Ung thư hắc tố da chỉ chiếm khoảng 1% tổng số các loại ung thư da nhưng lại là nguyên nhân của phần lớn các ca tử vong liên quan đến ung thư da. Đây là một trong những loại ung thư phổ biến nhất ở người trẻ dưới 30 tuổi, đặc biệt là phụ nữ trẻ. Cùng ECO Pharma tìm hiểu về căn bệnh này trong bài viết sau.
Ung thư hắc tố da là gì?
Ung thư hắc tố da là một loại ung thư da bắt đầu từ các tế bào hắc tố (melanocytes). Đây là những tế bào tạo ra sắc tố melanin, mang đến màu sắc cho da. Bệnh này thường xuất hiện trên vùng da thường xuyên tiếp xúc với ánh nắng mặt trời như cánh tay, lưng, mặt và chân. (1)
Nhìn chung một người có thể bị ung thư hắc tố da ở bất kỳ vùng nào trên cơ thể. Bệnh này thậm chí có thể hình thành ở mắt và các cơ quan nội tạng. Nam giới dễ bị ở vùng thân mình hơn, thường là phần lưng trên. Phụ nữ có nhiều khả năng gặp phải tình trạng này ở chân. Bệnh được phân loại theo các giai đoạn sau:
- Giai đoạn 0 (u hắc tố tại chỗ): U hắc tố chỉ nằm ở lớp trên cùng của da (lớp biểu bì).
- Giai đoạn I: U hắc tố nguyên phát nguy cơ thấp, không có dấu hiệu di căn. Giai đoạn này thường có thể điều trị khỏi bằng phẫu thuật.
- Giai đoạn II: Có các dấu hiệu cho thấy nguy cơ tái phát cao hơn nhưng không có bằng chứng về sự lan rộng.
- Giai đoạn III: U hắc tố đã lan đến các hạch bạch huyết hoặc vùng da lân cận.
- Giai đoạn IV: U hắc tố đã di căn đến các hạch bạch huyết hoặc da ở xa hơn, hoặc đã di căn đến các cơ quan nội tạng.
Các loại ung thư hắc tố da
Ung thư sắc tố da có các loại như sau:
1. Ung thư sắc tố da lan rộng bề mặt
Loại này chiếm khoảng 7/10 trường hợp u hắc tố da, là loại u hắc tố phổ biến nhất, loại ung thư này phát sinh từ các tế bào hắc tố dọc theo lớp đáy của biểu bì. U hắc tố lan rộng bề mặt là một dạng u hắc tố mà các tế bào ác tính có xu hướng tồn tại trong lớp biểu bì trong một thời gian dài (vài tháng đến vài thập kỷ). Bệnh phát triển theo chiều ngang trên da, biểu hiện dưới dạng một vùng da phẳng, đổi màu, mở rộng chậm.
2. Ung thư hắc tố dạng nốt
Loại này chiếm khoảng 2/10 trường hợp u hắc tố da. Các khối u này thường xuất hiện dưới dạng một khối u nổi rõ rệt trên da thường có màu nâu sẫm hoặc đen, nhưng cũng có thể hồng hoặc đỏ. Điều này khiến chúng khó phát hiện sớm. U hắc tố dạng nốt có xu hướng phát triển xuống các lớp sâu hơn của da khá sớm, vì vậy chúng thường ở giai đoạn tiến triển hơn so với u hắc tố lan rộng bề mặt khi được phát hiện.
3. U hắc tố ác tính dạng đốm
Loại u hắc tố này thường xảy ra ở người lớn tuổi. Ban đầu nó thường xuất hiện dưới dạng một đốm nâu hoặc vàng nhạt có hình dạng bất thường ở vùng da tiếp xúc nhiều với ánh nắng mặt trời (như mặt, tai hoặc cánh tay), và có xu hướng phát triển chậm (hoặc thay đổi theo những cách khác) theo thời gian.
