U xơ tử cung sau mãn kinh thường là các khối u lành tính, không phải ung thư. Nồng độ estrogen thấp trong thời kỳ mãn kinh giúp giảm nguy cơ hình thành u xơ tử cung mới, nhưng một số yếu tố mãn kinh có thể thúc đẩy sự phát triển của u xơ. Cùng ECO Pharma tìm hiểu nguyên nhân, triệu chứng, cách chẩn đoán và điều trị u xơ tử cung sau mãn kinh ngay sau đây.
U xơ tử cung còn gọi u cơ trơn, là những khối u nhỏ phát triển trong thành tử cung. Những khối u này lành tính hoặc không phải ung thư trong hầu hết các trường hợp. U xơ được tạo thành từ cơ và mô xơ, phát triển trong hoặc xung quanh tử cung, có thể thay đổi kích thước. Khối u cơ có thể có kích thước rất nhỏ (khoảng bằng kích thước của một hạt giống) đến rất lớn, thậm chí có thể phát triển theo thời gian. Phụ nữ có thể có khối u xơ đơn lẻ hoặc các cụm u xơ bên trong, bên ngoài tử cung. (1)
U xơ tử cung là một trong những vấn đề phổ biến nhất ở phụ nữ trong độ tuổi 16 – 50. Ước tính gần 70% – 80% phụ nữ sẽ mắc phải u xơ tử cung vào một thời điểm nào đó trong cuộc đời, gặp phải triệu chứng nhẹ hoặc không có triệu chứng nào cho đến rất đau đớn. Phụ nữ có thể gặp phải những triệu chứng này trong và sau thời kỳ mãn kinh. U xơ tử cung có nhiều khả năng xuất hiện ở độ tuổi sinh sản hơn khi thời kỳ mãn kinh đến gần. Bệnh hiếm khi xuất hiện sau thời kỳ mãn kinh.
Mặc dù u xơ tử cung có thể xảy ra ở bất kỳ phụ nữ nào, nhưng phụ nữ béo phì, có tiền sử gia đình mắc u xơ tử cung hoặc phụ nữ gốc Phi có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Ở độ tuổi 50, u xơ tử cung ảnh hưởng đến khoảng 70% người da trắng và hơn 80% phụ nữ Mỹ da đen. (2)
Không rõ chính xác tại sao u xơ tử cung lại xảy ra ở phụ nữ sau mãn kinh. Nhưng những yếu tố sau đây có thể đóng vai trò quan trọng trong sự hình thành và phát triển của u xơ, kể cả trước và sau thời kỳ mãn kinh. (3)
Di truyền được xem là một yếu tố quan trọng góp phần vào sự phát triển của u xơ tử cung. Nhiều khối u xơ tử cung được phát hiện có những thay đổi về gen khác biệt so với các tế bào cơ tử cung bình thường, bao gồm các đột biến ở một số gen như MED12 hoặc HMGA2. Những thay đổi này có thể thúc đẩy sự tăng trưởng bất thường của tế bào cơ tử cung, dẫn đến hình thành u xơ.
Estrogen và progesterone khiến các lớp niêm mạc tử cung dày lên trong mỗi chu kỳ kinh nguyệt để chuẩn bị cho việc mang thai. Hai hormone này cũng được cho là kích thích sự phát triển của u xơ. Các khối u xơ tử cung chứa nhiều thụ thể liên kết với estrogen và progesterone hơn so với các tế bào cơ tử cung thông thường.
Sau thời kỳ mãn kinh, nồng độ estrogen và progesterone trong cơ thể phụ nữ giảm đáng kể. Đây là lý do chính khiến u xơ tử cung thường có xu hướng teo nhỏ hoặc ngừng phát triển sau mãn kinh. Tuy nhiên, nếu phụ nữ sử dụng liệu pháp hormone thay thế (HRT) sau mãn kinh có chứa estrogen, điều này có thể duy trì hoặc thậm chí kích thích u xơ hiện có tiếp tục phát triển.
Ngoài estrogen và progesterone, các chất khác giúp duy trì mô trong cơ thể, chẳng hạn như yếu tố tăng trưởng giống insulin cũng có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của u xơ tử cung. Những yếu tố này có thể thúc đẩy sự phân chia và tăng trưởng của các tế bào u xơ.
Chất nền ngoại bào là một mạng lưới phức tạp gồm protein và carbohydrate giúp các tế bào dính vào nhau, duy trì cấu trúc mô. Trong u xơ tử cung, lượng ECM tăng lên làm cho khối u trở nên chắc và xơ hóa. ECM không chỉ cung cấp cấu trúc mà còn lưu trữ một số yếu tố tăng trưởng, gây ra những thay đổi sinh học trong chính các tế bào u xơ, góp phần vào sự phát triển của chúng.
