Viêm gan C ở trẻ em làm sao nhận biết, điều trị và phòng ngừa?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2019, 58 triệu người trên thế giới đang sống chung với viêm gan C mãn tính gây ra 400.000 ca tử vong mỗi năm (1). Mặc dù viêm gan C ở trẻ và thanh thiếu niên ít phổ biến hơn nhưng không nên chủ quan vì sẽ dẫn đến chậm trễ điều trị khiến các em phải đối mặt với các nguy cơ đe dọa sức khỏe. Hãy cùng ECO Pharma tìm hiểu viêm gan C ở trẻ em để bảo vệ con em chúng ta trước căn bệnh nguy hiểm này.

Viêm gan C ở trẻ em là gì?

Bệnh viêm gan C ở trẻ em là tình trạng gan bị tổn thương do virus viêm gan C (HCV) gây ra. Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi kể cả sơ sinh, chủ yếu lây truyền từ mẹ sang con trong quá trình mang thai hoặc sinh nở. Bệnh có thể gây ra một số triệu chứng nhẹ trong vài tuần nhưng cũng có thể tiến triển thành một bệnh mãn tính nghiêm trọng kéo dài suốt đời. Đây là nguyên nhân chính gây ung thư gan và xơ gan, nếu không được điều trị có thể dẫn đến tử vong.

Trẻ em chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ trong số những người nhiễm virus viêm gan C. Tỷ lệ lưu hành HCV chung ở trẻ em ước tính khoảng 0,87% trên toàn thế giới (2). Những trẻ bị nhiễm HCV có nguy cơ cao chuyển sang mãn tính và gặp các biến chứng nghiêm trọng như xơ gan, tăng áp lực tĩnh mạch cửa, suy gan mất bù với bệnh não gan và ung thư biểu mô tế bào gan ở tuổi trưởng thành. Năm 2018 WHO ước tính có khoảng 3,26 triệu trẻ em và thanh thiếu niên từ 18 tuổi trở xuống đang sống chung với nhiễm HCV mạn tính.

Biểu hiện lâm sàng

Các biểu hiện lâm sàng của viêm gan C ở trẻ em trong giai đoạn đầu thường không điển hình dẫn đến không được phát hiện làm chậm trễ chẩn đoán. Khi bệnh chuyển sang giai đoạn nặng hơn, trẻ có thể có các triệu chứng phổ biến như (3):

• Mệt mỏi, chán ăn: Trẻ thường uể oải, giảm hứng thú với ăn uống và các hoạt động hằng ngày.
• Vàng da, vàng mắt: Đây là triệu chứng đặc trưng khi gan bị tổn thương, làm tăng bilirubin trong máu.
• Nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu: Triệu chứng này phản ánh sự rối loạn chuyển hóa mật do gan viêm.
• Đau tức vùng hạ sườn phải: Do gan sưng to, gây cảm giác nặng hoặc đau âm ỉ.
• Rối loạn tiêu hóa: Trẻ có thể buồn nôn, nôn ói hoặc đầy bụng khó tiêu.
• Chậm tăng cân, kém phát triển: Do chán ăn, chuyển hóa và hấp thu dinh dưỡng kém.

Chẩn đoán và theo dõi viêm gan C ở trẻ em

Chẩn đoán viêm gan C ở trẻ em thường kết hợp giữa lâm sàng và cận lâm sàng để xác định chính xác mức độ tổn thương gan (4):

• Khai thác tiền sử và triệu chứng: Bác sĩ sẽ hỏi về tiền sử truyền máu, mẹ có mắc HCV hay không hoặc các dấu hiệu như vàng da, mệt mỏi, chậm tăng cân.
• Xét nghiệm huyết thanh: Kiểm tra kháng thể kháng HCV (anti-HCV) để phát hiện khả năng nhiễm virus. Ở trẻ dưới 18 tháng tuổi cần xét nghiệm thêm HCV RNA để tránh dương tính giả do kháng thể mẹ truyền.
• Xét nghiệm HCV RNA bằng PCR: Xác định sự có mặt và tải lượng virus trong máu giúp khẳng định chẩn đoán và đánh giá hiệu quả điều trị.
• Đánh giá chức năng gan: Thực hiện xét nghiệm men gan (ALT, AST), bilirubin và các chỉ số đông máu để theo dõi mức độ tổn thương gan.
• Siêu âm hoặc FibroScan gan: Kiểm tra gan to, xơ hóa hoặc biến chứng khác.

Biến chứng và hậu quả lâu dài

Viêm gan C ở trẻ em nếu không điều trị sớm có thể để lại nhiều hậu quả nghiêm trọng về lâu dài:

• Xơ gan và suy gan mạn: Quá trình viêm kéo dài khiến tế bào gan bị thay thế bằng mô xơ, làm giảm chức năng gan, thậm chí dẫn đến suy gan.
• Nguy cơ ung thư biểu mô tế bào gan (HCC): Khi tổn thương gan tích tụ trong nhiều năm, trẻ có thể đối mặt với nguy cơ hình thành tế bào ác tính trong gan ở tuổi trưởng thành.
• Ảnh hưởng đến phát triển thể chất và tinh thần: Gan hoạt động kém gây rối loạn chuyển hóa khiến trẻ chậm lớn, suy dinh dưỡng và mệt mỏi; đồng thời ảnh hưởng đến khả năng tập trung, học tập và tâm lý.

