Trợ phí vận chuyển cho mọi đơn hàng·Chính hãng 100% từ Mỹ

Bạn biết gì về u hắc tố lành tính của da không?

Theo dõi ECO Pharma trên Google NewsChọn ECO Pharma làm nguồn ưu tiên trên Google tìm kiếm.

U hắc tố lành tính là thuật ngữ thường dùng để chỉ những tổn thương sắc tố trên da như nốt ruồi hay đốm sậm màu. Tuy nhiên trong da liễu khái niệm này cần được hiểu đúng để tránh nhầm lẫn với u hắc tố ác tính. Bài viết dưới đây của sẽ giúp nhận diện chính xác cơ chế hình thành tình trạng này và những vấn đề cần theo dõi để bảo vệ làn da, mời bạn cùng ECO Pharma tìm hiểu.

u hắc tố lành tính của da

U hắc tố lành tính là gì?

U hắc tố lành tính (Benign Melanocytic Nevus) là các nốt ruồi thông thường, hình thành do tăng sinh tế bào sắc tố, thường phẳng hoặc gồ nhẹ, màu nâu hoặc đen và không phát triển nhanh. Chúng thường lành tính, ít khi chuyển thành ung thư nhưng cần theo dõi nếu thay đổi hình dạng, kích thước, ngứa hoặc chảy máu.

Trong y học u hắc tố (melanoma) theo định nghĩa luôn là khối u ác tính xuất phát từ tế bào hắc tố - tế bào tạo màu da. Vì vậy “u hắc tố lành tính” không phải là thuật ngữ chẩn đoán chính thống và không được khuyến nghị dùng trong da liễu.

Thực tế cụm từ u hắc tố lành tính thường dùng để chỉ các tổn thương tế bào hắc tố lành tính, không phải ung thư. Phổ biến nhất là nốt ruồi (nevus), những vùng tế bào phát triển tập trung tại một chỗ lớn lên rất chậm và không lan sang mô xung quanh. Tóm lại tình trạng này của da thực chất là cách gọi quen miệng để chỉ nốt ruồi và các tổn thương sắc tố lành tính chứ không phải là ung thư da.(1)

Căn nguyên gây u hắc tố lành tính ở da

Nốt ruồi hình thành khi các tế bào tạo sắc tố da phát triển nhiều hơn bình thường và tụ lại tại một điểm. Bình thường những tế bào này phân bố rải rác ở lớp đáy của da có nhiệm vụ tạo màu da. Khi chúng tập trung thành từng đám nhỏ da sẽ xuất hiện những đốm hoặc nốt sậm màu.

Dựa vào thời điểm xuất hiện và cơ chế hình thành tổn thương này được chia thành hai nhóm chính là nốt ruồi bẩm sinh và nốt ruồi mắc phải.

1. U hắc tố bẩm sinh

U hắc tố bẩm sinh là các nốt ruồi xuất hiện ngay khi sinh hoặc trong những tháng đầu đời. Nguyên nhân chủ yếu do rối loạn trong quá trình phát triển, di chuyển của tế bào hắc tố trong thời kỳ bào thai.

Khi hình thành da tế bào hắc tố di chuyển từ mào thần kinh đến lớp đáy biểu bì. Nếu quá trình này bị gián đoạn hoặc phân bố không đồng đều các tế bào có thể tập trung thành từng cụm tạo thành nốt ruồi bẩm sinh.

Đặc điểm của nốt ruồi bẩm sinh là tăng sinh chậm, cấu trúc tương đối đồng đều, không lan sang những mô xung quanh và không di căn.

2. U hắc tố mắc phải

U hắc tố mắc phải xuất hiện trong suốt những giai đoạn của cuộc đời từ thời thơ ấu đến tuổi trưởng thành, chịu tác động của nhiều yếu tố phối hợp.

