Mãn kinh thường bắt đầu xảy ra từ tuổi 49 ở phụ nữ Việt và từ tuổi 50 ở phụ nữ trên thế giới nói chung. Mãn kinh sớm sẽ đẩy nhanh tốc độ lão hóa và làm tăng nguy cơ mắc các vấn đề sức khỏe. Nhưng liệu mãn kinh muộn thì có sao không? Hãy cùng ECO Pharma tìm hiểu rõ vấn đề này trong bài viết sau đây.

Mãn kinh muộn là gì?
Độ tuổi mãn kinh là khoảng 50 - 55 tuổi, trung bình là 51 tuổi. Mãn kinh muộn là tình trạng phụ nữ đã bước qua tuổi 55 nhưng vẫn còn kinh nguyệt. Những phụ nữ mãn kinh muộn cần được theo dõi cẩn thận vì có thể không phải buồng trứng vẫn hoạt động mà là do mắc các bệnh lý phụ khoa như tăng sinh nội mạc tử cung, u xơ tử cung hoặc ung thư tử cung. (1)
Mãn kinh muộn có tốt không?
Trong một số khía cạnh mãn kinh muộn có thể tốt nhưng ở khía cạnh khác nó có thể tiềm ẩn các rủi ro cho phụ nữ.
Về mặt tích cực phụ nữ sẽ tiếp tục được hưởng lợi từ estrogen do buồng trứng sản xuất. Estrogen là một hormone nữ quan trọng có liên quan mật thiết tới mật độ xương, sức khỏe tim mạch, tâm sinh lý và sức khỏe của da, tóc. Việc buồng trứng vẫn tiếp tục sản xuất estrogen sau tuổi 55 có thể làm giảm nguy cơ mắc các bệnh lý mãn tính và giúp phụ nữ trẻ trung hơn so với những người cùng độ tuổi.
Về mặt rủi ro nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng nồng độ estrogen cao trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh ung thư phụ khoa, đặc biệt là ung thư vú, ung thư buồng trứng và ung thư nội mạc tử cung. Những phụ nữ mãn kinh muộn cần được theo dõi sức khỏe định kỳ, đặc biệt là tầm soát ung thư bằng các xét nghiệm như Pap smear, siêu âm phụ khoa, chụp nhũ ảnh và xét nghiệm định lượng nội tiết tố.
Các lợi ích và rủi ro của mãn kinh muộn
1. Lợi ích
- Giảm nguy cơ mắc các bệnh lý xương khớp: Khi estrogen vẫn tiếp tục được buồng trứng sản xuất, quá trình thoái hóa xương khớp sẽ diễn ra chậm hơn, vì vậy phụ nữ sẽ ít nguy cơ bị loãng xương, gãy xương và thoái hóa khớp do tuổi tác.
- Giảm nguy cơ mắc bệnh tim và đột quỵ: Estrogen hỗ trợ bảo vệ hệ tim mạch bằng cách duy trì tính đàn hồi của mạch máu và điều hòa cholesterol. Các nghiên cứu cho thấy nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đột quỵ ở phụ nữ mãn kinh muộn thấp hơn, thậm chí những người này còn giảm được 2% tỷ lệ tử vong do bệnh tim thiếu máu cục bộ. (2)
- Tăng tuổi thọ: Một nghiên cứu theo dõi 12.123 phụ nữ sau mãn kinh trong 17 năm cho thấy, cứ mỗi một năm mãn kinh muộn sẽ giúp giảm 2% tỷ lệ tử vong nói chung; và phụ nữ mãn kinh sau 55 tuổi sẽ có tuổi thọ cao hơn 2 năm so với những người mãn kinh sớm.
- Bảo vệ sức khỏe não bộ: Estrogen có đặc tính bảo vệ thần kinh, làm chậm quá trình lão hóa não và giảm nguy cơ mắc các bệnh lý thần kinh như trầm cảm hoặc sa sút trí tuệ. Vì vậy việc duy trì estrogen sau tuổi 55 có thể giúp phụ nữ giảm nguy cơ mắc phải các bệnh lý này.