4. Ung thư hắc tố đầu chi
Ung thư sắc tố đầu chi bắt đầu ở những vùng da ít tiếp xúc với ánh nắng mặt trời, chẳng hạn như lòng bàn tay, lòng bàn chân hoặc dưới móng tay. Bệnh này chiếm phần lớn các trường hợp u hắc tố ở những người có tông màu da sẫm hơn.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây ung thư hắc tố da
Tiếp xúc với tia UV, di truyền,... là một số yếu tố nguy cơ góp phần gây ra tình trạng này, cụ thể sau đây.
1. Tia cực tím (UV) và ánh nắng mặt trời
Hầu hết các trường hợp ung thư hắc tố da là do tiếp xúc với tia cực tím. Tia cực tím còn gọi là tia UV đến từ ánh nắng mặt trời. Hạn chế tiếp xúc với tia UV có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh này. Tuy nhiên tia cực tím không phải là nguyên nhân gây ra tất cả các khối u ác tính, đặc biệt là những khối u xuất hiện ở những vùng da không tiếp xúc với ánh nắng mặt trời. Điều này có nghĩa là các yếu tố khác cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư da.
2. Yếu tố di truyền
Nếu một người thân trong gia đình từng mắc bệnh ung thư da, bạn cũng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Người thân có thể là cha mẹ, con cái hoặc anh chị em ruột. Có một vài đột biến gen liên quan tới ung thư hắc tố da di truyền bao gồm: (2)
- Đột biến CDKN2A (P16INK4A hay MTS1), thường gặp nhất.
- Gen MC1R là gen xác định màu da. Nếu trong gia đình có người tóc đỏ và/hoặc da trắng những người thân cùng huyết thống sẽ tăng nguy cơ mắc ung thư sắc tố da.
- Đột biến gen BAP1.
3. Đặc điểm da và sắc tố
Bất cứ ai cũng có thể mắc ung thư hắc tố da nhưng bệnh này phổ biến nhất ở những người có làn da trắng. Nếu bạn có tóc vàng hoặc đỏ, mắt sáng màu và có tàn nhang hoặc dễ bị cháy nắng, bạn có nhiều khả năng mắc bệnh hơn.
Bên cạnh đó việc có hơn 50 nốt ruồi điển hình trên cơ thể cho thấy nguy cơ mắc u hắc tố da tăng cao. Ngoài ra việc có nốt ruồi loạn sản cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Những nốt ruồi này thường lớn hơn các nốt ruồi điển hình, có đường viền bất thường và nhiều màu sắc khác nhau. Khoảng 30% trường hợp ung thư sắc tố da bắt đầu từ các nốt ruồi có sẵn nhưng 70% còn lại bắt đầu ở vùng da bình thường.
=> Xem thêm: Hình ảnh nốt ruồi ung thư hắc tố da không thể chủ quan.4. Các yếu tố nguy cơ khác
Các yếu tố có thể làm tăng khả năng mắc bệnh bao gồm:
- Tiền sử bị cháy nắng: Một hoặc nhiều lần bị cháy nắng nghiêm trọng gây phồng rộp có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư da.
- Sống gần xích đạo hoặc ở nơi có độ cao lớn: Những người sống gần xích đạo của Trái đất nhận được nhiều tia nắng mặt trời trực tiếp hơn. Do đó họ tiếp xúc với lượng tia cực tím (UV) từ mặt trời cao hơn so với những người sống xa hơn về phía Bắc hoặc phía Nam. Ngoài ra những người sống ở những nơi có độ cao lớn như vùng cao nguyên cũng tiếp xúc nhiều hơn với tia cực tím.
- Hệ miễn dịch suy yếu: Nếu hệ miễn dịch bị suy yếu nguy cơ mắc ung thư hắc tố da và các loại ung thư da khác có thể cao hơn. Những người có hệ miễn dịch suy yếu bao gồm những người đang dùng thuốc để kiểm soát hệ miễn dịch, chẳng hạn như sau khi ghép tạng. Một số bệnh lý như nhiễm HIV cũng có thể làm suy yếu hệ miễn dịch.