Ánh nắng mặt trời đặc biệt là tia cực tím (UV) là yếu tố gây ảnh hưởng lớn nhất. Tia UVB có thể trực tiếp làm hỏng tế bào da còn tia UVA gián tiếp gây tổn thương thông qua các phản ứng oxy hóa. Khi mức độ tổn thương chưa đến mức nguy hiểm chúng vẫn vẫn có thể khiến tế bào sắc tố phát triển nhiều hơn và tạo thành nốt ruồi. Vì vậy phơi nắng nhiều, nhất là từ khi nhỏ thường làm xuất hiện nhiều nốt ruồi hơn khi lớn lên.

Yếu tố di truyền và cơ địa cũng đóng vai trò quan trọng. Người có tiền sử gia đình nhiều nốt ruồi hoặc mang các biến thể gen liên quan đến sắc tố da như MC1R sẽ hình thành u hắc tố hơn.

Ngoài ra u hắc tố mắc phải còn chịu ảnh hưởng bởi một số yếu tố sau:

  • Tế bào sắc tố có xu hướng tụ lại tự nhiên trong quá trình da phát triển, tạo thành nốt ruồi.
  • Một số thay đổi gen nhẹ có thể khiến tế bào sắc tố phát triển nhiều hơn nhưng vẫn nằm trong khả năng kiểm soát của cơ thể nên không gây ung thư.
  • Sự thay đổi nội tiết ở tuổi dậy thì, mang thai có thể làm nốt ruồi xuất hiện thêm hoặc trở nên sậm màu hơn.
  • Hệ miễn dịch hoạt động tốt giúp kiểm soát các tế bào này giữ cho tổn thương ở trạng thái lành tính, không diễn tiến thành ung thư.

U hắc tố lành tính có đặc điểm như thế nào?

Đặc điểm lâm sàng của tổn thương phụ thuộc vào loại nốt ruồi, thời điểm xuất hiện (bẩm sinh hoặc mắc phải), vị trí trên cơ thể và đặc điểm màu da của từng người. (2)

  • Hình dạng - kích thước: Nốt ruồi có thể là đốm phẳng, sẩn hơi gồ hoặc nốt nổi rõ trên da.
    • Nốt ruồi bẩm sinh thường được phân loại theo kích thước nhỏ (đường kính dưới 1,5 cm), trung bình (1,5 - 20 cm) và hiếm gặp hơn là nốt ruồi khổng lồ (trên 20 cm).
    • Nốt ruồi mắc phải thường có kích thước nhỏ, đa số dưới 6 mm, tương đương đầu tẩy bút chì, có thể nhô cao dần theo thời gian.
  • Màu sắc: Màu sắc của u hắc tố lành khá đa dạng, từ nâu nhạt, nâu sẫm, đen đến xanh lam (như nốt ruồi xanh) hoặc hồng, đỏ nhạt (như nốt ruồi Spitz). Trong đa số trường hợp nốt ruồi chỉ có một màu tương đối đồng đều, ít khi đổi màu hoặc xuất hiện nhiều màu khác nhau trong cùng một tổn thương.
  • Đường viền - tính đối xứng: Phần lớn có hình tròn hoặc bầu dục, đối xứng qua trục, bờ rõ, tương đối đều, không lan sang vùng da lành xung quanh. Một số nốt ruồi bẩm sinh còn có bờ không đều hơn nhưng vẫn ổn định lâu dài và ít thay đổi đột ngột.
  • Bề mặt và triệu chứng kèm theo: Bề mặt thường nhẵn, không loét, không rỉ dịch. Nốt ruồi bẩm sinh có thể xuất hiện lông mọc trên. Chúng nhìn chung không đau, không ngứa, không chảy máu, trừ khi bị cọ xát hoặc sang chấn.
  • Vị trí phân bố: Có thể xuất hiện ở bất kỳ vùng da nào. Tuy nhiên dạng mắc phải thường gặp hơn tại những vùng tiếp xúc nhiều với ánh nắng như mặt, cổ, thân mình, tay và chân.

