Triệu chứng của trầm cảm có thể diễn ra bất cứ thời điểm nào trong ngày. Nhưng ở một số trường hợp, bệnh trở nên nghiêm trọng hơn vào buổi sáng. Cùng ECO Pharma tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu và biện pháp đối phó với các triệu chứng trầm cảm vào sáng sớm.
Trầm cảm vào sáng sớm xảy ra khi các triệu chứng của bệnh trầm cảm trở nên nghiêm trọng hơn vào buổi sáng so với các thời điểm khác trong ngày. Điều này thường xuất hiện ở người mắc rối loạn trầm cảm nặng hoặc rối loạn lưỡng cực. Biểu hiện thường thấy là buồn bã tột độ, tức giận, mệt mỏi, thất vọng. (1)
Trầm cảm vào sáng sớm nguy hiểm vì thường xảy ra khi trầm cảm nặng hoặc rối loạn lưỡng cực (là hai dạng rối loạn tâm thần phức tạp, khó điều trị, dễ dẫn đến tự tử). Theo Tổ chức Y tế Thế giới, mỗi năm có hơn 700.000 người mắc trầm cảm tử vong do tự tử. Các gánh nặng về di chứng bệnh tật đối với cá nhân và xã hội cũng rất nặng nề. (2)
Các triệu chứng của bệnh trầm cảm trở nên nghiêm trọng hơn vào sáng sớm. Người bệnh phải đối phó với căng thẳng, mệt mỏi, mất năng lượng, không còn tâm trí, sức lực để sinh hoạt, làm việc, giao tiếp bình thường.
Bắt đầu ngày mới bằng những triệu chứng tồi tệ càng làm gia tăng căng thẳng và mất ngủ về đêm. Việc ăn uống có thể thất thường… Tất cả đều dẫn đến các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.
Trầm cảm vào sáng sớm và bệnh trầm cảm nói chung ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý và nhiều khía cạnh của cuộc sống, nghiêm trọng hơn là có thể thúc đẩy hành vi tự tử:
Người bệnh thường cảm thấy buồn bã, trống rỗng, tuyệt vọng. Những hoạt động từng mang lại niềm vui cũng trở nên nhàm chán, mất hứng thú. Họ có thể trở nên bồn chồn, cáu kỉnh hoặc nóng giận vô cớ.
Trầm cảm vào sáng sớm làm mất tập trung, giảm khả năng tư duy và đưa ra quyết định trong ngày. Điều này khiến người bệnh dễ gây sai sót, giảm hiệu suất học tập, công việc. Sức khỏe tâm thần không ổn định cũng dẫn đến việc nghỉ ốm thường xuyên, ảnh hưởng tiêu cực cho sự nghiệp lâu dài.
Cảm giác tiêu cực vào sáng sớm làm người bệnh thấy cô đơn, không muốn giao tiếp với người khác. Tâm trạng thất thường có thể gây căng thẳng, mâu thuẫn với người thân, bạn bè. Việc tránh né những hoạt động giao lưu cũng làm thu hẹp các mối quan hệ xã hội. Trong trường hợp nghiêm trọng, người bệnh có ý nghĩ về cái chết hoặc tìm cách tự tử.
Nguyên nhân khiến người bị trầm cảm vào sáng sớm chủ yếu liên quan đến đồng hồ sinh học, sự thay đổi hormone, căng thẳng kéo dài và các yếu tố tâm lý:
Nhịp sinh học chi phối chu kỳ ngủ – thức nhờ hoạt động của các hormone. Ban ngày, cơ thể giải phóng cortisol, cung cấp năng lượng để bạn tỉnh táo. Ban đêm, nồng độ melanin tăng cao báo hiệu đến giờ đi ngủ. Nếu nhịp sinh học mất cân bằng, cơ thể sẽ sản xuất hormone vào những thời điểm không phù hợp trong ngày, ảnh hưởng đến tâm trạng, tăng nguy cơ trầm cảm buổi sáng.
Trầm cảm vào sáng sớm có liên quan đến nồng độ cortisol. Đây là hormone được não giải phóng khi căng thẳng, làm tăng nhịp tim, huyết áp, đường huyết và nhịp thở. Những người bị trầm cảm thường có mức cortisol cao hơn người bình thường. Vào sáng sớm, nồng độ cortisol có thể tăng đột biến, khiến cơ thể phản ứng quá mức với hormone căng thẳng, gây cảm giác chán nản. (3)
Ngủ không đủ giấc làm cho trầm cảm trầm trọng hơn dẫn đến các triệu chứng trầm cảm vào sáng sớm. Ngược lại, chứng trầm cảm cũng làm cho việc duy trì giấc ngủ trở nên khó khăn. Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn nguy hiểm.
Nguyên nhân tiềm ẩn khác là chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn. Bệnh xảy ra khi đường hô hấp trên bị tắc nghẽn, làm giảm hoặc ngừng luồng thông khí trong một khoảng thời gian (khoảng hơn 10 giây). Nó ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ và gây mệt mỏi, chán nản vào ban ngày. Điều trị tình trạng này có thể hỗ trợ giảm nhẹ các triệu chứng trầm cảm.
