Nội tiết tố là gì, có vai trò như thế nào đối với cơ thể con người, và thay đổi ra sao qua từng giai đoạn của cuộc đời? Những kiến thức quan trọng này sẽ được chuyên gia ECO Pharma phân tích chi tiết ở nội dung sau đây. Bạn hãy dành thời gian theo dõi bài viết để hiểu tại sao nội tiết tố là thành phần cần thiết cho sự sống và sức khỏe con người.
Nội tiết tố (tiếng anh: Hormone) là những chất truyền tin hóa học được tiết trực tiếp vào máu và máu vận chuyển chúng đến các cơ quan và mô khác trong cơ thể để thực hiện hàng loạt chức năng như: cân bằng sinh lý, chuyển hóa, phát triển, tăng trưởng, nhận thức, tình dục, sinh sản… Cho đến nay, các nhà khoa học đã xác định được hơn 50 loại hormone trong cơ thể con người. (1)
Các cơ quan sản xuất và giải phóng nội tiết tố được gọi là tuyến nội tiết. Toàn bộ hormone và tuyến nội tiết hợp thành hệ thống nội tiết. Vậy hệ thống nội tiết gồm có những tuyến nào? Chuyên gia ECO Pharma sẽ giới thiệu đầy đủ và chi tiết ở phần tiếp theo của bài viết.
Nội tiết tố ảnh hưởng và điều khiển hàng trăm quá trình trong cơ thể con người. Mỗi một loại nội tiết tố (hay hormone) sẽ chỉ tác động lên một cơ quan “đích” có thụ thể tiếp nhận thông tin mà nó truyền tải. Và khi nhận thông điệp mà nội tiết tố truyền đến, các tế bào thuộc cơ quan đích sẽ thực hiện một quá trình cụ thể. (2)
Cơ thể của chúng ta sử dụng nội tiết tố cho hai loại giao tiếp cơ bản: Một là giao tiếp giữa hai tuyến nội tiết và hai là giao tiếp giữa tuyến nội tiết và cơ quan đích, cụ thể:
Tuyến nội tiết là nơi sản xuất và giải phóng hormone trực tiếp vào máu. Hệ thống nội tiết của chúng ta bao gồm các tuyến nội tiết chính sau đây: (3)
Vùng dưới đồi là một phần nhỏ ở trung tâm não, nằm giữa tuyến yên và đồi thị. Đây là tuyến nội tiết tiết ra các hormone kiểm soát tuyến yên, bao gồm: Hormone giải phóng corticotropin (CRH); hormone Dopamine; hormone giải phóng Gonadotropin (GnRH); hormone Oxytocin; hormone Somatostatin…
Tuyến yên gồm thùy trước và thùy sau nằm ngay dưới vùng dưới đồi với kích thước chỉ bằng hạt đậu. Các hormone do tuyến yên sản xuất ra đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với sự phát triển của con người, đó là: hormone vỏ thượng thận (ACTH); hormone kích thích nang trứng (FSH); hormone tăng trưởng (GH); hormone hoàng thể (LH); hormone kích thích tuyến giáp (TSH) và hormone Prolactin.
Tuyến giáp là tuyến nội tiết nhỏ, hình cánh bướm và nằm ở phía trước cổ. Các nội tiết tố (hay hormone) mà tuyến giáp tiết ra có chức năng chính là kiểm soát quá trình chuyển hóa chất của cơ thể: hormone Thyroxine (T4); hormone Triiodothyronine (T3); hormone Triiodothyronine ngược (RT3) và hormone Calcitonin.
Mỗi người chúng ta đều có bốn tuyến cận giáp nằm sau tuyến giáp và đôi khi chúng nằm dọc theo thực quản hoặc bên trong ngực gọi là tuyến cận giáp lạc chỗ (hình thành ở vị trí bất thường). Nhiệm vụ chính của tuyến nội tiết này là giải phóng hormone tuyến cận giáp PTH giúp cân bằng canxi trong máu và xương.
