Viêm gan cấp ở trẻ em là một thuật ngữ y khoa có thể khiến bất kỳ phụ huynh nào cũng phải lo lắng. Bên cạnh các nguyên nhân kinh điển như virus viêm gan A, B, C, thế giới đã chứng kiến những đợt bùng phát các ca viêm gan cấp tính không rõ nguyên nhân ở trẻ nhỏ. (1) Cùng ECO Pharma tìm hiểu rõ hơn về viêm gan cấp ở trẻ em trong bài viết sau.
Trẻ bị viêm gan cấp có thể do nhiều nguyên nhân như nhiễm virus viêm gan A, B, C, D, E; tác dụng của một số loại thuốc, nhiễm độc, nhiễm kim loại nặng và một số lý do chưa được biết rõ, cụ thể sau đây.
Nhiễm virus là nguyên nhân gây ra hầu hết các trường hợp viêm gan ở trẻ em. Các loại virus gây viêm gan chính là viêm gan A (HAV), viêm gan B (HBV), viêm gan C (HCV), viêm gan D (HDV), viêm gan E (HEV), gọi chung là virus A-E. Viêm gan có thể là cấp tính hoặc mãn tính. Viêm gan cấp tính chỉ kéo dài từ vài tuần đến vài tháng sau đó virus sẽ bị hệ thống miễn dịch loại bỏ hoàn toàn khỏi máu.
Trong một số trường hợp viêm gan cấp tính có thể tiến triển thành viêm gan mãn tính. Trẻ càng nhỏ nguy cơ nhiễm trùng cấp tính trở thành mạn tính càng cao. Ví dụ khoảng 90% trẻ sơ sinh tiếp xúc với viêm gan B lúc sinh sẽ phát triển thành nhiễm trùng mạn tính. Trong số trẻ em tiếp xúc trước 5 tuổi, 25% đến 30% phát triển thành nhiễm trùng mạn tính. Con số này giảm xuống dưới 5% ở trẻ lớn hơn. (2)
Viêm gan không phải do virus viêm gan A-E cấp tính chủ yếu ảnh hưởng đến trẻ em từ 16 tuổi trở xuống trước đây khỏe mạnh và không có bệnh đi kèm. Những nguyên nhân không do virus gây viêm gan A-E có thể là một loại virus mới chưa được phát hiện, một số loại thuốc, nhiễm độc tố, kim loại nặng,… Cụ thể viêm gan cấp tính ở trẻ có thể là di chứng của nhiễm SARS-CoV-2. Một số loại thuốc như amoxicillin-clavulanate, sulfamethoxazole-trimethoprim, ciprofloxacin, isoniazid (INH), NSAID, paracetamol,… có thể gây viêm gan nếu dùng không đúng cách. Kim loại nặng như chì, crom, asen, thủy ngân, niken, cadmium cùng các loại độc tố như mycotoxin và garcinia cambogia cũng là nguyên nhân gây độc cho gan.
Theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ năm 2022, có 35 quốc gia đã báo cáo 1010 trường hợp có thể mắc viêm gan cấp tính không rõ nguồn gốc ở trẻ em, trong đó 48% (484) trường hợp được báo cáo từ châu Âu và 27% (272) trường hợp từ Vương quốc Anh. Các báo cáo từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho thấy tính đến ngày 8 tháng 7 năm 2022, phần lớn các trường hợp nhiễm virus gây viêm gan A-E trên thế giới đều dưới 6 tuổi.
Trong các trường hợp viêm gan ở trẻ em không do virus viêm gan A-E gây ra, các triệu chứng giống với bất kỳ các trường hợp viêm gan cấp tính phổ biến nào khác. Các triệu chứng phổ biến nhất là vàng da (68,8%), nôn (57,6%), các triệu chứng đường tiêu hóa như đau bụng (36,1%) và buồn nôn (25,7%). Một số triệu chứng không đặc trưng như lờ đờ (48,6%), tiêu chảy (43,1%), sốt (28,5%), các triệu chứng hô hấp (18,1%), nước tiểu sẫm màu (6%), sổ mũi (6%), dễ chảy máu/bầm tím và ngứa (1%). Đối với viêm gan cấp do virus A-E gây ra, nhiều trẻ em không có biểu hiện triệu chứng. Nếu có biểu hiện, những triệu chứng này cũng tương tự như trên. (3)
Để chẩn đoán viêm gan cấp ở trẻ bác sĩ cần khai thác bệnh sử, thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết.