Các nhà khoa học tin rằng u xơ tử cung có thể phát triển từ một tế bào gốc duy nhất trong mô cơ trơn của tử cung. Tế bào này nhân lên liên tục, cuối cùng tạo thành một khối u rắn chắc, đàn hồi, tách biệt rõ ràng với mô xung quanh.
Mô hình tăng trưởng của u xơ tử cung khác nhau, phát triển nhanh hoặc chậm cũng có thể giữ nguyên kích thước. Một số u xơ có thể trải qua các đợt phát triển đột biến, trong khi số khác có thể tự teo nhỏ.
Một số phụ nữ sau mãn kinh vẫn có thể gặp phải các triệu chứng, tùy thuộc vào kích thước, số lượng và vị trí của u xơ. Điều quan trọng là không phải tất cả phụ nữ có u xơ đều xuất hiện triệu chứng. Triệu chứng của xơ tử cung xảy ra ít hơn một trong 1000 trường hợp. Hơn nữa, cơn đau và sự khó chịu do u xơ tử cung có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tổng thể, chất lượng sống của phụ nữ.
Các triệu chứng phổ biến nhất của u xơ tử cung sau mãn kinh bao gồm:
Trong một số trường hợp hiếm gặp, u xơ tử cung có thể gây ra cơn đau dữ dội, đột ngột khi khối u phát triển quá nhanh so với nguồn cung cấp máu, dẫn đến tình trạng hoại tử. Thông thường, u xơ được phân loại theo vị trí. U xơ trong thành tử cung phát triển bên trong thành cơ của tử cung, u xơ dưới niêm mạc phình vào khoang tử cung và u xơ dưới thanh mạc hình thành ở bên ngoài tử cung.
U xơ tử cung phụ thuộc vào hormone estrogen để phát triển. Sau thời kỳ mãn kinh, nồng độ estrogen giảm mạnh do buồng trứng ngừng hoạt động dẫn đến không còn sản xuất hormone estrogen và progesterone, nguy cơ phát triển u xơ tử cung thường giảm đáng kể. Trong nhiều trường hợp, u xơ tử cung sẽ tái phát và gây ra ít triệu chứng hơn sau thời kỳ mãn kinh.
Phần lớn phụ nữ sẽ thấy các triệu chứng u xơ cải thiện sau mãn kinh, tuy nhiên, một số người có thể không thấy triệu chứng giảm đi. Nếu sử dụng liệu pháp hormone (HT) để duy trì mức estrogen và progesterone trong giai đoạn tiền mãn kinh hoặc sau mãn kinh, nó có thể khiến u xơ tiếp tục phát triển hoặc duy trì kích thước.
Ngoài ra, một số phương pháp điều trị u xơ có thể ảnh hưởng đến khả năng mang thai. Vì vậy, đối với những phụ nữ đã mãn kinh nhưng vẫn cân nhắc khả năng mang thai thông qua các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, nên lựa chọn phương pháp điều trị u xơ phù hợp.
Rất hiếm khi u xơ tử cung tiếp tục phát triển sau thời kỳ mãn kinh. Nếu bạn vẫn tiếp tục gặp các triệu chứng u xơ tử cung sau thời kỳ mãn kinh, hãy thông báo ngay cho bác sĩ. Các triệu chứng u xơ tử cung sau mãn kinh có thể liên quan đến một số vấn đề sức khỏe khác cần được chẩn đoán, điều trị kịp thời.
>>> Xem thêm: 4 cách chẩn đoán mãn kinh đúng chuẩn ở phụ nữ
Người bệnh nên đến bệnh viện thăm khám nếu cơn đau vùng chậu kéo dài không thuyên giảm, đau đớn ảnh hưởng đến hoạt động hàng ngày, xuất huyết, tiểu khó, cảm giác mệt mỏi, đuối sức kéo dài. Đây có thể là dấu hiệu của thiếu máu do giảm số lượng hồng cầu. Đặc biệt, người bệnh cần gọi cấp cứu nếu gặp tình trạng xuất huyết âm đạo nghiêm trọng hoặc đau vùng chậu đột ngột, dữ dội.
U xơ tử cung sau mãn kinh thường được phát hiện khi khám phụ khoa định kỳ, khi bác sĩ cảm thấy sự thay đổi bất thường về hình dạng tử cung. Nếu có triệu chứng như đau vùng chậu, chảy máu bất thường hoặc cảm giác chèn ép, các xét nghiệm chuyên sâu sẽ được chỉ định để xác định chẩn đoán.
U xơ tử cung là những khối u lành tính phát triển từ cơ trơn tử cung. Mặc dù thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, nhưng u xơ vẫn có thể tồn tại và gây ra triệu chứng sau mãn kinh mặc dù có xu hướng teo nhỏ do nồng độ estrogen giảm. Phụ thuộc vào kích thước, vị trí của u xơ tử cung, tuổi tác và mức độ nghiêm trọng của triệu chứng mà bác sĩ sẽ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp.
