Những điều cha mẹ cần biết về viêm gan ở trẻ em

Viêm gan ở trẻ em là tình trạng gan bị viêm do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó phổ biến nhất là do virus, thuốc hoặc rối loạn miễn dịch có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe nếu không can thiệp sớm. Cha mẹ cần hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách phòng ngừa để bảo vệ con cái mình. Bài viết sau ECO Pharma sẽ giúp bạn nắm rõ những thông tin quan trọng về viêm gan ở trẻ nhỏ.

Nguyên nhân gây viêm gan ở trẻ em

Viêm gan ở trẻ em có thể khởi phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó phổ biến nhất là do virus, thuốc hoặc rối loạn miễn dịch. (1)

1. Viêm gan do virus

Đây là nguyên nhân thường gặp nhất, chiếm tỷ lệ cao trong các ca viêm gan ở trẻ nhỏ. Các loại virus phổ biến gồm viêm gan A, B, C, D, E. Trong đó viêm gan A lây qua đường tiêu hóa; viêm gan B và C lây qua đường máu hoặc từ mẹ sang con. Virus xâm nhập vào tế bào gan gây viêm, hoại tử và suy giảm chức năng gan nếu không được điều trị kịp thời.

2. Viêm gan do thuốc hoặc độc chất

Một số loại thuốc như paracetamol, kháng sinh, thuốc chống co giật hoặc tiếp xúc với hóa chất, nấm mốc, dung môi công nghiệp có thể gây tổn thương gan. Gan là cơ quan chuyển hóa thuốc nên khi trẻ dùng thuốc quá liều hoặc kéo dài, các chất độc tích tụ sẽ làm hoại tử tế bào gan dẫn đến viêm gan do độc chất.

3. Viêm gan tự miễn và rối loạn chuyển hóa

Trong viêm gan tự miễn, hệ miễn dịch của trẻ nhận nhầm tế bào gan là “kẻ lạ” và tấn công chúng gây viêm kéo dài. Ngoài ra các rối loạn chuyển hóa bẩm sinh như bệnh Wilson (ứ đồng) hoặc thiếu hụt enzyme gan cũng khiến gan bị tổn thương mạn tính. Những nguyên nhân này thường tiến triển âm thầm và cần được chẩn đoán, điều trị sớm để tránh biến chứng xơ gan.

Dấu hiệu lâm sàng của viêm gan ở trẻ em

Viêm gan ở trẻ em thường tiến triển âm thầm trong giai đoạn đầu khiến cha mẹ dễ nhầm lẫn với các bệnh lý tiêu hóa thông thường. (2)

1. Triệu chứng khởi phát thường gặp

Ở giai đoạn đầu trẻ thường có biểu hiện mệt mỏi, chán ăn, sốt nhẹ, buồn nôn, nôn ói hoặc đau âm ỉ vùng hạ sườn phải (vị trí của gan). Một số trẻ có thể rối loạn tiêu hóa, đầy bụng, đi ngoài phân nhạt màu hoặc nước tiểu sậm hơn bình thường. Những triệu chứng này thường kéo dài vài ngày đến vài tuần trước khi xuất hiện dấu hiệu đặc hiệu về gan.

2. Biểu hiện đặc hiệu về gan

Khi tế bào gan bị tổn thương nặng hơn, trẻ bắt đầu xuất hiện một số dấu hiệu điển hình như vàng da, vàng mắt. Da có thể ngứa về đêm, do sự tích tụ của muối mật trong máu. Một số trường hợp nặng có thể kèm gan to, đau khi sờ vào. Khi có các dấu hiệu này cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị sớm.

