Tuần hoàn mạch vành và cơ chế điều hòa

Hơn ⅓ trường hợp tử vong trong bệnh lý tim mạch liên quan đến bệnh mạch vành. Vậy nên, ECO Pharma dành bài viết này để cùng bạn tìm hiểu về cấu trúc và vai trò tuần hoàn mạch vành cũng như các vấn đề sức khỏe có thể xảy ra khi tuần hoàn động mạch vành bị suy giảm.

Thế nào là tuần hoàn mạch vành?

Mạch vành là một hệ thống các động mạch, tiểu động mạch, mao mạch, tĩnh mạch và tiểu tĩnh mạch làm nhiệm vụ cung cấp và vận chuyển máu cho cơ tim. Trong hệ thống mạch vành có 2 động mạch vành chính là động mạch vành phải (RCA) và động mạch vành chính trái (LMCA).

Theo đó, tuần hoàn mạch vành là một phần của hệ tuần hoàn toàn thân và được xem là tuần hoàn dinh dưỡng tim với hai vòng hoạt động:

• Vòng 1: Các động mạch vành đưa máu giàu oxy từ động mạch chủ đi nuôi dưỡng mô cơ tim.
• Vòng 2: Các tĩnh mạch vành dẫn lưu máu thiếu oxy (máu đã sử dụng) từ cơ tim trở lại buồng tim (tâm nhĩ phải) để xử lý.

Cơ tim hấp thụ từ 70-75% lượng oxy từ máu trong hệ tuần hoàn vành. Vậy nên, khi tuần hoàn mạch vành bị giảm sút, cơ tim sẽ không nhận đủ oxy cần thiết để hoạt động, từ đó xuất hiện triệu chứng đau thắt ngực và hàng loạt vấn đề tim mạch nghiêm trọng. (1)

Tóm lại, tuần hoàn mạch vành đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với sự sống của cơ thể. Lý do là bởi nhờ có tuần hoàn ở mạch vành mà quả tim của chúng ta mới được cung cấp đầy đủ oxy và chất dinh dưỡng để duy trì hoạt động một cách đều đặn và nhịp nhàng.

Đặc tính và cơ chế điều hòa tuần hoàn mạch vành

Tuần hoàn mạch vành giữ “trọng trách” nuôi dưỡng tim, nhưng đồng thời phải chịu những tác động ngược lại của hoạt động tim. Những kiến thức liên quan đến đặc tính và cơ chế điều hòa lưu lượng máu của mạch vành dưới đây sẽ giúp bạn hiểu sâu hơn về hệ tuần hoàn đặc biệt này.

1. Đặc tính

Để đảm bảo dòng máu lưu thông khắp cơ thể, cơ tim phải làm việc liên tục thông qua hai hoạt động là co bóp và giãn nở. Lúc này, nhu cầu oxy của cơ tim tăng lên, buộc lưu lượng máu do tuần hoàn động mạch vành cung cấp cũng phải tăng lên để đáp ứng các nhu cầu:

• Nhu cầu sử dụng oxy của cơ tim: Ở trạng thái nghỉ ngơi, cơ tim sử dụng khoảng 15% tổng lượng oxy của toàn cơ thể (tương đương khoảng 10 ml/100 gam/phút) và nhận tối đa lượng oxy trong động mạch, khoảng 75%. Đây là mức tiêu thụ oxy cao nhất trong các mô của cơ thể. Do đó, nhu cầu oxy tăng cao khi cơ tim hoạt động chỉ có thể được đáp ứng bằng cách tăng lưu lượng mạch vành.
• Lưu lượng tuần hoàn động mạch vành: Lúc nghỉ ngơi, lưu lượng máu lưu thông qua mạch vành rơi vào khoảng 225 ml/phút (tương đương khoảng 80 ml/100 gam/ phút). Khi cơ tim hoạt động mạnh như lúc cơ thể lao động nặng, lưu lượng mạch vành có thể tăng lên 4- 5 lần để cung cấp đủ nhu cầu oxy và chất dinh dưỡng cho cơ tim.