Dấu hiệu ung thư sắc tố da
Phát hiện ung thư hắc tố da giai đoạn sớm làm tăng cơ hội chữa khỏi bệnh. Năm chữ cái đầu tiên của bảng chữ cái sẽ giúp người bệnh nhận biết các dấu hiệu cảnh báo của khối u hắc tố da ác tính.
- A (Asymmetry): Bất đối xứng, hầu hết khối u hắc tố da có hình dạng bất đối xứng. Nếu vẽ một đường thẳng qua giữa tổn thương bạn sẽ thấy 2 phần không đối xứng nhau. Trong khi các nốt ruồi bình thường có sự đối xứng về hình dạng (thường là tròn hoặc bầu dục).
- B (Border): Bờ tổn thương, các đường bờ của khối u ác tính thường không đều (có thể có các cạnh như vỏ sò). Các nốt ruồi lành tính thường mịn hơn và đường viền đều hơn.
- C (Colour): Màu sắc, tổn thương da không đồng nhất về màu sắc là dấu hiệu cảnh báo. Đa số nốt ruồi lành tính có màu nâu hoặc đen khá đồng nhất. Khi ung thư da hắc tố phát triển, có thể xuất hiện màu đỏ, trắng hoặc xanh trên nền nâu, đen.
- D (Diameter): Tổn thương ung thư sắc tố da thường > 6mm.
- E (Enlargement): Một nốt ruồi thay đổi kích thước nhanh theo thời gian nhiều khả năng là ung thư hắc tố da. Tổn thương của tình trạng này sẽ ngày càng tăng kích thước và nhô cao hơn bề mặt da.
Chẩn đoán ung thư tế bào hắc tố da
Bác sĩ sẽ hỏi về sức khỏe, tiền sử bệnh tật gia đình, các bệnh lý hiện có và các triệu chứng của bạn. Hãy báo cho bác sĩ nếu bạn có nốt ruồi, tàn nhang hoặc bất kỳ vùng da nào khác mới thay đổi gần đây. Những phương pháp dưới đây được sử dụng để chẩn đoán bệnh.
1. Soi da
Soi da (dermoscopy) là một phương pháp sử dụng kính hiển vi phát quang để tạo ra nhiều dải sóng trên bề mặt da, giúp kiểm tra, đánh giá, phân biệt các tổn thương khác nhau được tìm thấy trên da, thay vì sử dụng mắt thường chỉ thấy ánh sáng trắng. Nhờ phân tích quang phổ của một tổn thương da, bác sĩ quan sát rõ các mô hình phân bố collagen, mạch máu và sắc tố melanin được thể hiện bên trong da tổn thương. Với phương pháp này bác sĩ có thể phát hiện ra ung thư hắc tố, ung thư biểu mô tế bào đáy sắc tố, ung thư biểu mô tế bào vảy.

2. Sinh thiết da
Sinh thiết là một thủ thuật lấy mẫu mô để xét nghiệm trong phòng thí nghiệm. Loại sinh thiết nào được sử dụng phụ thuộc vào tình trạng của mỗi người. Một kỹ thuật phổ biến được gọi là sinh thiết bấm, được thực hiện bằng cách sử dụng một lưỡi dao hình tròn được ấn vào da xung quanh nốt ruồi nghi ngờ. Một kỹ thuật khác gọi là sinh thiết cắt bỏ, sử dụng dao mổ để cắt bỏ toàn bộ nốt ruồi và một phần mô khỏe mạnh xung quanh nó.
3. Chẩn đoán hình ảnh
Một số phương pháp chẩn đoán hình ảnh có thể được sử dụng để chẩn đoán ung thư hắc tố da là:
- Chụp cắt lớp vi tính (CT): Chụp CT có thể cho thấy liệu tế bào hắc tố có di căn đến các cơ quan nội tạng hay không.
- Chụp cộng hưởng từ (MRI): Chụp MRI được sử dụng để kiểm tra các khối u ác tính (melanoma) trong não hoặc tủy sống.
- Chụp cắt lớp phát xạ positron (PET): Chụp PET có thể kiểm tra sự hiện diện của tế bào hắc tố trong các hạch bạch huyết và các bộ phận khác trên cơ thể, cách xa vị trí tế bào hắc tố ban đầu trên da.