Chẩn đoán và xét nghiệm viêm gan ở trẻ em

Việc chẩn đoán viêm gan ở trẻ em cần kết hợp giữa khai thác triệu chứng lâm sàng, thăm khám thực thể và các xét nghiệm cận lâm sàng nhằm xác định nguyên nhân, mức độ tổn thương gan và hướng điều trị phù hợp (3):

• Khai thác bệnh sử và thăm khám: Bác sĩ hỏi về triệu chứng (sốt, mệt mỏi, vàng da, chán ăn,…), tiền sử dùng thuốc, tiếp xúc với người bệnh viêm gan hoặc yếu tố nguy cơ khác.
• Xét nghiệm máu: Định lượng men gan (ALT, AST) giúp đánh giá mức độ viêm; xét nghiệm bilirubin, albumin và thời gian đông máu phản ánh chức năng gan.
• Xét nghiệm huyết thanh học: Dùng để phát hiện các loại virus viêm gan (A, B, C, D, E) hoặc kháng thể đặc hiệu, hỗ trợ xác định nguyên nhân.
• Siêu âm gan mật: Giúp đánh giá kích thước, cấu trúc gan, phát hiện gan to, xơ hóa hoặc tắc mật.
• Sinh thiết gan (nếu cần): Thực hiện trong các trường hợp phức tạp để xác định chính xác mức độ tổn thương và nguyên nhân viêm gan mạn tính.

Các thể viêm gan thường gặp ở trẻ em

Viêm gan ở trẻ em được chia thành nhiều thể khác nhau tùy theo nguyên nhân và mức độ tiến triển của bệnh. Mỗi thể có đặc điểm lâm sàng và tiên lượng riêng:

• Viêm gan A ở trẻ em: Thường lây qua đường tiêu hóa, diễn tiến cấp tính và có thể hồi phục hoàn toàn nếu được chăm sóc đúng cách.
• Viêm gan B và C ở trẻ em: Lây qua đường máu hoặc từ mẹ sang con, dễ chuyển thành mạn tính gây xơ gan hoặc ung thư gan nếu không điều trị.
• Viêm gan tự miễn, viêm gan cấp ở trẻ: Do rối loạn miễn dịch hoặc tổn thương gan đột ngột, cần phát hiện sớm để tránh biến chứng nặng.

Xem thêm: Bệnh viêm gan bí ẩn (viêm gan lạ) và thông tin quan trọng

Biến chứng có thể xảy ra đối với viêm gan ở trẻ nhỏ

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, viêm gan ở trẻ em có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe và sự phát triển thể chất của trẻ (4):

• Suy gan cấp: Xảy ra khi tế bào gan bị hủy hoại nhanh chóng khiến gan mất khả năng lọc độc tố dẫn đến rối loạn đông máu, phù não, hôn mê gan, thậm chí tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.
• Viêm gan mạn tính: Kéo dài trên 6 tháng, thường gặp ở trẻ mắc viêm gan B hoặc C; bệnh dần dẫn đến suy giảm chức năng gan.
• Xơ gan: Tình trạng mô gan bị thay thế bởi mô xơ khiến gan cứng, giảm khả năng chuyển hóa, có thể gây cổ trướng, xuất huyết tiêu hóa hoặc suy gan mạn tính.
• Ung thư gan nguyên phát: Là biến chứng lâu dài, thường xuất hiện ở những trẻ bị viêm gan B hoặc C mạn tính không kiểm soát.
• Ảnh hưởng sự phát triển toàn thân của trẻ: Trẻ có thể chậm lớn, suy dinh dưỡng, mệt mỏi kéo dài do gan không còn đảm nhiệm tốt chức năng chuyển hóa và thải độc.

Cha mẹ nên làm gì khi trẻ mắc bệnh viêm gan?

Khi trẻ được chẩn đoán viêm gan, cha mẹ cần phối hợp chặt chẽ với bác sĩ để theo dõi và hỗ trợ quá trình điều trị giúp gan phục hồi tốt nhất.

