Có 38% vận động viên nữ và 22% vận động viên nam cho biết họ cảm thấy kiệt sức về mặt tinh thần liên tục hoặc hầu như mỗi ngày. Hãy cùng ECO Pharma tìm hiểu về trầm cảm thể thao trong bài viết sau.
Trầm cảm thể thao là gì?
Trầm cảm thể thao là chứng trầm cảm xuất hiện ở các vận động viên, người chơi thể thao. Tỷ lệ này thường gặp ở những vận động viên đang trong thời kỳ đỉnh cao danh vọng, thời điểm hoàng kim của sự nghiệp. Trầm cảm khiến các vận động viên từ một người năng động trở nên u uất cả ngày, mất tự tin vào bản thân. Sự nghiệp của họ có thể tụt dốc không phanh, thậm chí nhiều trường hợp còn sử dụng các chất kích thích để ổn định lại tinh thần khi thi đấu. (1)
Tỷ lệ trầm cảm ở các vận động viên tại trường đại học có thể cao hơn tỷ lệ trầm cảm ở dân số nói chung. Trong khi ước tính có 5% dân số nói chung bị trầm cảm, tuy nhiên, tỷ lệ trầm cảm ở các vận động viên trường đại học có thể dao động từ 15,6% đến 21%.
Trầm cảm thể thao ảnh hưởng gì đến cuộc sống?
Nếu bệnh không được phát hiện sớm và điều trị đúng cách, vận động viên chuyên nghiệp mắc trầm cảm sẽ suy sụp về thể chất lẫn tinh thần, không còn ý chí cố gắng cho những mục tiêu đã đề ra, dẫn đến mất phong độ sự nghiệp. Nguy hiểm hơn, họ có thể sử dụng chất kích thích, sống buông thả và nguy hiểm hơn là ý nghĩ tự sát. (2)
Một cá nhân mắc trầm cảm cũng có thể khiến tập thể hoang mang, ảnh hưởng tâm lý đám đông. Những suy nghĩ và hành vi chưa đúng mực của họ có thể lan truyền, gây mất trật tự, an ninh, xáo trộn trong sinh hoạt của đội tuyển, trở thành gánh nặng của gia đình và xã hội.
Nguyên nhân dẫn đến bệnh trầm cảm thể thao
Chấn thương kéo dài, gánh nặng thành tích, suy nhược cơ thể,... là những yếu tố góp phần gây ra trầm cảm thể thao.
1. Bị chấn thương kéo dài
Vận động viên thể thao có nguy cơ gặp phải những chấn thương trong lúc luyện tập hay thi đấu. Đặc biệt là với những vận động viên tham gia các bộ môn có tính đối kháng như bóng đá, bóng chuyền hoặc các bộ môn cần tốc độ như chạy điền kinh, nguy cơ chấn thương cao hơn kèm theo nguy cơ trầm cảm thể thao cũng tăng lên. (3)
Chấn thương của một vận động viên không chỉ là vấn đề thể chất mà còn ảnh hưởng đến tinh thần. Không dừng lại ở những cơn đau đớn, khó khăn trong sinh hoạt mà còn những hy vọng, mơ ước của họ bị gián đoạn. Thậm chí nhiều trường hợp phải bỏ lỡ cơ hội chạm vào tấm huy chương danh giá khi bị chấn thương. Những ảnh hưởng sức khỏe này đều có thể góp phần gây ra trầm cảm.
2. Gánh nặng thành tích
Các vận động viên trong đội tuyển ở trường trung học hoặc đại học phải chịu rất nhiều áp lực không chỉ giúp đội của mình thành công và giành chiến thắng, mà còn phải thể hiện tốt ở trường và duy trì điểm số cao. Các vận động viên được các huấn luyện viên và trường thúc đẩy phải cống hiến hết sức lực cho trận thi đấu để đội và trường của họ đạt thành tích tốt. Điều này dẫn đến cả sự kiệt sức về thể chất và tinh thần.
3. Suy nhược cơ thể, mất ngủ kéo dài
Vận động viên với cường độ tập luyện cao và lịch thi đấu dày đặc, thường phải đối mặt với nhiều áp lực và căng thẳng. Điều này có thể dẫn đến các vấn đề về sức khỏe như suy nhược cơ thể và mất ngủ kéo dài. Việc tập luyện quá mức, không đủ thời gian nghỉ ngơi khiến các cơ bắp bị tổn thương, gây mệt mỏi và suy nhược.
Sự áp lực thành tích, lo lắng về kết quả thi đấu khiến vận động viên khó ngủ hoặc ngủ không sâu giấc. Đối với những vận động viên thi đấu quốc tế, việc di chuyển thường xuyên, thay đổi múi giờ ảnh hưởng đến đồng hồ sinh học, gây khó khăn trong việc điều chỉnh giấc ngủ. Những điều này có thể góp phần gây ra trầm cảm.