2. Cơ chế điều hòa lưu lượng máu

Tuần hoàn mạch vành được điều hòa bằng cơ chế thần kinh và thể dịch, trong đó oxy là yếu tố quan trọng nhất. Dưới đây là vai trò cụ thể của từng yếu tố tham gia vào quá trình điều hòa lưu lượng mạch vành:

• Vai trò của oxy: Oxy là yếu tố cơ bản nhất trong điều hoà lưu lượng mạch vành. Khi oxy trong tim giảm, các tế bào cơ tim sẽ giải phóng chất gây giãn mạch, dẫn đến tình trạng giãn mạch vành, đồng thời tăng lưu lượng máu đến cơ tim.
• Vai trò của hệ thần kinh thực vật: Hệ thần kinh thực vật ảnh hưởng đến lưu lượng mạch vành theo hai hướng: Trực tiếp và gián tiếp:
  • Đối với ảnh hưởng trực tiếp: Khi các chất dẫn truyền thần kinh (acetylcholine, norepinephrine) tác động lên mạch vành sẽ gây ra tình trạng giãn mạch hoặc co mạch vành.
  • Đối với ảnh hưởng gián tiếp: Sự kích thích lên dây thần kinh giao cảm và phó giao cảm làm thay đổi hoạt động tim. Khi chất dẫn truyền thần kinh tác động lên mạch vành sẽ kích thích dây thần kinh giao cảm, từ đó tăng hoạt động của cơ tim. Hoạt động của cơ tim tăng đòi hỏi lượng oxy lớn hơn, khiến oxy trong máu giảm, dẫn đến hiện tượng giãn mạch vành. Ngược lại, chất dẫn truyền thần cũng có thể kích thích lên dây thần kinh phó giao cảm, làm giảm hoạt động của cơ tim, gây co mạch vành.
• Vai trò của các chất chuyển hoá trung gian ở cơ tim: Các chất chuyển hoá trung gian như: khí CO2, Ion Kali, Ion Canxi, Lactat, Pyruvat… cũng có tác dụng làm giãn mạch, tăng lưu lượng mạch vành. Trong đó, tăng CO2 gây giãn mạch, giảm CO2 gây co mạch; tăng Ion Kali gây giãn mạch; tăng Ion Canxi gây co mạch…

Các rối loạn và vấn đề tim mạch xuất hiện khi tuần hoàn động mạch vành bị suy giảm

Tuần hoàn động mạch vành cung cấp máu giàu oxy và chất dinh dưỡng cho cơ tim. Vì vậy, khi tuần hoàn mạch vành bị suy yếu (do tắc nghẽn), cơ tim sẽ không nhận đủ máu giàu oxy, dẫn đến các triệu chứng như: đau thắt ngực, khó thở, mệt mỏi… Khi động mạch vành tiếp tục bị thu hẹp, các triệu chứng này sẽ trở nên nghiêm trọng và thường xuyên hơn. Đặc biệt, khi động mạch vành bị tắc nghẽn hoàn toàn, khiến mạch vành bị ngưng trệ, người bệnh có thể gặp các biến chứng tim mạch nguy hiểm sau:

• Đau thắt ngực: Đây vừa là một triệu chứng của bệnh mạch vành, vừa là một biến chứng khi bệnh chuyển nặng.
• Nhồi máu cơ tim: Nhồi máu cơ tim xảy ra khi động mạch vành có mảng xơ vữa, gây ra cục máu đông, làm tắc nghẽn dòng chảy của máu đến cơ tim.
• Suy tim: Tuần hoàn mạch vành suy giảm làm cho tim yếu đi hoặc xơ cứng. Lúc này, khả năng bơm máu của tim kém dần, không đảm bảo nhu cầu hoạt động của cơ thể.
• Rối loạn nhịp tim: Tim không nhận đủ máu do tuần hoàn động mạch vành giảm sút gây ra những thay đổi trong tín hiệu tim, khiến nhịp tim không đều.

Làm thế nào để tăng cường tuần hoàn mạch vành tự nhiên?