Tuyến thượng thận là tuyến nội tiết nhỏ có hình tam giác nằm ở phía trên mỗi quả thận. Tuyến thượng thận của chúng ta tiết ra các loại nội tiết tố là: hormone Cortisol; hormone Aldosterone; hormone DHEA (Dehydroepiandrosterone); hormone Androgen; hormone Adrenaline (Epinephrine) và hormone Noradrenaline (Norepinephrine).
Tuyến tùng là một tuyến nội tiết nhỏ bằng hạt đậu, nằm sâu trong não. Đây là tuyến nội tiết sản xuất ra hormone Melatonin có tác dụng kiểm soát chu kỳ ngủ-thức của chúng ta.
Tuyến tụy là một cơ quan nằm ở phía sau bụng với hai phần: Một phần thuộc hệ tiêu hóa và một phần thuộc hệ thống nội tiết. Tuyến tụy nội tiết là nơi sản xuất ra hormone Insulin và hormone Glucagon.
Ngoài việc chứa các tế bào trứng (noãn) phục vụ cho quá trình sinh sản, buồng trứng còn có chức năng sản xuất ra bộ 3 nội tiết tố nữ quan trọng là Estrogen, Progesterone và Testosterone.
Tinh hoàn là một phần của hệ thống sinh sản nam giới. Mỗi nam giới sẽ có hai tinh hoàn nằm trong một túi bên dưới dương vật. Đây vừa là “trung tâm” sản xuất tinh trùng, vừa là nơi tiết ra hormone Testosterone.
Trên đây là toàn bộ tuyến nội tiết thuộc hệ thống nội tiết của con người. Ngoài ra, cơ thể chúng ta còn có các mô và cơ quan tiết ra hormone nhưng không thuộc hệ thống nội tiết là mô mỡ, thận, gan, ruột và nhau thai.
Như đã chia sẻ, các nhà khoa học đã tìm ra 50 loại nội tiết tố (hormone) trong cơ thể con người. Dưới đây là một số nội tiết tố quan trọng, thường được nhắc đến trong cuộc sống. (4)
Hormone GnRH do các tế bào thần kinh (neuron) ở vùng dưới đồi sản xuất và giải phóng vào mạch máu. Hormone này di chuyển đến tuyến yên và kích thích tuyến yên giải phóng hormone kích thích nang trứng (FSH) và hormone hoàng thể (LH).
Hormone kích thích nang trứng (FSH) là một hormone do tuyến yên sản xuất và giải phóng, ảnh hưởng đến chức năng của buồng trứng và tinh hoàn. Đối với nữ giới, hormone FSH có vai trò điều hòa chu kỳ kinh nguyệt, còn đối với nam giới, hormone này giúp kích thích và duy trì hoạt động sản xuất tinh trùng.
Hormone hoàng thể (LH) cũng là một nội tiết tố do tuyến yên sản xuất. Loại nội tiết tố này chịu trách nhiệm điều hòa chức năng sinh sản, trong đó nó cho phép quá trình rụng trứng xảy ra ở buồng trứng và thúc đẩy tinh hoàn sản xuất Testosterone.
Mặc dù không phải do hệ thống nội tiết sản xuất, thế nhưng hormone HCG đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải đến các bộ phận khác trong cơ thể thông điệp rằng “bạn đang mang thai”. Khi nhận được tín hiệu này, cơ thể sẽ tự động dừng chu kỳ kinh nguyệt, đồng thời tăng cường sản xuất hormone Progesterone và Estrogen.
Cùng với Progesterone, Estrogen đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe sinh sản của nữ giới. Sự hình thành và phát triển các đặc tính sinh học của cơ thể như vú, lông… hay quy trình vận hành của chu kỳ kinh nguyệt, mang thai và mãn kinh đều có liên quan đến hormone Estrogen.
Chức năng chính của nội tiết tố Progesterone là chuẩn bị nội mạc tử cung để trứng đã được thụ tinh làm tổ và phát triển. Nếu quá trình thụ thai không xảy ra, nội mạc tử cung sẽ bong ra trong kỳ kinh nguyệt. Nếu quá trình thụ thai xảy ra, hormone Progesterone sẽ tăng lên để hỗ trợ giai đoạn đầu của thai kỳ.