Bác sĩ sẽ kiểm tra các dấu hiệu và hỏi về tiền sử bệnh lý của trẻ. Sau đó tìm hiểu về lịch sử tiếp xúc với người bệnh, du lịch, sử dụng thuốc (kể cả thuốc nam, thực phẩm chức năng), tiền sử gia đình có bệnh lý gan hoặc tự miễn. Bác sĩ cũng có thể sờ nắn bụng để kiểm tra kích thước và các yếu tố khác về gan.
Sau bước trên bác sĩ cần thực hiện xét nghiệm máu và hình ảnh học để có thông tin chính xác cho việc chẩn đoán. Đối với viêm gan không do virus A-E, xét nghiệm máu có thể cho thấy nồng độ men gan rất cao (ALT và AST) đi kèm với tình trạng vàng da. Nồng độ aminotransferase huyết thanh vượt quá 500 IU/L cũng là một đặc điểm nổi bật. Xét nghiệm máu cũng cho biết có sự tồn tại của virus viêm gan A-E trong máu hay không. Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như siêu âm gan, chụp CT (cắt lớp vi tính), chụp MRI (cộng hưởng từ),… cũng có thể được chỉ định.
Viêm gan cấp ở trẻ do virus viêm gan A-E gây ra sẽ kết thúc từ vài tuần đến 6 tháng, không gây ra vấn đề sức khỏe lâu dài. Tuy nhiên nếu viêm gan siêu vi cấp tính trên 6 tháng sẽ diễn tiến thành mãn tính và có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như xơ gan, u gan, tổn thương thận, bệnh não gan, tăng áp lực tĩnh mạch cửa, xuất huyết tiêu hoá,…
Một trong những biến chứng chính của viêm gan cấp không phải do virus viêm gan A-E là sự tiến triển của viêm gan thành xơ gan mật nguyên phát (ALF). Điều này dẫn đến suy giảm chức năng tổng hợp, chuyển hóa và bài tiết nội sinh của tế bào gan, gây ra một số vấn đề sức khỏe nguy hiểm. (4)
Việc điều trị viêm gan cấp tính chủ yếu dựa vào việc xác định nguyên nhân gây bệnh. Điều này làm cho việc điều trị viêm gan cấp tính ở trẻ không phải viêm gan A-E trở nên khá khó khăn do sự hiểu biết hạn chế về cơ chế bệnh sinh. Đối với trẻ em bị viêm gan cấp tính chưa rõ nguyên nhân nhưng men transaminase huyết thanh (ALT, AST) dưới 500 U/L, cần theo dõi chặt chẽ sự tiến triển của bệnh. Nếu xác định được cơ chế liên quan đến quá trình viêm sau nhiễm trùng, việc sử dụng corticosteroid hoặc thuốc điều hòa miễn dịch sớm có thể ngăn ngừa tiến triển thành suy gan cấp tính. (5)
Các phương pháp chăm sóc hỗ trợ là nền tảng trong việc điều trị viêm gan cấp tính chưa rõ nguyên nhân. Các biện pháp chung bao gồm nghỉ ngơi đầy đủ, duy trì cân bằng nước và điện giải tối ưu. Theo dõi thường xuyên xét nghiệm chức năng gan (LFT), thời gian prothrombin (PT) và tình trạng thể tích. Ngoài việc ngăn ngừa tiến triển thành suy gan cấp, mục tiêu của liệu pháp hỗ trợ là ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng liên quan đến rối loạn chức năng tế bào gan, bao gồm rối loạn đông máu, hội chứng gan thận, tăng bilirubin máu và bệnh não gan.
Đối với trẻ bị viêm gan cấp do virus viêm gan A-E, cần dùng thuốc và cho trẻ nghỉ ngơi theo hướng dẫn của bác sĩ, ví dụ:
Song song với việc điều trị theo chỉ định của bác sĩ, phụ huynh cũng cần chú ý đến chế độ dinh dưỡng và theo khám cho trẻ theo hướng dẫn.