Phương pháp điều trị viêm gan C ở trẻ em

Điều trị viêm gan C ở trẻ cần được thực hiện theo phác đồ tiêu chuẩn và theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ chuyên khoa Gan mật Nhi:

• Theo dõi và trì hoãn điều trị ở trẻ nhỏ: Đối với trẻ bị viêm gan C bác sĩ thường theo dõi định kỳ vì trẻ có thể tự đào thải virus. Tỷ lệ đào thải tự nhiên ở trẻ em thường cao hơn ở người lớn (25% – 40%). (5)
• Điều trị bằng thuốc kháng virus trực tiếp (DAA): Hiện nay phác đồ DAA (như Sofosbuvir, Ledipasvir, Glecaprevir/Pibrentasvir…) được xem là hiệu quả cao, an toàn cho trẻ từ 3 tuổi trở lên, với tỷ lệ khỏi bệnh lên đến 98%. (6)
• Hỗ trợ chức năng gan: Bổ sung vitamin, khoáng chất, men tiêu hóa hoặc thuốc bảo vệ tế bào gan giúp giảm gánh nặng cho gan và cải thiện sức khỏe.
• Dinh dưỡng và lối sống lành mạnh: Cho trẻ ăn uống đủ chất, hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ, tránh dùng thuốc bừa bãi và đảm bảo nghỉ ngơi hợp lý.

Phòng ngừa bệnh

Hiện nay chưa có vắc xin phòng ngừa viêm gan C, do đó ngăn chặn lây nhiễm virus chủ yếu dựa vào các biện pháp bảo vệ và kiểm soát nguồn lây. Phụ huynh có thể tham khảo các cách sau:

• Tầm soát viêm gan C khi mẹ đang mang thai: Tầm soát viêm gan trong quá trình mang thai giúp mẹ phát hiện sớm và giảm nguy cơ lây truyền virus từ mẹ sang con trong thai kỳ hoặc khi sinh.
• Đảm bảo an toàn truyền máu và thủ thuật y tế: Đối với các thủ thuật y tế chỉ nên thực hiện tại cơ sở y tế uy tín, sử dụng dụng cụ vô trùng theo tiêu chuẩn y tế.
• Không dùng chung vật dụng cá nhân: Dao cạo râu, bàn chải đánh răng, kềm cắt móng,… là các vật dụng cá nhân có thể dính máu và lây truyền virus.
• Giáo dục trẻ về phòng tránh tiếp xúc với máu: Hướng dẫn trẻ cẩn trọng khi chơi đùa, tránh va chạm gây trầy xước, chảy máu.
• Theo dõi sức khỏe định kỳ: Đối với trẻ có mẹ nhiễm HCV hoặc từng truyền máu, nên xét nghiệm HCV RNA để tầm soát sớm.

Hiện nay tuy chưa có vắc xin đặc hiệu phòng ngừa viêm gan C nhưng tiêm chủng vắc xin viêm gan A và B vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ gan khỏi các bệnh lý và biến chứng khác. Trung tâm tiêm chủng VNVC cung cấp đầy đủ các loại vắc xin chất lượng cao như Twinrix (Bỉ), Avaxim 80U (Pháp), Heberbiovac HB,… giúp phòng ngừa hiệu quả viêm gan A và B. Tất cả vắc xin đều được nhập khẩu chính hãng và bảo quản trong hệ thống dây chuyền lạnh đạt chuẩn quốc tế, duy trì nhiệt độ ổn định từ 2 – 8°C. Khi đến tiêm chủng tại VNVC, khách hàng được khám sàng lọc, theo dõi chặt chẽ trước – trong – sau tiêm và chăm sóc bởi đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng được đào tạo bài bản. Nhờ quy trình an toàn và chuyên nghiệp, VNVC là địa chỉ tin cậy giúp bảo vệ sức khỏe gan cho cả trẻ em và người lớn.

Viêm gan C ở trẻ em là bệnh lý âm thầm nhưng có thể gây hậu quả nghiêm trọng nếu không phát hiện sớm. Những trẻ chưa bị nhiễm HCV cần được thăm khám sức khỏe hằng năm và áp dụng các biện pháp phòng ngừa tốt để tránh bị nhiễm bệnh; Những trẻ đã nhiễm HCV cần tuân thủ điều trị và bồi bổ tốt để ngăn biến chứng và chống thiểu dưỡng. Khi trẻ đến tuổi trưởng thành hãy hỏi bác sĩ về việc bổ sung các tinh chất hỗ trợ gan chiết xuất từ thiên nhiên quý là Wasabia và S. Marianu. Chúng đã được chứng minh có hiệu quả hỗ trợ tốt cho gan và an toàn để bổ sung lâu dài.