4. Lạm dụng chất kích thích
Có nhiều lý do khiến các vận động viên tìm đến các chất kích thích. Trong đó, cải thiện thành tích là một trong những lý do khiến vận động viên sử dụng chất kích thích. Các chất này có thể tăng cường sức mạnh, tốc độ, sự bền bỉ, giảm đau và mệt mỏi, giúp vận động viên đạt được những kết quả tốt hơn trong thi đấu. Tuy nhiên, các chất kích thích đều có những ảnh hưởng nhất định đến sức khỏe của cơ thể.
5. Một số bệnh lý gây ra
Vận động viên có nguy cơ dễ gặp các tình trạng sức khỏe sau đây:
- Chuột rút: Chuột rút cơ nghiêm trọng gây đau đớn ở chân, lưng và bụng xảy ra sau khi tập thể dục kéo dài trong thời tiết nóng là rất phổ biến. Tình trạng này xảy ra chủ yếu vào đầu mùa giải ở những vận động viên ít quen với nhiệt độ nóng.
- Các vấn đề về tim: Giống như bất kỳ cơ nào khác, tim thay đổi khi tập thể dục. Những thay đổi đó thường là tích cực, nhưng trong một số trường hợp hiếm hoi, tập thể dục có thể gây nguy hiểm cho tim. Ở các vận động viên trẻ, một tình trạng gọi là bệnh cơ tim phì đại là vấn đề phổ biến nhất, nhưng ở các vận động viên từ 35 tuổi trở lên, bệnh động mạch vành có khả năng xảy ra cao hơn nhiều.
- Sốc nhiệt: Sốc nhiệt là tình trạng nguy hiểm do tập thể dục quá nhiều trong thời tiết nóng bức. Người bị sốc nhiệt đã mất khả năng điều chỉnh nhiệt độ cơ thể và thường có nhiệt độ cao, đổ mồ hôi nhiều, mất phương hướng, thường buồn nôn và nôn.
Những tác động xấu của những tình trạng trên đều ảnh hưởng nhất định đến sức khỏe thể chất và tinh thần, có thể góp phần gây ra trầm cảm.
Dấu hiệu bệnh trầm cảm thể thao thường gặp
Các triệu chứng trầm cảm có thể cản trở mọi khía cạnh trong cuộc sống của người bệnh, bao gồm trường học, công việc, gia đình, bạn bè, các mối quan hệ và tất nhiên là cả vấn đề thể thao đối với các vận động viên. Có nhiều triệu chứng của bệnh trầm cảm, bao gồm:
- Cảm thấy buồn, trống rỗng hoặc tuyệt vọng.
- Mất hứng thú với các hoạt động mà bạn từng thích.
- Khó ngủ (mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều).
- Mệt mỏi.
- Thiếu năng lượng.
- Cảm thấy thất vọng, vô giá trị, tội lỗi.
- Tự trách mình.
- Thay đổi về cảm giác thèm ăn và cân nặng.
- Cảm thấy lo lắng, bồn chồn hoặc kích động.
- Khó khăn trong việc tập trung, đưa ra quyết định hoặc suy nghĩ nói chung.
- Gặp vấn đề với trí nhớ.
- Đau nhức cơ thể.
- Nói hoặc di chuyển chậm.
- Nghĩ về cái chết.
- Có ý nghĩ tự tử.
Hơn nữa, thanh thiếu niên có thể gặp phải một số triệu chứng trầm cảm cụ thể hơn, chẳng hạn như:
- Không học tốt ở trường.
- Uống rượu hoặc sử dụng các chất kích thích khác.
- Tự làm hại bản thân.
- Tránh giao lưu bạn bè.
Cách điều trị và phòng ngừa bệnh trầm cảm thể thao như thế nào?
Những vận động viên thể thao có thể điều trị, phòng ngừa trầm cảm bằng những cách dưới đây.
1. Tránh xa các chất kích thích
Vận động viên cần tránh xa những chất kích thích để giữ gìn sức khỏe. Tham gia các hoạt động giải trí lành mạnh như đọc sách, nghe nhạc, giao lưu với bạn bè để giảm stress, cải thiện tâm trạng. Lựa chọn các bài tập phù hợp với thể trạng và tuân thủ đúng kế hoạch tập luyện. Hãy ngủ đủ vì giấc ngủ đóng vai trò quan trọng trong việc phục hồi sức khỏe và tăng cường hiệu suất tập luyện.