Một số tổn thương có hình thái đặc trưng và được bác sĩ da liễu gọi tên riêng. Nốt ruồi Sutton có vòng da mất sắc tố bao quanh. Nốt ruồi Spitz thường có dạng vòm, màu hồng hoặc đỏ hay gặp ở trẻ em và thanh thiếu niên. Nốt ruồi xanh có màu xanh lam đặc trưng do tế bào hắc tố nằm sâu trong lớp hạ bì.

nốt ruồi sần hơi gồ
Nốt ruồi có thể là đốm phẳng, sẩn hơi gồ hoặc nốt nổi rõ trên da.

Các dạng u hắc tố lành tính của da thường gặp

Dưới đây là những dạng u hắc tố lành phổ biến:

1. Nốt ruồi thông thường

Nốt ruồi tế bào hắc tố là loại nốt ruồi thường gặp nhất. Chúng xuất hiện từ khi còn nhỏ hoặc ở tuổi thiếu niên, có thể tăng dần số lượng cho đến khi trưởng thành. Nốt ruồi này thường có hình dạng cân đối, bờ rõ, màu nâu tương đối đồng đều và ít thay đổi theo thời gian nên nguy cơ chuyển thành ung thư rất thấp.

2. Nốt ruồi bẩm sinh

Nốt ruồi bẩm sinh xuất hiện ngay từ khi sinh ra hoặc trong thời gian ngắn sau đó. Kích thước và hình dạng của nốt ruồi có thể dần thay đổi theo thời gian. Phần lớn những nốt ruồi này là lành tính, tuy nhiên những dạng có kích thước lớn lại tiềm ẩn nguy cơ tiến triển thành u hắc tố cao hơn vì vậy cần được bác sĩ theo dõi lâu dài. (3)

3. Nốt ruồi xanh

Nevus xanh là tổn thương lành tính có màu xanh xám đến xanh đen, do tế bào hắc tố nằm sâu trong lớp hạ bì. Chúng thường ổn định và vô hại. Một số thể hiếm cần được theo dõi nếu có thay đổi về kích thước, màu sắc hoặc cấu trúc.

4. Nốt ruồi Spitz

Nốt ruồi Spitz là một dạng nốt ruồi lành tính thường gặp ở trẻ em và thanh thiếu niên. Chúng có thể lớn nhanh, màu hồng, đỏ hoặc nâu sẫm nên dễ bị nhầm với u hắc tố. Trước đây Spitz từng được gọi là “u hắc tố lành tính ở trẻ em” nhưng hiện nay cách gọi này không còn dùng vì dễ gây hiểu lầm là ung thư hắc tố da.

5. Nốt ruồi loạn sản (không điển hình)

Nốt ruồi loạn sản là nốt ruồi lành tính nhưng có hình dạng khác thường, chẳng hạn như bờ không đều, màu sắc không đồng nhất hoặc kích thước lớn hơn dạng thông thường. Mặc dù không phải u hắc tố, việc có nhiều nốt ruồi loạn sản cho thấy nguy cơ mắc u hắc tố ở những vùng da khác cao hơn, vì vậy người bệnh nên khám da liễu định kỳ và theo dõi thường xuyên.

U hắc tố lành tính có gì đáng lo không?

Phần lớn u hắc tố lành tính không nguy hiểm nhưng cũng không nên chủ quan. Trong đời sống thuật ngữ này thường dùng để chỉ các tổn thương sắc tố lành tính như nốt ruồi. Đây không phải là ung thư và đa số không ảnh hưởng đến sức khỏe.

Tổn thương sắc tố thường được xem là lành tính khi có hình dạng tròn hoặc bầu dục, cân đối; bờ rõ và đều; màu sắc đồng nhất; kích thước ổn định trong thời gian dài; không gây đau, ngứa, chảy máu hay loét. Những nốt ruồi mắc phải có đặc điểm này thường có thể tồn tại suốt đời mà không cần can thiệp.

Tuy nhiên người bệnh nên đi khám da liễu khi nốt ruồi to nhanh, thay đổi hình dạng hoặc màu sắc, bờ trở nên không đều, có triệu chứng như ngứa, chảy máu, đóng mày hay loét. Việc thăm khám đặc biệt quan trọng ở người có nhiều nốt ruồi, có nốt ruồi không điển hình hoặc có tiền sử gia đình mắc u hắc tố.

