trứng từ đó giúp cân chỉnh bộ ba nội tiết quan trọng nhất đối với phụ nữ là estrogen - progesterone - testosterone) để hỗ trợ tăng cường sức khỏe và chất lượng sống cho phụ nữ, đặc biệt trong khía cạnh kinh nguyệt, tình dục, sinh sản, sắc vóc và sự tươi trẻ.
Như vậy estrogen là một nhóm các hormone nữ chính rất quan trọng đối với sinh sản, xương, tim mạch, não bộ, da, tóc, chuyển hóa và chức năng sinh lý. Khi bị dư thừa hoặc thiếu hụt nó đều có thể gây ra các ảnh hưởng xấu cho sức khỏe của phụ nữ, vì vậy nên có các biện pháp cân bằng loại hormone này, đặc biệt trong các thời kỳ giao động mạnh như thai kỳ và mãn kinh.





