Nhiều nghiên cứu dịch tễ ghi nhận tỷ lệ lưu hành viêm gan A (HAV) tại Đông Nam Á chiếm tỷ lệ thấp, dưới 1/100.000 ca (1). Tuy nhiên người bệnh vẫn cần hiểu rõ về loại virus này và vai trò của xét nghiệm HAV Ab trong chẩn đoán. Cùng ECO Pharma tìm hiểu xét nghiệm HAV là gì để chủ động bảo vệ sức khỏe gan và phòng ngừa viêm gan A hiệu quả trong bài viết sau.
Xét nghiệm HAV là xét nghiệm máu dùng để phát hiện các kháng thể chống virus viêm gan A hoặc xác định vật liệu di truyền HAV trong huyết thanh. Dựa vào kết quả bác sĩ có thể xác định người bệnh đang nhiễm viêm gan A cấp, đã từng phơi nhiễm trước đây hay vẫn chưa có miễn dịch. Hai chỉ số thường được sử dụng là HAV IgM (xuất hiện trong giai đoạn nhiễm cấp) và HAV IgG (phản ánh khả năng miễn dịch lâu dài sau khi khỏi bệnh hoặc sau tiêm vaccine).
Trong thực hành lâm sàng đây là xét nghiệm quan trọng để phân biệt viêm gan A với các bệnh gan khác đồng thời giúp đánh giá nguy cơ lây nhiễm và định hướng xử trí phù hợp cho từng người bệnh.
Xét nghiệm được thực hiện khi bác sĩ cần xác định cơ thể có đang nhiễm viêm gan A, đã từng phơi nhiễm hay đã có miễn dịch bảo vệ. Thực hiện xét nghiệm đặc biệt quan trọng trong những tình huống dưới đây: (2)
Xét nghiệm viêm gan A có độ chính xác cao khi được thực hiện đúng thời điểm với IgM giúp nhận diện nhiễm cấp, IgG phản ánh miễn dịch lâu dài và PCR phát hiện virus ở giai đoạn rất sớm. Dựa trên đáp ứng kháng thể và sự hiện diện của virus, xét nghiệm HAV được chia thành ba nhóm chính, mỗi nhóm phản ánh một giai đoạn khác nhau của bệnh.
Bên cạnh ba xét nghiệm chính, một số đơn vị y tế còn sử dụng xét nghiệm tổng kháng thể HAV giúp phát hiện đồng thời cả IgM và IgG để có cái nhìn toàn diện hơn về tình trạng nhiễm hiện tại hoặc trong quá khứ. Ngoài ra bác sĩ thường chỉ định thêm bảng chức năng gan để đánh giá mức độ tổn thương gan; mặc dù không xác định được loại virus gây bệnh nhưng các chỉ số men gan đóng vai trò định hướng quan trọng và được kết hợp với xét nghiệm viêm gan A để đưa ra chẩn đoán chính xác hơn.
Quy trình xét nghiệm viêm gan A tương tự các xét nghiệm máu thông thường. Trước hết người bệnh sẽ được bác sĩ thăm khám và khai thác triệu chứng, yếu tố phơi nhiễm, tiền sử tiêm vaccine. Dựa trên những thông tin này bác sĩ sẽ xác định loại xét nghiệm cần thiết, bao gồm IgM, IgG hoặc PCR trong trường hợp cần phát hiện virus ở giai đoạn rất sớm.
Sau khi chỉ định nhân viên y tế tiến hành lấy mẫu máu tĩnh mạch tại vùng khuỷu tay. Mẫu máu sẽ được chuyển đến phòng xét nghiệm để phân tích bằng các kỹ thuật miễn dịch nhằm phát hiện kháng thể hoặc bằng phương pháp khuếch đại acid nucleic nếu cần tìm vật liệu di truyền của virus. Quy trình này thường chỉ mất vài phút để lấy mẫu và từ vài giờ đến một ngày để có kết quả, tùy từng cơ sở. Khi kết quả hoàn tất bác sĩ sẽ giải thích ý nghĩa từng chỉ số, xác định người bệnh có đang nhiễm cấp, đã từng phơi nhiễm hay chưa có miễn dịch, đồng thời đưa ra hướng theo dõi hoặc điều trị phù hợp.