Phần lớn nốt ruồi lành tính sẽ không tiến triển thành ung thư. Chỉ khoảng 20 - 30% u hắc tố ác tính phát triển từ từ nốt ruồi cũ còn đa phần lại xuất hiện mới trên vùng da trước đó không có nốt ruồi. Điều này cho thấy u hắc tố thể lành tính thường không nguy hiểm nhưng vẫn cần được theo dõi để phát hiện sớm những thay đổi bất thường.

đo kích thước đốm sắc tố
Tổn thương sắc tố thường được xem là lành tính khi có hình dạng tròn hoặc bầu dục, tương đối cân đối; bờ rõ và đều.

Chẩn đoán u hắc tố lành tính như thế nào?

Chẩn đoán cần dựa trên thăm khám lâm sàng kết hợp các phương tiện hỗ trợ nhằm phân biệt chính xác với u hắc tố ác tính.

  • Khám trực tiếp tổn thương da: Bác sĩ sẽ đánh giá màu sắc, kích thước, hình dạng, bờ viền và vị trí phân bố của tổn thương. Trong nhiều trường hợp thăm khám lâm sàng kết hợp kinh nghiệm chuyên môn đã đủ để nhận định tổn thương là lành tính hay cần theo dõi thêm.
  • Soi da: Soi da bằng dermoscope giúp quan sát rõ cấu trúc sắc tố nằm sâu trong da. Phương pháp này hỗ trợ phân biệt nốt ruồi lành tính với nốt ruồi không điển hình và các tổn thương nghi ngờ u hắc tố ác tính từ đó giúp chẩn đoán chính xác.
  • Theo dõi bằng hình ảnh: Ở người có nguy cơ cao bác sĩ có thể chụp ảnh tổn thương hoặc chụp ảnh toàn thân để so sánh qua nhiều lần tái khám nhằm phát hiện sớm những thay đổi nhỏ theo thời gian.
  • Sinh thiết da: Khi tổn thương có đặc điểm không điển hình hoặc nghi ngờ có u ác tính, sinh thiết da sẽ được chỉ định. Đây là phương pháp duy nhất giúp khẳng định chắc chắn tổn thương là u hắc tố lành hay ác tính.

U hắc tố lành tính có cần điều trị không?

Về nguyên tắc u hắc tố lành tính không cần điều trị nhưng cần được theo dõi. Những tổn thương sắc tố lành thường có hình dạng cân đối, bờ đều, màu sắc đồng nhất, ổn định trong thời gian dài, không gây khó chịu.

Tuy nhiên bác sĩ có thể chỉ định điều trị vì lý do y tế, chẳng hạn khi tổn thương thay đổi bất thường, khó phân biệt với u hắc tố ác tính, cần sinh thiết xác định chẩn đoán hoặc khi đó là nốt ruồi bẩm sinh lớn, không điển hình nguy cơ cao.

Ngoài ra điều trị cũng có thể được cân nhắc vì lý do sinh hoạt, thẩm mỹ, khi nốt ruồi thường xuyên bị trầy xước, chảy máu, tác động tiêu cực đến tâm lý người bệnh.

Các phương pháp thường được áp dụng gồm:

  • Cắt bỏ hoàn toàn nốt ruồi là cách an toàn và được dùng nhiều nhất khi có nghi ngờ, vừa giúp loại bỏ tổn thương vừa lấy mẫu mô để kiểm tra chính xác là lành hay ác.
  • Cạo nốt ruồi áp dụng cho những nốt ruồi lành tính rõ ràng, nổi trên bề mặt da, chủ yếu vì lý do thẩm mỹ hoặc để giảm cọ xát, kích ứng.
  • Điều trị bằng laser chỉ dùng trong một số trường hợp nốt ruồi lành tính đã được xác định chắc chắn.
  • Theo dõi định kỳ phù hợp khi nốt ruồi lành tính và không có dấu hiệu nguy hiểm, chỉ cần theo dõi sự thay đổi theo thời gian.