Căng thẳng và lo âu kéo dài ảnh hưởng đến các chất dẫn truyền thần kinh trong não như serotonin, dopamine. Chúng có vai trò điều chỉnh tâm trạng, cảm xúc. Nếu thiếu hụt sẽ dẫn đến cảm giác buồn bã, thiếu động lực, mất hy vọng, tăng nguy cơ trầm cảm, bao gồm trầm cảm sáng sớm.
Tâm lý có thể bị ảnh hưởng do đặc điểm về tính cách, bao gồm bi quan, tự chỉ trích, lòng tự trọng thấp; hoặc do trải nghiệm đau buồn trong quá khứ, như mất người thân, chấn thương, ly hôn, lạm dụng tình dục. Chúng góp phần phát triển chứng trầm cảm vào sáng sớm nếu xuất hiện trong tâm trí bạn khi vừa tỉnh giấc.
Bệnh trầm cảm có liên quan đến tình trạng viêm do chất hóa học interleukin-6 (IL-6) trong não gây ra. Chất này có thể tăng và giảm vào những thời điểm khác nhau trong ngày, nhưng thường đạt đỉnh vào sáng sớm, thúc đẩy các triệu chứng trầm cảm dữ dội hơn.
Các triệu chứng trầm cảm vào sáng sớm thường xuất hiện rõ rệt ngay sau khi thức dậy, bao gồm:
Người bệnh trở nên buồn bã, trống rỗng, vô vọng khi vừa mở mắt. Cảm giác lo lắng, bồn chồn, bất an về ngày mới cũng xuất hiện. Họ có thể cáu kỉnh, khó chịu với những điều nhỏ nhặt. Điều này làm mất động lực rời khỏi giường.
Cơ thể uể oải, thiếu sức sống cho dù đã ngủ đủ giấc. Chức năng thể chất và nhận thức suy giảm, gây mất tập trung, khó khăn khi vận động. Người bệnh khó thực hiện thói quen hằng ngày như đánh răng, rửa mặt, tắm rửa, ăn sáng.
Trầm cảm vào sáng sớm làm mất hứng thú với các hoạt động từng yêu thích. Công việc và học tập cũng trở nên vô nghĩa, không đáng để theo đuổi. Người bệnh cảm thấy vô vọng về tương lai, thậm chí suy nghĩ về cái chết hoặc có ý định tự tử.
Một số biểu hiện khác có thể xuất hiện ở người mắc trầm cảm vào sáng sớm, bao gồm thay đổi khẩu vị (chán ăn hoặc ăn quá nhiều). Đau nhức cơ thể (đau lưng, đau khớp), suy giảm trí nhớ, khó đưa ra quyết định cũng thường gặp.
Trầm cảm vào sáng sớm thường thấy ở người trầm cảm nặng, rối loạn lưỡng cực. Nhất là khi những người bệnh này có các yếu tố như:
Các triệu chứng trầm cảm buổi sáng làm cho người bệnh bắt đầu một ngày mới tồi tệ. Điều quan trọng là trầm cảm cần được điều trị bằng thuốc hoặc vật lý trị liệu để ngăn sự tiến triển, giúp ổn định tâm trạng.
Một số loại thuốc ức chế tái hấp thu serotonin-norepinephrine (SNRI) như venlafaxine (Effexor), duloxetine (Cymbalta) có thể hữu ích. Thuốc cần được kê đơn và dùng dưới sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ. Thông thường, cần phải mất một thời gian để tìm đúng loại thuốc và liều lượng phù hợp với mỗi người.
Vật lý trị liệu bao gồm liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT) và liệu pháp tương tác cá nhân (IPT). Hai phương pháp giúp xác định và giải quyết những vấn đề tiềm ẩn gây ra trầm cảm. Các chuyên gia tâm lý, bác sĩ tâm thần – kinh là những người thực hiện trị liệu.
Ngoài ra, một số biện pháp tại nhà có thể giúp giảm nhẹ các triệu chứng trầm cảm vào buổi sáng sớm.
Giấc ngủ rất quan trọng đối với người trầm cảm, nó có thể giúp cải thiện bệnh hoặc làm trầm trọng hơn. Giấc ngủ không ngon, ngủ không đủ giấc làm cho các triệu chứng trầm cảm xuất hiện ngay vào sáng sớm. Vì vậy, gia đình nên chăm sóc giấc ngủ cho người bệnh thật tốt.