2. Rủi ro
- Ung thư vú: Khi cơ thể vẫn sản xuất estrogen trong thời gian dài, mô tuyến vú liên tục bị kích thích tăng sinh. Nếu sự tăng sinh này diễn ra bất thường nó có thể phát triển thành các khối u ác tính.
- Ung thư nội mạc tử cung: Niêm mạc tử cung tiếp tục dày lên dưới tác động của estrogen nếu không được cân bằng với progesterone. Tình trạng tăng sinh liên tục này dễ dẫn đến biến đổi bất thường của tế bào và tiềm năng hóa ung thư nội mạc tử cung.
- Ung thư buồng trứng: Mãn kinh muộn có liên quan đáng kể đến việc tăng nguy cơ ung thư buồng trứng. Các nghiên cứu cho rằng nguyên nhân là do tiếp xúc lâu dài với estrogen đã thúc đẩy sự phát triển của ung thư buồng trứng.
Nguyên nhân gây mãn kinh muộn
Mãn kinh muộn có thể chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau như di truyền, lối sống, dinh dưỡng, sức khỏe nội tiết và bệnh lý nền. Dưới đây là những nguyên nhân đã được ghi nhận trong các nghiên cứu:
- Yếu tố di truyền: Đây là một trong những yếu tố có ảnh hưởng rõ rệt nhất đến độ tuổi mãn kinh. Nếu mẹ hoặc chị em gái trong gia đình bị mãn kinh trễ, bạn có khả năng cao giống như họ. Theo thống kê yếu tố di truyền có thể chiếm đến 50% trong việc xác định thời điểm mãn kinh ở phụ nữ.
- Chỉ số BMI cao: Phụ nữ thừa cân hoặc béo phì thường có xu hướng mãn kinh trễ hơn do mô mỡ trong cơ thể có khả năng sản xuất estrone. estrone là một dạng estrogen yếu giúp có thể duy trì hoạt động của buồng trứng lâu hơn.
- Dậy thì trễ hoặc chu kỳ kinh nguyệt thưa: Phụ nữ bắt đầu dậy thì muộn hoặc ít rụng trứng trong suốt thời kỳ sinh sản thường có nguy cơ mãn kinh trễ hơn. Lý do là vì buồng trứng chưa sử dụng hết dự trữ nang noãn.
- Mang thai ở độ tuổi lớn: Mặc dù khá hiếm, phụ nữ vẫn có thể mang thai và sinh con ở độ tuổi đầu 50. Thai kỳ ở giai đoạn này có thể điều chỉnh lại nội tiết tố khiến mãn kinh xảy ra trễ hơn so với độ tuổi trung bình.
- Thuốc tránh thai: Việc dùng thuốc tránh thai kết hợp trong thời gian dài có thể ức chế quá trình phóng noãn, làm giảm số lần rụng trứng. Điều này góp phần kéo dài tuổi thọ của nang noãn và trì hoãn thời điểm mãn kinh, trung bình khoảng nửa năm.
- Bệnh lý nền và rối loạn nội tiết: Một số bệnh lý như tiểu đường, huyết áp cao, rối loạn tuyến giáp hoặc trầm cảm đã được ghi nhận có mối liên hệ với mãn kinh trễ.
Dấu hiệu của mãn kinh muộn
Bước qua tuổi 55 nhưng vẫn tiếp tục có kinh nguyệt là dấu hiệu rõ ràng nhất của mãn kinh trễ. Những phụ nữ bị mãn kinh muộn nhìn chung vẫn gặp phải các triệu chứng khó chịu không khác nhiều so với phụ nữ mãn kinh thông thường.
Những triệu chứng phổ biến như:
- Rối loạn kinh nguyệt: Chu kỳ kinh không đều, kéo dài hoặc rút ngắn bất thường, thay đổi về lượng máu kinh.