Ngoài ra xét nghiệm máu có thể được sử dụng để đo nồng độ lactate dehydrogenase (LDH) trước khi điều trị. Các xét nghiệm khác bao gồm kiểm tra nồng độ các chất trong máu và số lượng tế bào máu.
Ung thư hắc tố da có nguy hiểm không?
Ung thư hắc tố da là loại ung thư da nguy hiểm nhất, phát triển nhanh chóng và có khả năng di căn đến bất kỳ cơ quan nào. Việc theo dõi những thay đổi trên da và đi khám da liễu thường xuyên là điều quan trọng vì bệnh có tỷ lệ chữa khỏi 99% nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm nhất. Phát hiện sớm rất quan trọng vì sự thành công của điều trị liên quan trực tiếp đến độ sâu của khối u ung thư.
Hiện nay tại khoa Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là nơi quy tụ đội ngũ chuyên gia, bác sĩ giàu kinh nghiệm trong tầm soát và điều trị ung thư da. Bên cạnh đó bệnh viện còn được trang bị hệ thống máy móc hiện đại như hệ thống Cộng hưởng từ thế hệ mới MAGNETOM Amira BioMatrix (Siemens - Đức), hệ thống X-quang kỹ thuật số treo trần cao cấp, hệ thống máy nội soi hiện đại… giúp đánh giá mức độ xâm lấn, di căn của ung thư da giai đoạn tiến triển.
Bạn cần thăm khám, sàng lọc ung thư da mỗi năm 1 lần và 6 tháng/lần nếu thuộc nhóm đối tượng nguy cơ cao mắc ung thư da và các bệnh lý liên quan đến da. Việc phát hiện và điều trị sớm là cách giúp loại bỏ triệt căn khối u, rút ngắn thời gian điều trị và phục hồi, tiết kiệm chi phí cho người bệnh.

Bệnh ung thư hắc tố da được điều trị như thế nào?
Việc điều trị ung thư sắc tố da thường bắt đầu bằng phẫu thuật để loại bỏ khối u. Các phương pháp điều trị khác bao gồm xạ trị và điều trị bằng thuốc. Hiệu quả điều trị bệnh phụ thuộc vào nhiều yếu tố như giai đoạn ung thư và sức khỏe của người bệnh.
- Phẫu thuật: Phẫu thuật giúp loại bỏ khối u, trường hợp ung thư hắc tố da rất mỏng có thể được loại bỏ trong quá trình sinh thiết. Nếu không bác sĩ có thể loại bỏ cả khối u ung thư và một phần mô khỏe mạnh xung quanh nó. Nếu khối u ác tính đã lan sâu vào da hoặc có thể đã di căn đến các hạch bạch huyết gần đó phẫu thuật có thể được sử dụng để loại bỏ các hạch bạch huyết.
- Xạ trị: Xạ trị điều trị ung thư bằng cách sử dụng các chùm tia năng lượng mạnh. Năng lượng có thể đến từ tia X, proton hoặc các nguồn khác. Liệu pháp xạ trị cũng có thể được sử dụng để điều trị các khối u hắc tố không thể loại bỏ hoàn toàn bằng phẫu thuật. Đối với ung thư hắc tố di căn đến các vùng khác của cơ thể, liệu pháp xạ trị có thể giúp giảm bớt các triệu chứng.
- Liệu pháp miễn dịch: Liệu pháp miễn dịch điều trị ung thư là phương pháp điều trị bằng thuốc giúp hệ miễn dịch của cơ thể tiêu diệt tế bào ung thư. Tế bào ung thư tồn tại bằng cách trốn tránh hệ thống miễn dịch. Liệu pháp miễn dịch giúp các tế bào miễn dịch tìm và tiêu diệt tế bào ung thư. Đối với ung thư sắc tố da, liệu pháp miễn dịch có thể được sử dụng sau phẫu thuật khi ung thư đã di căn đến các hạch bạch huyết hoặc các vùng khác của cơ thể.
