Trợ phí vận chuyển cho mọi đơn hàng·Chính hãng 100% từ Mỹ

Tiểu thùy gan là gì? Cấu tạo, chức năng và ý nghĩa lâm sàng

Theo dõi ECO Pharma trên Google NewsChọn ECO Pharma làm nguồn ưu tiên trên Google tìm kiếm.

Tiểu thùy gan là những phân khu nhỏ, cấu trúc vi thể, nơi tập trung các tế bào gan cùng hệ thống xoang gan, khoang cửa, tĩnh mạch trung tâm để thực hiện toàn bộ chức năng sống như chuyển hóa dưỡng chất, tổng hợp protein và giải độc. Cùng ECO Pharma tìm hiểu sâu hơn về cấu trúc và giá trị lâm sàng của bộ phận quan trọng này trong bài viết sau.

tiểu thùy gan

Tiểu thùy gan là gì?

Tiểu thùy gan là đơn vị cấu trúc cơ bản của nhu mô gan, có hình dạng gần như lục giác khi được phóng đại dưới kính hiển vi. Ở giữa tiểu thùy là tĩnh mạch trung tâm; xung quanh gồm các lớp tế bào gan xếp thành hình nan hoa hướng về phía viền. 

Xen giữa các hàng tế bào là xoang gan - nơi máu từ tĩnh mạch cửa và động mạch gan hòa quyện trước khi đổ về trung tâm. Tại vùng rìa tiểu thùy là các khoang cửa, gồm nhánh tĩnh mạch cửa, nhánh động mạch gan và ống mật. 

Nhờ cách tổ chức này, máu và mật lưu thông theo hai hướng ngược nhau, máu đi từ vùng cửa về tĩnh mạch trung tâm, còn mật di chuyển từ tế bào gan ra hệ thống ống mật ở ngoại vi.

Cấu tạo tiểu thùy gan gồm những thành phần nào?

Cấu tạo tiểu thùy gan gồm tế bào gan, xoang gan, khoang cửa, khoảng Disse, tế bào Kupffer, tĩnh mạch trung tâm và hệ thống tiểu quản mật. Các thành phần phối hợp để duy trì chức năng chuyển hóa, bài tiết và miễn dịch của gan. (1)

1. Tế bào gan

Chiếm phần lớn nhu mô, các tế bào gan xếp thành những bè dài hướng từ tâm ra sát viền. Những tế bào này đảm nhiệm nhiều chức năng như chuyển hóa dưỡng chất, tổng hợp protein huyết tương, khử độc và sản xuất mật.

2. Khoảng cửa

Khoang cửa nằm ở ngoại vi tiểu thùy, thường chứa bộ ba cửa gồm:

  • Nhánh tĩnh mạch cửa đưa máu giàu dưỡng chất từ đường tiêu hóa đến gan.
  • Nhánh động mạch gan cung cấp máu giàu oxy.
  • Ống mật tiếp nhận và dẫn mật ra khỏi tiểu thùy.

Ngoài ra, khu vực này còn có mạch bạch huyết, mô liên kết và các sợi thần kinh.

3. Xoang gan

Xoang gan là những kênh mao mạch nằm xen giữa các tấm tế bào gan. Máu từ tĩnh mạch cửa và động mạch gan hòa trộn tại đây, sau đó chảy về tĩnh mạch trung tâm.

Thành xoang được cấu tạo bởi lớp tế bào nội mô có tính thấm cao, tạo điều kiện trao đổi chất giữa máu và tế bào gan.

4. Khoảng Disse và tế bào hình sao

Khoảng Disse nằm giữa lớp nội mô xoang gan và tế bào gan, là vị trí diễn ra quá trình trao đổi chất. Khu vực này chứa tế bào hình sao gan, có vai trò dự trữ vitamin A và duy trì cấu trúc mô.

Khi gan tổn thương kéo dài, tế bào hình sao được hoạt hóa, tăng sản xuất collagen và góp phần gây xơ hóa gan.