- Bốc hỏa và đổ mồ hôi đêm: Các triệu chứng vận mạch (nóng bừng, tim đập nhanh) thường xuất hiện đột ngột, đặc biệt vào ban đêm.
- Mất ngủ: Khó đi vào giấc ngủ, thức giấc nhiều lần trong đêm hoặc ngủ không sâu giấc.
- Thay đổi tâm trạng: Dễ cáu gắt, lo lắng, buồn bã hoặc có dấu hiệu trầm cảm nhẹ.
- Khô âm đạo và giảm ham muốn: Suy giảm estrogen khiến âm đạo dễ bị khô rát, gây khó khăn khi quan hệ tình dục và giảm cảm giác hứng thú tình dục.
- Mệt mỏi kéo dài: Cảm giác thiếu năng lượng, kiệt sức dù không hoạt động nhiều.
- Tăng cân và thay đổi vóc dáng: Mỡ tập trung nhiều ở bụng dưới, khó kiểm soát cân nặng.
- Giảm mật độ xương: Nguy cơ loãng xương tăng cao, dễ đau nhức xương khớp.
- Rối loạn trí nhớ và khả năng tập trung: Khó ghi nhớ thông tin hoặc giảm hiệu suất làm việc.
Khi nào cần đi khám nếu nghi ngờ mãn kinh muộn?
Mãn kinh muộn thường được xác định khi người phụ nữ vẫn còn hành kinh sau 55 tuổi. Nhìn chung mọi phụ nữ mãn kinh trễ đều nên được theo dõi kỹ và chủ động tầm soát ba loại ung thư có nguy cơ cao là ung thư vú, ung thư tử cung và ung thư buồng trứng.
Ngoài thăm khám sức khỏe định kỳ hằng năm, phụ nữ từ tuổi 55 nên đi khám chuyên khoa sớm nếu có một hoặc nhiều dấu hiệu sau:
- Vẫn còn kinh nguyệt, hoặc đã ngừng kinh một thời gian rồi lại thấy máu âm đạo.
- Đau bụng, đau vùng chậu, đau vú.
- Có tiền sử bản thân hoặc người thân mắc ung thư vú, buồng trứng, tử cung.
- Đã từng hoặc đang hoặc có kế hoạch sử dụng hormone thay thế (HRT).
Các xét nghiệm cần thiết khi nghi ngờ mãn kinh muộn
Những phụ nữ mãn kinh muộn nên làm một số xét nghiệm để xác định xem có phải là mãn kinh trễ hay không và loại trừ các bất thường ở tử cung, buồng trứng.
- Định lượng hormone FSH: Hormone FSH (follicle stimulating hormone) có xu hướng tăng cao khi phụ nữ thực sự bước vào giai đoạn mãn kinh. Nếu nồng độ FSH vẫn thấp hoặc dao động có thể còn đang trong giai đoạn chuyển tiếp, chưa mãn kinh hoàn toàn.
- Xét nghiệm Estradiol: Estradiol là dạng estrogen chính trong cơ thể phụ nữ. Mức estradiol cao kéo dài có thể là dấu hiệu của mãn kinh trễ hoặc rối loạn nội tiết cần theo dõi.
- Siêu âm tử cung và buồng trứng: Giúp đánh giá độ dày nội mạc tử cung, phát hiện u xơ, polyp hoặc khối u, đặc biệt hữu ích trong việc tầm soát ung thư phụ khoa.
- Sinh thiết nội mạc tử cung và xét nghiệm Pap smear: Để phát hiện bất cứ dấu ấn nào của ung thư.
Cách theo dõi và chăm sóc phụ nữ mãn kinh muộn
Việc theo dõi và chăm sóc đúng cách rất quan trọng để giúp phòng ngừa bệnh tật và nâng cao sức khỏe, chất lượng sống cho các phụ nữ mãn kinh muộn. Dưới đây là những hướng dẫn cần thiết:
- Khám phụ khoa định kỳ: Nên thăm khám mỗi 6 tháng/lần để kiểm tra sức khỏe phụ khoa và theo dõi nội tiết tố. Việc đo định kỳ nồng độ FSH và estradiol giúp xác định giai đoạn nội tiết, hỗ trợ chẩn đoán mãn kinh và phát hiện sớm các rối loạn nếu có.