Nếu có nhu cầu điều trị có thể đến Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM để được bác sĩ chuyên khoa Da liễu - Thẩm mỹ Da thăm khám. Với sự hỗ trợ của các thiết bị hiện đại như máy Laser Pico, Laser Dynamis 4D, Laser CO2 Fractional, Miradry, ... bạn sẽ được chẩn đoán và điều trị hiệu quả.

Tóm lại phần lớn u hắc tố thể lành tính không cần điều trị nhưng cần được theo dõi đúng cách. Chỉ can thiệp khi tổn thương thay đổi, khó chẩn đoán, có yếu tố nguy cơ hoặc gây ảnh hưởng đến sinh hoạt và thẩm mỹ.

bác sĩ da liễu thăm khám cho người bệnh
Thăm khám tại khoa Da liễu - Thẩm mỹ Da thuộc Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh - Ảnh: BVĐK Tâm Anh.

Dự phòng u hắc tố lành tính của da ra sao?

Cần hiểu rằng trong y học, u hắc tố (melanoma) luôn là ác tính. Khái niệm u hắc tố dạng lành tính thường được dùng để chỉ các tổn thương sắc tố lành tính như nốt ruồi. Việc dự phòng không nhằm ngăn hoàn toàn sự xuất hiện của nốt ruồi mà tập trung vào bảo vệ tế bào hắc tố, hạn chế biến đổi bất thường và giảm nguy diễn tiến thành ung thư.

  • Bảo vệ da khỏi ánh nắng và tia UV: Tia cực tím là yếu tố nguy cơ quan trọng và có thể phòng tránh. Tiếp xúc nắng nhiều làm tổn thương tế bào hắc tố khiến nốt ruồi dễ xuất hiện và thay đổi. Cần chống nắng hằng ngày bằng kem chống nắng phổ rộng với chỉ số SPF từ 50 trở lên, che chắn da cẩn thận và hạn chế ra ngoài vào thời điểm nắng gắt.
  • Tránh tia UV nhân tạo: Giường tắm nắng và thiết bị tạo tia UV nhân tạo làm tăng tổn thương DNA tế bào hắc tố, gia tăng nguy cơ u hắc tố ác tính và nốt ruồi không điển hình. Do đó cần tránh hoàn toàn hình thức này.
  • Tự kiểm tra da thường xuyên: Tự kiểm tra da mỗi tháng giúp phát hiện sớm nốt ruồi mới hoặc những thay đổi ở nốt ruồi cũ. Có thể áp dụng quy tắc ABCDE để nhận biết các dấu hiệu cảnh báo và đi khám kịp thời.
  • Khám da liễu định kỳ: Khám định kỳ đặc biệt quan trọng với người có nhiều nốt ruồi, nốt ruồi không điển hình, da sáng màu, từng bị cháy nắng nặng hoặc có tiền sử gia đình mắc u hắc tố. Bác sĩ sẽ soi da, chụp ảnh theo dõi và chỉ định sinh thiết khi cần.
  • Theo dõi sát các nốt ruồi nguy cơ cao: Các tổn thương như nốt ruồi loạn sản, nốt ruồi bẩm sinh lớn, nốt ruồi Spitz hoặc nốt ruồi xanh cần được theo dõi chặt chẽ mặc dù đa số vẫn là lành tính.
  • Bảo vệ da từ sớm cho trẻ em: Nhiều nốt ruồi hình thành từ thời thơ ấu. Việc che nắng, dùng kem chống nắng phù hợp, tránh để trẻ bị cháy nắng giúp giảm tổn thương tế bào hắc tố và nguy cơ ung thư da về sau.

Tóm lại u hắc tố lành tính đa số không nguy hiểm, thường không cần điều trị nếu tổn thương ổn định, không có triệu chứng; tuy nhiên cần theo dõi định kỳ, tự kiểm tra da, thăm khám da liễu khi có dấu hiệu thay đổi để phát hiện sớm bất thường và loại trừ nguy cơ ác tính. Những người mắc phải loại y này cần áp dụng tốt các biện pháp bảo vệ da và theo dõi đúng cách để kiểm soát bệnh.

banner footer ritana
Nguồn tham khảo