Việc quản lý dinh dưỡng cho trẻ sơ sinh và trẻ em mắc bệnh gan phụ thuộc rất nhiều vào loại bệnh gan. Bệnh gan cấp tính, chẳng hạn như bệnh gan thứ phát do viêm gan virus, không cần liệu pháp dinh dưỡng đặc hiệu, ngoại trừ việc bổ sung axit amin chuỗi nhánh có thể được chỉ định trong điều trị bệnh não gan.
Nhìn chung phụ huynh nên lưu ý một số điều sau trong chế độ ăn uống của trẻ:
Tái khám giúp bác sĩ kiểm tra các chỉ số men gan (ALT, AST), bilirubin và các chức năng đông máu để đánh giá mức độ tổn thương gan và khả năng hồi phục của trẻ. Bên cạnh đó việc kiểm tra sự đào thải virus viêm gan và nhiều yếu tố khác cũng được thực hiện mỗi lần tái khám. Nhiều trường hợp viêm gan cấp ở trẻ chưa rõ nguyên nhân, không liên quan đến các virus viêm gan thông thường. Điều này khiến việc điều trị và theo dõi trở nên phức tạp hơn, đòi hỏi phải giám sát lâm sàng và xét nghiệm định kỳ để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.
Nhìn chung việc theo dõi và tái khám sau viêm gan cấp tính ở trẻ em là để phát hiện sớm bất kỳ dấu hiệu bệnh chuyển nặng, chuyển sang mạn tính hoặc biến chứng nghiêm trọng nào khác, từ đó có biện pháp can thiệp kịp thời và chính xác để bảo vệ sức khỏe gan lâu dài cho trẻ.
Phụ huynh cần chú ý, tiêm ngừa là một biện pháp hữu hiệu để phòng tránh viêm gan A, B cho trẻ. Trong đó cả vắc xin viêm gan A bất hoạt (HepA-I) và vắc xin viêm gan A sống giảm độc lực (HepA-L) đều có khả năng sinh miễn dịch cao, được dung nạp tốt và khả năng bảo vệ sau khi tiêm vắc xin có thể kéo dài ít nhất 20 năm. (6) Vắc xin viêm gan A có hiệu quả trong cả dự phòng trước và sau phơi nhiễm, đặc biệt là ở trẻ em và thanh thiếu niên. Vắc xin viêm gan B tái tổ hợp có hiệu quả 95% trong việc ngăn ngừa nhiễm HBV. Năm 1991 theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới, 116 quốc gia đã đưa vắc xin viêm gan B vào chương trình tiêm chủng của mình. (7)
VNVC là Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng cho Trẻ em và Người lớn, cung cấp dịch vụ tiêm ngừa an toàn, uy tín và chất lượng. VNVC có hệ thống kho lạnh đạt chuẩn GSP (Good Storage Practices), đảm bảo vắc xin được lưu giữ trong nhiệt độ tiêu chuẩn. Đây là yếu tố then chốt đảm bảo chất lượng vắc xin. VNVC cung cấp đầy đủ các loại vắc xin chính hãng, kể cả các loại vắc xin thế hệ mới và vắc xin thường xuyên khan hiếm trên thị trường. Hiện nay VNVC có các loại vắc xin phòng ngừa viêm gan như:
HỆ THỐNG TRUNG TÂM TIÊM CHỦNG CHO TRẺ EM VÀ NGƯỜI LỚN VNVC
Viêm gan cấp ở trẻ em đặc biệt là những trường hợp chưa rõ nguyên nhân, đang đặt ra nhiều thách thức cho ngành y tế và cả cộng đồng. Trong khi các nhà khoa học vẫn đang nỗ lực tìm ra nguyên nhân và phương pháp điều trị hiệu quả thì việc nâng cao nhận thức, chủ động phòng ngừa và theo dõi sức khỏe của trẻ là điều vô cùng cần thiết. Mỗi bậc phụ huynh hãy bảo vệ con em mình khỏi những nguy cơ tiềm ẩn từ căn bệnh nguy hiểm này.