Sau đây là một số phương pháp điều trị u xơ tử cung sau mãn kinh:
Rất hiếm khi u xơ tử cung xuất hiện sau thời kỳ mãn kinh và thậm chí còn không có bất kỳ triệu chứng nào vì u xơ từng có đều nhanh chóng co lại sau thời kỳ mãn kinh. Đối với hầu hết các trường hợp này sẽ không cần điều trị, chỉ cần theo dõi định kỳ.
Trong một số trường hợp, điều trị nội khoa có thể được xem xét để kiểm soát triệu chứng do u xơ gây ra sau mãn kinh. Thuốc điều trị u xơ tử cung không loại bỏ u xơ tử cung, nhưng chúng có thể làm u xơ co lại.
Thuốc chống viêm không steroid (NSAID) như ibuprofen hoặc acetaminophen có thể giúp giảm đau. Thuốc chủ vận hormone giải phóng gonadotropin (GnRHa) chẳng hạn như lupron có thể giúp làm co các khối u xơ và loại bỏ chúng dễ dàng hơn trong quá trình phẫu thuật. Người bệnh có thể dùng thuốc GnRHa bằng cách tiêm, xịt mũi hoặc cấy. Các lựa chọn khác bao gồm thuốc tránh thai đường uống hoặc vòng tránh thai (IUD).
Ở phụ nữ sau mãn kinh, phẫu thuật điều trị u xơ tử cung thường mang lại kết quả khả quan hơn so với phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, do không còn nhu cầu bảo tồn chức năng sinh sản.
Phẫu thuật cắt bỏ u xơ tử cung bằng nội soi hoặc nội soi có robot
Cắt u xơ tử cung là phẫu thuật loại bỏ u xơ nhưng vẫn giữ nguyên tử cung. Nếu số lượng u xơ ít, bác sĩ có thể chọn phương pháp nội soi qua các vết mổ nhỏ ở bụng để loại bỏ u xơ. Phẫu thuật cắt bỏ u xơ tử cung bằng robot cung cấp hình ảnh 3D phóng đại của tử cung, giúp bác sĩ phẫu thuật chính xác hơn nhờ camera gắn trên dụng cụ.
Đối với u xơ lớn, chúng có thể được cắt thành mảnh nhỏ bằng thiết bị cắt mô trong túi phẫu thuật để giảm nguy cơ phát tán tế bào ung thư tiềm ẩn. Ngoài ra, bác sĩ cũng có thể thực hiện bằng cách mở rộng một vết mổ để lấy u xơ mà không cần phân mảnh.
Cắt bỏ u xơ tử cung bằng phương pháp nội soi
Phương pháp này phù hợp khi u xơ nằm trong khoang tử cung (u xơ dưới niêm mạc). Bác sĩ sử dụng dụng cụ đưa qua âm đạo và cổ tử cung để loại bỏ u xơ, không cần rạch thành bụng. Đây là kỹ thuật ít xâm lấn, thường áp dụng cho các trường hợp u xơ gây chảy máu bất thường hoặc ảnh hưởng đến khoang tử cung.
Cắt bỏ nội mạc tử cung
Cắt bỏ nội mạc tử cung là phương pháp sử dụng nhiệt, năng lượng vi sóng, nước nóng, nhiệt độ lạnh hoặc dòng điện để phá hủy lớp niêm mạc bên trong tử cung.
Ở những phụ nữ chưa mãn kinh, thủ thuật này có thể làm giảm lượng máu kinh ra nhiều. Cắt bỏ nội mạc tử cung không được khuyến khích cho những người muốn mang thai, vì nguy cơ mang thai ngoài tử cung.
Cắt bỏ u xơ tử cung ở bụng
Phẫu thuật mổ truyền trống này loại bỏ u xơ qua một vết mổ ở bụng, phù hợp cho trường hợp có nhiều u xơ, u xơ lớn hoặc nằm sâu trong cơ tử cung. Tuy nhiên, sẹo sau phẫu thuật có thể làm giảm khả năng mang thai trong tương lai ở những phụ nữ có nguyện vọng mang thai bằng IVF.
Cắt bỏ tử cung
Đây là phẫu thuật cắt bỏ toàn bộ tử cung, giải pháp triệt để duy nhất cho u xơ tử cung, đặc biệt khi các phương pháp khác không hiệu quả. Cắt bỏ tử cung là chấm dứt khả năng sinh sản, kể cả can thiệp IVF. Nhưng hầu hết những người bị u xơ tử cung có thể chọn giữ lại buồng trứng.
Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh ứng dụng phẫu thuật nội soi bóc u xơ tử cung, giảm nguy cơ chảy máu trong và sau phẫu thuật. Thủ thuật diễn ra trong khoảng một giờ đồng hồ, bác sĩ cắt u xơ thành nhiều mảnh nhỏ đưa ra ngoài, bảo tồn tử cung cho cho phụ nữ trẻ, duy trì chức năng sinh sản. Mổ nội soi bóc u xơ tử cung là phương pháp can thiệp ít xâm lấn, hạn chế sẹo, mất ít máu, thời gian nằm viện ngắn và khả năng phục hồi sức khỏe sau mổ nhanh, giảm tỷ lệ biến chứng. Đối với trường hợp có nhiều u xơ, vị trí phức tạp, khó tiếp cận bằng nội soi, bác sĩ có thể chỉ định mở bóc tách khối u. Cắt bỏ tử cung thường áp dụng khi phụ nữ có nhiều u xơ, không muốn sinh thêm con.
Mặc dù không thể chữa khỏi u xơ tử cung, nhưng chế độ ăn uống, tập luyện và thay đổi lối sống lành mạnh có thể hỗ trợ giảm triệu chứng, cải thiện sức khỏe tổng thể. Người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng các thay đổi lớn về lối sống để đảm bảo phù hợp với tình trạng sức khỏe.
U xơ tử cung thường có xu hướng teo nhỏ sau mãn kinh do sự sụt giảm nồng độ estrogen. Tuy nhiên, việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa và duy trì lối sống lành mạnh hỗ trợ nâng cao sức khỏe tổng thể, giảm nguy cơ phát triển hoặc tiến tiến của u xơ. (4)
Người bệnh hãy xây dựng chế độ ăn giàu rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, hạn chế thịt đỏ, thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhiều đường và chất béo bão hòa. Tránh uống rượu bia, cắt giảm caffeine và không hút thuốc lá góp phần giảm nguy cơ rối loạn hormone. Ngoài ra, thiếu hụt vitamin D cũng có liên quan đến nguy cơ cao hơn mắc u xơ tử cung, đặc biệt ở những người da sẫm màu. Vì vậy loại vitamin này nên được bổ sung trong chế độ ăn uống hàng ngày hoặc sử dụng thực phẩm bổ sung.
Béo phì là yếu tố nguy cơ phát triển u xơ tử cung do mô mỡ có khả năng sản xuất estrogen. Duy trì cân nặng khỏe mạnh, luyện tập thể dục thể thao ít nhất 30 phút mỗi ngày với các bài tập như đi bộ nhanh, đạp xe, pilates; thực hành các kỹ thuật giảm căng thẳng như thiền chánh niệm hoặc yoga, đọc sách, nghe nhạc nhẹ nhàng; ngủ ít nhất 7 giờ mỗi đêm và duy trì thăm khám phụ khoa định kỳ là các biện pháp phòng ngừa chủ động bệnh lý này.
Ngoài ra, phụ nữ nên dùng bao cao su khi quan hệ tình dục, giữ vệ sinh vùng kín sạch sẽ trước và sau khi giao hợp. Đồng thời, không lam dụng các loại thuốc nội tiết tố nữ khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa để giảm nguy cơ mắc ung xơ tử cung.
Sau đây là một số câu hỏi thường gặp về u xơ tử cung sau mãn kinh được nhiều người quan tâm, bạn có thể tham khảo:
U xơ tử cung sau mãn kinh thường không phải là vấn đề đáng lo ngại. Đây là khối u lành tính, không phải ung thư hoặc các khối u phát triển trong thành cơ tử cung. Trong đa số trường hợp, u xơ không gây triệu chứng và không cần điều trị, chỉ cần theo dõi định kỳ.
U xơ tử cung nhỏ có thể co lại hoặc biến mất mà không cần can thiệp trong một số trường hợp do nồng độ estrogen giảm. Thế nhưng điều này không đúng với tất cả phụ nữ, một số có thể vẫn tồn tại nhưng không gây triệu chứng. Nghiên cứu cho thấy có khoảng 10% u xơ tử cung nhỏ lại hoặc tự khỏi.
U xơ tử cung là khối u lành tính thường xuất hiện ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, đặc biệt khi lớn tuổi và gần đến thời kỳ mãn kinh. U xơ tử cung sau mãn kinh thường ít gây triệu chứng do suy giảm nồng độ hormone estrogen, nhưng trong một số trường hợp, chúng vẫn có thể ảnh hưởng đến chất lượng sống. Bất kỳ phụ nữ nào nếu bị chảy máu âm đạo, khó chịu hoặc xuất hiện các triệu chứng khác sau thời kỳ mãn kinh nên đến bệnh viện thăm khám vì các triệu chứng của u xơ tử cung có thể giống với triệu chứng của một số bệnh lý phụ khoa nghiêm trọng, đặc biệt là ung thư cổ tử cung.