- Liệu pháp nhắm mục tiêu: Liệu pháp nhắm đích trong điều trị ung thư là phương pháp sử dụng thuốc tấn công các chất hóa học cụ thể trong tế bào ung thư. Bằng cách ngăn chặn các chất hóa học này, liệu pháp nhắm đích có thể khiến tế bào ung thư chết đi. Đối với u hắc tố da liệu pháp nhắm đích có thể được chỉ định nếu ung thư đã di căn đến các hạch bạch huyết hoặc những vùng khác của cơ thể.
- Hóa trị: Hóa trị điều trị ung thư bằng các loại thuốc mạnh. Có rất nhiều loại thuốc hóa trị, hầu hết được truyền qua đường tĩnh mạch. Một số loại có dạng viên uống. Hóa trị có thể là một lựa chọn để giúp kiểm soát ung thư sắc tố da không đáp ứng với các cách điều trị khác. Phương pháp này có thể được sử dụng khi liệu pháp miễn dịch hoặc liệu pháp nhắm đích không hiệu quả.
Biện pháp phòng ngừa bệnh u hắc tố da
Bạn có thể thực hiện những điều sau đây để giảm nguy cơ mắc u hắc tố da và các loại ung thư da khác:
- Bảo vệ da trước ánh nắng mặt trời: Để bảo vệ da trước tác hại của ánh nắng mặt trời bạn cần kết hợp kem chống nắng phổ rộng với chỉ số SPF ít nhất là 30, ngay cả vào những ngày nhiều mây. Thoa lại sau mỗi hai giờ hoặc thường xuyên hơn nếu bạn bơi lội hoặc đổ mồ hôi. Bạn cũng cần che chắn vật lý (quần áo dài, mũ rộng vành, kính râm) và hạn chế ra ngoài giờ nắng gắt (10h - 16h).
- Kiểm tra sự bất thường trên da: Thường xuyên kiểm tra da để phát hiện khối u xuất hiện. Quan sát những thay đổi ở các nốt ruồi, tàn nhang, mụn nhọt và vết bớt hiện có. Sử dụng gương để kiểm tra mặt, cổ, tai và toàn thân mình.

Bên cạnh đó chế độ ăn uống đóng vai trò cần thiết trong việc phòng ngừa ung thư hắc tố da. Hiệp hội Ung thư Mỹ khuyến khích ăn chế độ ăn dựa trên thực vật thay vì động vật là một phần trong quá trình phòng ngừa tất cả các loại ung thư. Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy thực phẩm từ thực vật có tác dụng mạnh mẽ trong cuộc chiến chống ung thư vì chúng giàu chất dinh dưỡng, không chứa cholesterol và giàu chất xơ. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng chế độ ăn Địa Trung Hải là một lựa chọn lành mạnh có thể giúp ngăn ngừa sự phát triển của ung thư.
Một số thực phẩm tốt cho da và hệ miễn dịch mà bạn nên bổ sung bao gồm:
- Uống trà mỗi ngày: Các polyphenol (chất chống oxy hóa có trong thực vật) trong trà giúp tăng cường hệ miễn dịch. Trà xanh chứa nhiều polyphenol hơn trà đen.
- Ăn nhiều rau: Ăn cà rốt, rau họ cải và rau lá xanh có liên quan đến việc phòng ngừa bệnh.
- Tiêu thụ cá hàng tuần: Những người tham gia nghiên cứu ăn cá hàng tuần dường như tránh được việc mắc bệnh so với những người không ăn cá hàng tuần.
Tóm lại ung thư hắc tố da là loại ung thư nguy hiểm nhất trong các loại ung thư da. Tuy nhiên bạn hoàn toàn có thể chủ động kiểm soát rủi ro bằng cách thay đổi thói quen sinh hoạt, bảo vệ da trước tia UV, chú ý đến những thay đổi nhỏ nhất trên cơ thể và thực hiện khám sức khỏe da liễu định kỳ. Việc điều trị sớm giúp cải thiện tiên lượng và chất lượng sống cho người bệnh.