Testosterone là nội tiết tố được cả tinh hoàn và buồng trứng sản xuất. Hormone này giữ nhiều trọng trách quan trọng trong có thể, chẳng hạn như: kích thích sự phát triển của dương vật và tinh hoàn, khiến giọng nói của nam giới trầm hơn trong thời kỳ dậy thì, tăng cường sức mạnh và kích thước của cơ bắp, kích thích và duy trì ham muốn tình dục, thúc đẩy quá trình sản xuất tinh trùng…
Nồng độ nội tiết tố thay đổi theo từng giai đoạn của cuộc đời. Cụ thể:
Ngay từ khi sinh ra, các hormone đã đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh sự tăng trưởng, phát triển não bộ và trao đổi chất, từ đó tạo nền tảng cho sự phát triển khỏe mạnh và toàn diện trong suốt thời thơ ấu của chúng ta. Nếu hormone tăng trưởng thúc đẩy sự phát triển của thể chất và xương, thì các hormone tuyến giáp điều chỉnh quá trình trao đổi chất và phát triển não bộ.
Bước vào tuổi dậy thì, cơ thể sẽ đón nhận sự gia tăng đột biến của các hormone như: hormone GnRH, hormone FSH, hormone LH, Estrogen và Testosterone. Nồng độ hormone tăng lên nhằm đáp ứng sự trưởng thành về cả mặt sinh học lẫn sinh dục của chúng ta. Thông thường, thời điểm bé gái bắt đầu dậy thì là từ 8 – 13 tuổi, còn thời điểm dậy thì của bé trai bắt đầu từ 9 – 14 tuổi.
Cụ thể, hormone Estrogen và Progesterone thúc đẩy sự phát triển của ngực, hông nở nang và kinh nguyệt bắt đầu xảy ra ở các bé gái. Trong khi đó, hormone Testosterone giúp giọng nói trầm hơn, tăng khối lượng cơ, mọc lông mặt và phát triển bộ phận sinh dục ở các bé trai.
Ngoài các hormone sinh dục, hormone tăng trưởng cũng tăng vọt trong giai đoạn dậy thì, giúp chúng ta cao thêm vài cm trong thời gian tương đối ngắn. Sự thay đổi mạnh mẽ về nồng độ nội tiết tố ở độ tuổi dậy thì còn ảnh hưởng đến tâm trạng, nhận thức và hành vi xã hội của nam nữ vị thành niên.
Ở giai đoạn này, nồng độ các nội tiết tố tương đối ổn định, nhưng có tính chu kỳ. Theo chuyên gia, mức độ ổn định hormone ở độ tuổi sinh sản của nam giới cao hơn nữ giới.
Trong độ tuổi sinh sản, mức độ hormone Estrogen và Progesterone tuân theo chu kỳ hàng tháng để phù hợp với chu kỳ kinh nguyệt, quá trình rụng trứng và khả năng sinh sản. Nồng độ Estrogen tăng lên ở nửa đầu của chu kỳ kinh nguyệt để kích hoạt rụng trứng. Sau khi trứng rụng, nồng độ Progesterone sẽ tăng lên để duy trì niêm mạc tử cung và hỗ trợ nữ giới mang thai.
Vì nồng độ hormone ở độ tuổi sinh sản của nam giới ổn định hơn nữ giới, nên mức độ hormone Testosterone không có biến động rõ rệt giữa các ngày trong tháng.
Tuy nhiên, mức độ Testosterone của nam giới vẫn tuân theo nhịp điệu hàng ngày, thường đạt đỉnh vào buổi sáng và giảm dần trong suốt cả ngày. Đặc biệt, sự thay đổi nồng độ hormone của nam giới liên quan đến tuổi tác xảy ra khá sớm. Bắt đầu từ sau 30 tuổi, mức Testosterone bắt đầu giảm dần (khoảng 1% mỗi năm).