Để tăng cường tuần hoàn mạch vành một cách tự nhiên, chúng ta cần phục hồi chức năng và giữ cho động mạch vành khỏe mạnh thông qua một số thay đổi trong lối sống như sau:

• Dừng hút thuốc lá hoặc không sử dụng thuốc lá: Hóa chất Nicotine trong thuốc lá làm co thắt mạch máu, buộc tim phải làm việc với cường độ cao hơn. Chính vì lẽ đó, bỏ hút thuốc lá là một trong những cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe động mạch vành.
• Lựa chọn những thực phẩm tốt cho tim mạch: Xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh với các loại cá béo (cá hồi, cá trích, cá mòi…), trái cây, rau củ tươi và ngũ cốc nguyên hạt; đồng thời hạn chế đồ ăn chứa nhiều đường, muối và chất béo bão hòa sẽ giúp hệ thống động mạch vành đàn hồi tốt và thông thoáng, đảm bảo tuần hoàn động mạch vành lưu thông thuận lợi.
• Tập thể dục thường xuyên: Tập thể dục giúp kiểm soát các yếu tố gây áp lực lên mạch vành, bao gồm: thừa cân, bệnh tiểu đường, cholesterol và huyết áp cao. Để tăng cường tuần hoàn mạch vành và nâng cao sức khỏe tim mạch, mỗi người nên vận động từ 30-60 phút/ngày, ít nhất 5 ngày/tuần với các bài tập phù hợp.
• Tránh hoặc hạn chế uống rượu: Hạn chế uống rượu cũng là giải pháp bảo vệ mạch vành khỏe mạnh. Theo đó, nam giới không uống quá 2 đơn vị cồn, nữ giới không quá 1 đơn vị cồn trong một ngày (1 đơn vị cồn khoảng 200ml bia, 75ml rượu vang hoặc 25ml rượu mạnh).
• Ngủ đủ giấc: Thiếu ngủ có thể gây rối loạn chức năng động mạch vành, tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Bởi vì thế, việc ngủ đủ giấc (từ 7-9 tiếng/ngày đối với người trưởng thành) sẽ góp phần phục hồi chức năng động mạch vành hiệu quả.
• Quản lý căng thẳng: Căng thẳng quá mức khiến mạch máu dễ bị tổn thương hoặc làm chậm tiến trình phục hồi của mạch máu. Đó là lý do chúng ta cần quản lý căng thẳng bằng cách cân bằng thời gian nghỉ ngơi và làm việc, tham gia các hoạt động thư giãn (thiền, vẽ tranh, học nhảy…), gặp gỡ bạn bè… để mạch máu khỏe khoắn, nhờ đó tăng cường tuần hoàn máu ở mạch vành tự nhiên.

Bên cạnh những giải pháp kể trên, mỗi người nên bổ sung thêm tinh chất chuyên biệt có khả năng kiểm soát tình trạng rối loạn mỡ máu – một trong những nguyên nhân hàng đầu gây xơ vữa động mạnh, dẫn đến suy giảm tuần hoàn mạch vành, chẳng hạn như GDL-5. Tinh chất GDL-5 đã được khoa học chứng minh về tác dụng điều hòa men HMG-CoA reductase, đồng thời thúc đẩy quá trình chuyển hóa cholesterol tại tế bào, giúp giảm nồng độ cholesterol “xấu” (LDL-c) và tăng nồng độ cholesterol “tốt’ (HDL-c), hỗ trợ kiểm soát rối loạn mỡ máu, góp phần bảo vệ sức khỏe mạch máu và phục hồi tuần hoàn tốt hơn.

Cần làm gì để ngăn ngừa suy giảm tuần hoàn mạch vành?

Lối sống khoa học và lành mạnh giúp phục hồi tuần hoàn mạch vành cũng có thể giúp ngăn ngừa suy giảm tuần hoàn động mạch vành cũng như các bệnh lý tim mạch. Để duy trì các động mạch khỏe mạnh và không bị tắc nghẽn, đảm bảo tuần hoàn trơn tru, bạn hãy làm theo những lời khuyên sau:

• Bỏ hoặc không hút thuốc lá.
• Hạn chế hoặc không uống rượu bia.
• Tập thể dục điều độ.
• Duy trì cân nặng hợp lý.
• Thực hiện chế độ ăn ít chất béo, ít muối, ít đường, giàu trái cây, rau củ và ngũ cốc nguyên hạt.
• Giảm thiểu và kiểm soát căng thẳng.
• Ngủ đủ từ 7-9 tiếng mỗi ngày.
• Bổ sung tinh chất thiên nhiên có tác dụng điều hòa mỡ máu từ sớm.

Một điều vô cùng quan trọng nữa là bạn nên thăm khám sức khỏe định kỳ. Thăm khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm những tổn thương và vấn đề bất thường ở mạch vành, từ đó có hướng xử lý phù hợp, đảm bảo tuần hoàn mạch vành luôn ở trạng thái khỏe mạnh.