2. Suy nghĩ tích cực hơn
Áp lực thi đấu, chấn thương, kỳ vọng cao và những thay đổi trong cuộc sống có thể dẫn đến những suy nghĩ tiêu cực và trầm cảm ở vận động viên. Vì thế, người thi đấu thể thao rất cần trò chuyện với người thân, bạn bè, chia sẻ cảm xúc với những người tin tưởng sẽ mang đến cảm giác nhẹ nhõm hơn.
Bên cạnh đó, vận động viên cũng có thể áp dụng những cách sau đây để thoải mái tinh thần, suy nghĩ tích cực hơn:
- Thiền định: Thiền giúp tập trung tư tưởng, giảm căng thẳng và tăng cường khả năng kiểm soát cảm xúc.
- Hơi thở sâu: Các bài tập thở sâu giúp làm chậm nhịp tim, giảm căng thẳng và tăng cường sự tập trung.
- Yoga: Yoga kết hợp các tư thế và động tác giúp thư giãn cơ bắp, tăng cường sự linh hoạt và cân bằng.
Bên cạnh đó, bạn cần cung cấp đủ cho cơ thể các loại vitamin và khoáng chất cần thiết từ rau xanh, trái cây, chất đạm có trong thịt, cá, trứng sữa. Nữ giới nên bổ sung tinh chất Lepidium Meyenii hỗ trợ cân bằng bộ 3 nội tiết tố Estrogen, Progesterone và Testosterone, từ đó cải thiện các vấn đề như lo âu, trầm cảm một cách hiệu quả.
3. Sử dụng thuốc điều trị
Có một số loại thuốc chống trầm cảm như:
- Thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRI). Đây là loại thuốc chống trầm cảm được kê đơn phổ biến nhất.
- Thuốc ức chế tái hấp thu serotonin/norepinephrine (SNRI).
- Thuốc chống trầm cảm ba vòng (TCA), là nhóm thuốc chống trầm cảm cũ thường được dùng để điều trị chứng trầm cảm và lo âu kháng trị do tỷ lệ tác dụng phụ cao.
- Thuốc chống trầm cảm không điển hình.
- Thuốc điều biến serotonin.
- Thuốc ức chế monoamine oxidase (MAOI). Đây là thuốc chống trầm cảm lâu đời nhất. Mặc dù có hiệu quả cao, nhưng chúng thường được dùng cho chứng trầm cảm và lo âu kháng trị. Điều này là do việc dùng MAIO đòi hỏi phải thay đổi chế độ ăn uống để tránh phản ứng tăng huyết áp do tương tác với axit amin tyramine, có hàm lượng cao trong một số loại thực phẩm.
- Thuốc đối kháng N-methyl-D-aspartate (NMDA).
Nhìn chung, thuốc chống trầm cảm thay đổi cách não sử dụng một số hóa chất nhất định (gọi là chất dẫn truyền thần kinh) để điều chỉnh tâm trạng và hành vi của bạn tốt hơn. Cụ thể hơn, chúng ảnh hưởng đến quá trình dẫn truyền thần kinh liên quan đến serotonin, norepinephrine và ít phổ biến hơn là dopamine. Các loại thuốc chống trầm cảm khác nhau đều có tác dụng khác nhau để thực hiện điều này.
Thuốc chống trầm cảm thường có dạng viên nén. Bác sĩ sẽ kê đơn liều thuốc thấp nhất, theo thời gian, họ sẽ điều chỉnh liều nếu cần thiết. Người bệnh có thể mất nhiều tuần để cảm thấy các triệu chứng của mình cải thiện. Quá trình điều trị thường kéo dài ít nhất sáu tháng sau khi cơ thể bắt đầu cảm thấy khỏe hơn.
4. Thăm khám bác sĩ tư vấn tâm lý
Bác sĩ tư vấn tâm lý sẽ giúp vận động viên hiểu rõ hơn về tình trạng sức khỏe của mình. Dựa trên tình trạng cụ thể của từng người, bác sĩ sẽ đưa ra những lời khuyên và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp, có thể kết hợp giữa liệu pháp tâm lý và thuốc men. Trầm cảm khiến người bệnh khó kiểm soát cảm xúc của mình. Bác sĩ sẽ hướng dẫn người bệnh các kỹ thuật quản lý cảm xúc, giúp họ đối phó với những suy nghĩ tiêu cực và căng thẳng.
Trầm cảm thể thao là một vấn đề không nên xem nhẹ. Để bảo vệ sức khỏe tinh thần của vận động viên, cần có những chương trình hỗ trợ tâm lý chuyên biệt, tạo ra một môi trường tập luyện lành mạnh. Người tham gia thể thao nói chung nên ăn uống khoa học, nghĩ ngơi đầy đủ, trò chuyện nhiều hơn, không nên quá áp lực về thành tích để nâng cao sức khỏe và ngăn ngừa trầm cảm.