Tuổi trung niên là cột mốc đánh dấu sự những thay đổi mạnh mẽ của nội tiết tố ở cả nam giới và nữ giới. Dù sự thay đổi nội tiết tố ở độ tuổi trung niên là một phần tất yếu của quá trình lão hóa tự nhiên, nhưng điều này thật sự gây ra những tác động tiêu cực đến chất lượng cuộc sống và sức khỏe của chúng ta.
Từ trên 40 tuổi, nồng độ Estrogen và Progesterone ở nữ giới bắt đầu có sự dao động khó lường, dẫn đến những triệu chứng bất thường của thời kỳ tiền mãn kinh như: kinh nguyệt không đều, thay đổi tâm trạng, mất ngủ, bốc hỏa…
Qua tuổi 50, khi chức năng buồng trứng suy giảm trầm trọng, nồng độ Estrogen và Progesterone tụt xuống mức rất thấp (không thể hỗ trợ chu kỳ kinh nguyệt), phụ nữ chính thức bước vào thời kỳ mãn kinh. Mãn kinh được xem là giai đoạn khó khăn đối với chị em phụ nữ, bởi không chỉ diện mạo “xuống cấp” mà họ còn phải đối mặt với nguy cơ bệnh tật tăng cao.
Không giống như những thay đổi nhanh chóng của thời kỳ mãn kinh ở nữ giới, sự suy giảm nội tiết tố ở nam thường diễn ra từ từ. Các triệu chứng của suy giảm nồng độ Testosterone bao gồm: giảm ham muốn tình dục, rối loạn cương dương, giảm khối lượng và sức mạnh cơ bắp, tăng khối mỡ cơ thể, thường xuyên mệt mỏi, suy giảm chức năng nhận thức…
Lão hóa làm giảm chức năng của các tuyến nội tiết chính như: tuyến giáp, tuyến thượng thận, tuyến yên… khiến nồng độ hormone tổng thể của cơ thể sụt giảm rõ rệt. Việc hệ thống nội tiết tiết ra ít hormone hơn vừa gây ra những thay đổi lớn về thể chất, vừa ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình trao đổi chất và chức năng hệ miễn dịch. Đó là lý do người lớn tuổi dễ mắc bệnh mạn tính và cần nhiều thời gian để phục hồi cơ thể sau tổn thương hoặc điều trị bệnh tật.
Hiểu được những thay đổi về nồng độ hormone theo từng giai đoạn cuộc đời giúp mỗi người biết cách chăm sóc và bảo vệ sức khỏe của bản thân tốt hơn.
Chẳng hạn, song song với việc thực hiện lối sống lành mạnh (ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, tập luyện thể dục đều đặn, ngủ đủ giấc và kiểm soát căng thẳng), nam giới có thể bổ sung từ sớm (trên 18 tuổi) những dưỡng chất chuyên biệt như bộ ba tinh chất thiên nhiên Eurycoma Longifolia, thông biển Pháp và hàu đại dương.
Bộ tinh chất chuyên biệt này đã được khoa học chứng minh là có tác dụng kích thích sản xuất Testosterone và Nitric Oxide nội sinh đều đặn, bền vững và phù hợp với nhu cầu tự nhiên của cơ thể. Nhờ đó hỗ trợ cải thiện chức năng sinh lý, đồng thời nâng cao cả thể chất lẫn tinh thần cho phái mạnh.
Đối với hầu hết các trường hợp, sự mất cân bằng nội tiết tố (dư thừa hoặc thiếu hụt hormone) đều gây ra các vấn đề sức khỏe, điển hình như:
Với những thông tin chi tiết được cung cấp trong bài viết này, chắc hẳn bạn đã hiểu được nội tiết tố là gì, có tác dụng gì đối với cơ thể. Nếu muốn tìm hiểu thêm bất cứ chủ đề nào liên quan đến nội tiết tố, bạn có thể chia sẻ với tôi. Chuyên gia ECO Pharma sẽ giúp bạn giải đáp mọi thắc mắc về nội tiết tố ở những bài viết tiếp theo.