5. Tế bào Kupffer

Tế bào Kupffer là đại thực bào cư trú dọc theo xoang gan. Chúng giúp loại bỏ vi sinh vật, mảnh vụn tế bào cùng các thành phần lạ trong máu, đồng thời tham gia đáp ứng miễn dịch tại gan.

6. Tĩnh mạch trung tâm 

Tĩnh mạch trung tâm nằm giữa tiểu thùy và nhận máu sau khi đi qua hệ thống xoang gan. Từ đây, máu được dẫn vào các tĩnh mạch lớn hơn, tiếp tục đến tĩnh mạch gan rồi đổ vào tĩnh mạch chủ dưới.

7. Tiểu quản mật

Tiểu quản mật hay ống mật tiểu quản là những kênh nhỏ hình thành giữa các tế bào gan, có nhiệm vụ tiếp nhận mật vừa được sản xuất. Mật di chuyển từ vùng gần tĩnh mạch trung tâm về phía khoang cửa, sau đó đi qua kênh Hering và đổ vào hệ thống ống mật trong gan.

cấu trúc tiểu thùy gan
Cấu tạo tiểu thùy gan gồm tế bào gan, xoang gan, khoang cửa, khoảng Disse, tế bào Kupffer, tĩnh mạch trung tâm và hệ thống tiểu quản mật

Phân biệt tiểu thùy gan và phân thùy gan 

Tiểu thùy gan và phân thùy gan là hai đơn vị thuộc những cấp độ tổ chức khác nhau. Tiểu thùy có kích thước vi thể, liên quan trực tiếp đến hoạt động của tế bào gan. Trong khi đó, phân thùy hay phân đoạn gan là vùng giải phẫu lớn hơn, được xác định dựa trên sự phân bố của mạch máu và đường mật. (2)

Tiêu chí Tiểu thùy gan Phân đoạn gan
Khái niệm Đơn vị cấu trúc và chức năng ở cấp độ vi thể của nhu mô gan. Vùng mô gan có kích thước lớn, phân chia dựa trên phân bố mạch máu và đường mật chính.
Kích thước  Kích thước cực kỳ nhỏ, chỉ quan sát được dưới kính hiển vi. Kích thước lớn, có thể quan sát trực tiếp bằng mắt thường trong phẫu thuật hoặc qua chẩn đoán hình ảnh.
Hình dạng Có dạng gần giống hình lục giác, cấu trúc lặp lại đồng nhất trên toàn bộ nhu mô. Hình thái không đều, được giới hạn bởi các khe rãnh giải phẫu và các cuống mạch máu lớn.
Thành phần chính Tế bào gan, xoang gan, khoảng Disse, tế bào Kupffer và tĩnh mạch trung tâm. Các nhánh lớn của tĩnh mạch cửa, động mạch gan riêng, ống mật chính và tĩnh mạch trên gan.
Đường đi của máu Máu chảy từ ngoại vi (khoảng cửa) qua xoang gan hướng vào tâm (tĩnh mạch trung tâm). Mỗi phân đoạn được nuôi dưỡng bởi một nhánh cuống mạch - mật độc lập xuất phát từ rốn gan.
Vai trò chính Là nơi diễn ra toàn bộ các phản ứng hóa sinh, giải độc, tổng hợp và bài tiết mật của tế bào. Giúp khoanh vùng tổn thương khu trú, là cơ sở mổ xẻ phẫu thuật cắt gan theo phân đoạn.
Số lượng Gan người trưởng thành chứa khoảng hàng triệu tiểu thùy gan. Gan được chia thành 8 phân đoạn theo phân loại Couinaud (từ I đến VIII).
Ý nghĩa trong y khoa Hỗ trợ bác sĩ đọc kết quả sinh thiết, phân tích mô bệnh học và đánh giá chính xác mức độ viêm, hoại tử gan. Phục vụ chẩn đoán hình ảnh (CT, MRI), định vị khối u gan, phẫu thuật ung thư và ghép gan.