Ánh sáng tự nhiên thúc đẩy cơ thể giải phóng serotonin, được gọi là hormone hạnh phúc, giúp điều hòa tâm trạng, giấc ngủ và cảm giác thèm ăn. Vì vậy, gia đình hãy giúp người trầm cảm được thường xuyên tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên bằng cách:
Chế độ ăn uống khoa học hỗ trợ cải thiện các triệu chứng trầm cảm vào sáng sớm thông qua việc tăng năng lượng, cải thiện tâm trạng, ngăn ngừa stress oxy hóa,… Người bệnh nên được bổ sung các nhóm dưỡng chất:
Ngoài ra, vitamin nhóm B (B12, B9), vitamin D cũng cần bổ sung cho người trầm cảm để hỗ trợ bảo vệ và duy trì hệ thần kinh khỏe mạnh. Người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng trầm cảm vào sáng sớm càng nên tránh rượu, bia, thực phẩm nhiều đường, muối, dầu mỡ.
Tác động từ tin tức trên các phương tiện truyền thông có thể dẫn đến những cảm xúc tiêu cực, làm cho một ngày tồi tệ. Gia đình nên khuyến khích người bệnh thực hành lòng biết ơn, bằng cách nghĩ hoặc viết về 5 đến 10 điều mà họ biết ơn trong cuộc sống thay vì lướt mạng xã hội, xem truyền hình.
Một số hoạt động vui vẻ, lành mạnh cũng nên khuyến khích người trầm cảm vào đầu ngày như tập yoga nhẹ nhàng, thực hành bài tập thở, đọc sách, chơi đùa với thú cưng,…
Bệnh trầm cảm không được quản lý tốt làm cho các triệu chứng trở nên khó kiểm soát. Để ngăn điều này, ngoài điều trị tốt với bác sĩ chuyên khoa, gia đình cần giúp người bệnh:
Giữ cho người bệnh một lối sống khoa học có thể giúp họ tránh được các triệu chứng trầm cảm vào sáng sớm. Ngủ đủ giấc 7 đến 9 tiếng, ăn uống đầy đủ, cân bằng dinh dưỡng, nạp đủ 2 đến 2.5 lít nước mỗi ngày; Hạn chế ăn đồ hộp, thực phẩm chế biến sẵn và không dùng rượu bia, cà phê, thuốc lá, hạn chế dùng trà chứa caffeine… nên được duy trì.
Thể dục hàng ngày giúp giải phóng endorphin, cải thiện tâm trạng; tham gia các hoạt động lành mạnh ví dụ như gặp gỡ bạn bè, đến lớp học nhạc, lớp học vẽ giúp giảm stress là các hoạt động nên khuyến khích người trầm cảm.
Tạo lịch trình buổi sáng tích cực cho người bệnh với các hoạt động thư giãn như tưới cây, thiền, tập hít thở sâu có thể hữu ích. Gia đình hãy giúp người bệnh tiếp xúc với ánh sáng mặt trời hàng ngày bằng việc mở cửa sổ, nhắc nhở họ tập thể dục và đi dạo. Bên cạnh đó, nên tránh để người bệnh ôm đồm nhiều việc một lúc vào buổi sáng.
Gia đình nên theo dõi những chuyển biến tâm trạng của người bệnh vào sáng sớm, và nhắc nhở họ tự theo dõi tâm trạng trong suốt cả ngày. Nếu các triệu chứng nghiêm trọng đến mức suy sụp hoặc kích động hoặc không tỉnh táo hoặc không thể tự chủ việc ăn, uống, sinh hoạt… người bệnh cần được đưa đến bệnh viện ngay.
Người bệnh nên được thăm khám tại Trung tâm Khoa học Thần kinh, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh ở Quận 7, Quận 8, Tân Bình. Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh đầu tư trang thiết bị, máy móc, công nghệ y tế hiện đại hàng đầu giúp chẩn đoán, điều trị các bệnh lý về tâm thần, thần kinh hiệu quả cao.
Máy đo đa ký giấc ngủ thế hệ mới có khả năng theo dõi, điều trị các bệnh thần kinh và hô hấp liên quan đến giấc ngủ, kể cả chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn, trầm cảm vào sáng sớm.
Hệ thống chụp CT 768 và 1975 lát cắt Revolution Apex Elite, hệ thống chụp cộng hưởng từ MRI 3 Tesla Magnetom Amira BioMatrix, máy đo điện não, máy chụp mạch não DSA hiện đại,… hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán nguyên nhân, điều trị hiệu quả.
Đội ngũ bác sĩ tâm thần kinh Tâm Anh là các chuyên gia đầu ngành, giỏi nghề, giàu kinh nghiệm, từng tu nghiệp ở các nền y tế tiên tiến. Quy trình khám, chữa bệnh khép kín, toàn diện, riêng tư, bảo mật, cao cấp như ở các quốc gia phát triển.
Trầm cảm vào sáng sớm là tình trạng nghiêm trọng, cần được theo dõi chặt chẽ để ngăn các hành vi gây hại cho bản thân người bệnh. Các triệu chứng diễn ra thường xuyên vào buổi sáng sớm có thể cho thấy trầm cảm đã tiến triển nặng hơn. Gia đình nên đưa người bệnh đi thăm khám để bác sĩ đánh giá tình trạng bệnh hiện tại, có biện pháp điều trị hoặc điều chỉnh phác đồ (nếu đã được điều trị từ trước).