- Tầm soát ung thư: Phụ nữ nên chủ động tầm soát ung thư buồng trứng, ung thư tử cung và ung thư vú. Các xét nghiệm Pap smear, siêu âm đầu dò âm đạo, chụp nhũ ảnh vú thường giúp phát hiện sớm các tổn thương ác tính.
- Chế độ ăn uống và sinh hoạt khoa học: Duy trì chế độ ăn uống, sinh hoạt khoa học theo khuyến nghị chung, nhưng độ tuổi này bổ sung các thực phẩm giàu phytoestrogen (như đậu nành, hạt lanh), bổ sung canxi và vitamin D thường cần thiết để hỗ trợ xương khớp và điều hòa nội tiết. Phụ nữ sau tuổi 55 nên chuyển qua các loại hình luyện tập hướng đến sự dẻo dai thay vì đối kháng.
- Chăm sóc sức khỏe tinh thần: Giai đoạn này thường gặp phải tình trạng mất ngủ, căng thẳng hoặc trầm cảm nhẹ. Việc nghỉ ngơi đủ giấc, thư giãn tinh thần và trò chuyện với người thân sẽ giúp ổn định tâm trạng.
- Không tự ý dùng hormone: Dùng hormone ngoại sinh không đúng cách đã được biết đến là có nguy cơ gây ra một số loại ung thư. Vì vậy nếu có ý định sử dụng liệu pháp hormone thay thế (HRT), bạn hỏi bác sĩ chuyên khoa và dùng theo hướng dẫn.
Câu hỏi thường gặp
Mãn kinh trễ có thể gây ra lo lắng cho nhiều phụ nữ. Dưới đây là những thắc mắc phổ biến xoay quanh tình trạng này.
1. Mãn kinh muộn có liên quan đến ung thư không?
Theo Hiệp hội Ung thư Lâm sàng Mỹ, phụ nữ mãn kinh muộn có nguy cơ cao hơn mắc phải ung thư vú, tử cung và buồng trứng do tiếp xúc với estrogen lâu hơn. Nghiên cứu trên hơn 400.000 phụ nữ cho thấy, cứ mỗi một năm mãn kinh trễ, nguy cơ ung thư vú lại tăng khoảng 3%.
2. Có cần điều trị mãn kinh muộn không?
Không phải lúc nào cũng cần điều trị. Nếu mãn kinh trễ diễn ra tự nhiên và bạn hoàn toàn khỏe mạnh thì chỉ cần theo dõi định kỳ. Tuy nhiên nếu có biểu hiện rối loạn kinh nguyệt kéo dài, chảy máu bất thường, đau bụng, chất lượng sống giảm sút đáng kể, can thiệp y tế sẽ cần thiết.
Bạn nên đến các đơn vị y tế uy tín, hiện đại, có đội ngũ chuyên gia, bác sĩ Sản - Phụ khoa giỏi như Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh thăm khám, điều trị. Hệ thống máy móc, công nghệ tiên tiến nhập khẩu Âu - Mỹ như siêu âm 4D, thiết bị sinh hóa nhập khẩu từ Pháp, Anh, Mỹ, Thụy Sĩ của Tâm Anh sẽ giúp phát hiện các tổn thương từ sớm để can thiệp kịp thời, toàn diện và hiệu quả cao.
Mãn kinh muộn không phải là bệnh lý và không cần phải can thiệp y tế nếu bạn hoàn toàn khỏe mạnh. Nhưng những phụ nữ sau tuổi 55 vẫn tiếp tục hành kinh nên làm tầm soát các loại ung thư phụ khoa và theo dõi định kỳ để phòng ngừa nguy cơ ung thư tử cung, ung thư buồng trứng và ung thư vú.