Ứng dụng kiến thức về tiểu thùy gan trong lâm sàng và nghiên cứu

Nắm vững cấu trúc và sinh lý của tiểu thùy gan giúp làm rõ cơ chế bệnh sinh, đọc kết quả mô bệnh học và đưa ra quyết định điều trị chuẩn xác. 

1. Trong giải phẫu bệnh gan

Phân tích mẫu sinh thiết giúp phác họa rõ vị trí và mức độ tổn thương cấu trúc tiểu thùy gan. Dựa vào vị trí xuất hiện của tổn thương vi thể, bác sĩ có thể dễ dàng truy nguyên nguyên nhân bệnh lý:

  • Tổn thương quanh khoang cửa thường gặp trong viêm gan mãn tính hoặc bệnh lý tắc mật.
  • Tổn thương quanh tĩnh mạch trung tâm có thể liên quan đến thiếu oxy, ứ trệ tuần hoàn hoặc độc tính của thuốc.
  • Các biểu hiện như gan nhiễm mỡ, thoái hóa bóng, hoại tử tế bào gan, thâm nhiễm viêm và xơ hóa, cung cấp dữ liệu quan trọng cho chẩn đoán.

Những đặc điểm trên hỗ trợ nhận diện bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu, viêm gan do virus, viêm gan tự miễn, bệnh gan do rượu, tổn thương gan do thuốc và xơ gan.

2. Trong nghiên cứu bệnh sinh gan

Do lượng oxy và dưỡng chất phân bố không đồng đều, các tế bào gan ở những vị trí khác nhau trong tiểu thùy gan sẽ thực hiện những chức năng sinh hóa đặc thù: 

  • Vùng quanh khoang cửa nhận máu giàu oxy và dưỡng chất, tạo điều kiện cho quá trình dị hóa, tái tạo glucose và tổng hợp ure.
  • Vùng gần tĩnh mạch trung tâm có nồng độ oxy thấp hơn nhưng hoạt động mạnh trong quá trình chuyển hóa lipid, thuốc và độc chất khỏi cơ thể. 

Đặc điểm này lý giải vì sao một số độc chất hoặc dược phẩm chỉ gây tổn thương khu trú tại từng vùng cụ thể. Chẳng hạn, dùng quá liều paracetamol thường dẫn đến hoại tử tế bào gan rõ hơn quanh tĩnh mạch trung tâm, nơi hệ enzyme cytochrome P450 chuyển hóa thuốc hoạt động mạnh.

Có kiến thức về tiểu thùy còn là nền tảng cho các nghiên cứu độc chất học, kỹ thuật mô và phát triển mô hình gan thu nhỏ.

3. Trong thực hành lâm sàng

Hiểu rõ hình thái vi thể giúp bác sĩ phác họa được cơ chế và vị trí tổn thương dựa trên triệu chứng thực tế. Khi kết hợp cùng xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh và giải phẫu bệnh, các bác sĩ sẽ có cái nhìn tổng quan để đánh giá chính xác giai đoạn bệnh. 

Khi cần thiết, sinh thiết gan có thể phát hiện tình trạng viêm, hoại tử, nhiễm mỡ và xơ hóa tại từng vùng của tiểu thùy. Kết quả này hỗ trợ xác định mức độ tổn thương, theo dõi diễn tiến và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

Phân vùng chuyển hóa còn đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá độc tính của thuốc, theo dõi tổn thương gan do thuốc và phát triển phương pháp điều trị theo từng cơ chế bệnh sinh. 

Nhìn chung, tiểu thùy gan vừa là đơn vị cấu tạo cơ bản của nhu mô, vừa thể hiện đặc điểm chuyển hóa và sự phân bố tổn thương tại gan. Hiểu rõ cấu trúc này góp phần hỗ trợ chẩn đoán mô bệnh học, làm sáng tỏ cơ chế bệnh sinh và định hướng theo dõi, điều trị hiệu quả.

Hewel Footer
Nguồn tham khảo