Dưới đây là thông tin diễn giải kết quả các chỉ số giúp người bệnh chủ động hơn trong theo dõi và phòng ngừa. (3)
HAV IgM dương tính cho thấy người bệnh đang nhiễm viêm gan A cấp và virus đang hoạt động trong cơ thể. Giai đoạn này có khả năng lây truyền cao vì vậy bác sĩ thường theo dõi chức năng gan sát sao và hướng dẫn người bệnh nghỉ ngơi, ăn uống hợp lý và hạn chế tiếp xúc để tránh lây lan.
IgG dương tính nghĩa là cơ thể đã từng nhiễm viêm gan A hoặc đã có miễn dịch sau tiêm vaccine. Đây là dấu hiệu bảo vệ lâu dài và không phải biểu hiện của nhiễm cấp nên người bệnh không có nguy cơ lây cho người khác.
Cả hai chỉ số HAV IgM và HAV IgG dương tính đều âm tính cho thấy người bệnh chưa từng nhiễm và chưa có miễn dịch với HAV. Nếu có triệu chứng nghi ngờ nhưng kháng thể chưa xuất hiện, bác sĩ có thể chỉ định thêm PCR để loại trừ nhiễm sớm. Người bệnh cũng được khuyến nghị tiêm vaccine để phòng ngừa chủ động.
Để đạt được kết quả xét nghiệm viêm gan A chính xác và đáng tin cậy người bệnh nên lựa chọn cơ sở y tế có hệ thống xét nghiệm đạt chuẩn và công nghệ hiện đại. Trung tâm Xét nghiệm – Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là một trong những địa chỉ xét nghiệm được đầu tư đồng bộ, vận hành theo tiêu chuẩn quốc tế và kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt. Trung tâm Xét nghiệm của Tâm Anh được trang bị hệ thống máy phân tích miễn dịch tự động, sử dụng công nghệ điện hóa phát quang hoặc hóa phát quang để đo kháng thể HAV IgM và IgG với độ nhạy, độ đặc hiệu cao. Hệ thống vận hành tự động từ khâu hút mẫu, pha loãng, gắn kháng thể đến đọc tín hiệu, giúp giảm sai số do thao tác thủ công và cho kết quả ổn định, nhanh chóng.
Đối với những trường hợp cần phát hiện virus ở giai đoạn rất sớm hoặc khi nghi ngờ đang ở giai đoạn chưa hình thành kháng thể, Trung tâm sử dụng hệ thống sinh học phân tử real-time PCR gồm buồng tách chiết RNA chuẩn sạch, máy chạy PCR định lượng và phần mềm phân tích tự động. Công nghệ này cho phép khuếch đại và phát hiện trực tiếp vật liệu di truyền HAV RNA ngay cả khi tải lượng virus rất thấp giúp bác sĩ khẳng định chẩn đoán ở các ca khó, biểu hiện không điển hình hoặc có nguy cơ lây nhiễm cao trong cộng đồng. Song song với đó hệ thống hóa sinh tự động tốc độ cao tại Tâm Anh giúp thực hiện các xét nghiệm chức năng gan như ALT, AST, GGT, bilirubin…, hỗ trợ đánh giá toàn diện mức độ tổn thương gan.
Xét nghiệm HAV Ab là phương pháp quan trọng để chẩn đoán và theo dõi viêm gan A giúp xác định người bệnh đang nhiễm cấp, đã từng phơi nhiễm hay chưa có miễn dịch. Thực hiện xét nghiệm đúng thời điểm hỗ trợ bác sĩ lựa chọn hướng xử trí phù hợp đồng thời giúp người bệnh chủ động phòng ngừa và hạn chế lây lan trong cộng đồng. Khi có triệu chứng nghi ngờ hoặc yếu tố phơi nhiễm người bệnh nên thăm khám sớm tại cơ sở y tế uy tín để được đánh giá và theo dõi chính xác.