Dưới đây là những việc quan trọng cha mẹ nên thực hiện:

• Tuân thủ phác đồ điều trị: Cho trẻ dùng thuốc đúng liều, đúng giờ theo hướng dẫn của bác sĩ; không tự ý ngừng thuốc hay bổ sung thuốc khác khi chưa được chỉ định.
• Theo dõi triệu chứng: Ghi nhận tình trạng mệt mỏi, vàng da, đau bụng hoặc thay đổi nước tiểu, phân để kịp thời báo cho bác sĩ nếu có bất thường.
• Duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý: Cho trẻ ăn thực phẩm dễ tiêu hóa, nhiều rau xanh, trái cây; hạn chế đồ chiên rán, chất béo và thực phẩm chế biến sẵn.
• Đảm bảo nghỉ ngơi đầy đủ: Cho trẻ ngủ đủ giấc; tránh vận động gắng sức giúp gan có thời gian phục hồi.
• Phòng tránh lây nhiễm: Đối với viêm gan virus cần vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên; không dùng chung bàn chải, khăn mặt, đồ ăn hoặc vật dụng cá nhân.
• Tái khám định kỳ: Giúp bác sĩ theo dõi tiến triển bệnh và điều chỉnh điều trị khi cần thiết để ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.

Hướng dẫn phòng ngừa viêm gan ở trẻ nhỏ

Phòng ngừa viêm gan ngay từ sớm giúp bảo vệ gan của trẻ và hạn chế nguy cơ mắc các bệnh lý nguy hiểm. Cha mẹ có thể thực hiện các biện pháp ngăn ngừa sau:

• Tiêm vắc xin đầy đủ: Cho trẻ tiêm vắc xin viêm gan đầy đủ và đúng lịch, chủ động tạo miễn dịch bảo vệ trẻ giảm nguy cơ bị lây nhiễm.
• Giữ vệ sinh cá nhân và ăn uống an toàn: Rửa tay cho trẻ trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh; đảm bảo thực phẩm được nấu chín, nước uống đun sôi, tránh ăn hàng rong hoặc thực phẩm không rõ nguồn gốc.
• Tránh tiếp xúc với nguồn lây: Không để trẻ dùng chung bàn chải, khăn mặt, ly uống nước, dao kéo hoặc vật dụng có thể dính máu.
• Theo dõi sức khỏe định kỳ: Khám gan định kỳ giúp phát hiện sớm tổn thương hoặc rối loạn chức năng gan.
• Hạn chế dùng thuốc bừa bãi: Không tự ý cho trẻ dùng thuốc, đặc biệt là thuốc giảm đau, hạ sốt hoặc kháng sinh liều cao, vì có thể gây độc cho gan.
• Duy trì lối sống lành mạnh: Cho trẻ ăn uống cân đối, vận động phù hợp, ngủ đủ giấc để tăng cường sức đề kháng giúp gan hoạt động khỏe mạnh và hiệu quả hơn.

Hiện nay chưa có vắc xin phòng ngừa viêm gan C và E. Tuy vậy cha mẹ có thể chủ động đưa trẻ đến Trung tâm Tiêm chủng VNVC để tiêm vắc xin phòng viêm gan A và B giúp tăng cường miễn dịch và bảo vệ gan từ sớm. Hệ thống VNVC có mặt trên toàn quốc, thuận tiện cho việc tư vấn và tiêm chủng định kỳ cho trẻ.

VNVC được biết đến là hệ thống tiêm chủng uy tín, an toàn và chất lượng hàng đầu, cung cấp đa dạng các loại vắc xin chính hãng, bao gồm cả những loại khan hiếm và thế hệ mới. Đặc biệt VNVC sở hữu hệ thống kho lạnh và dây chuyền bảo quản vắc xin đạt chuẩn GSP, duy trì nhiệt độ ổn định từ 2 – 8°C, đảm bảo chất lượng vắc xin luôn ở trạng thái tốt nhất trước khi tiêm cho trẻ.

Viêm gan ở trẻ em là bệnh lý không thể xem nhẹ. Cha mẹ cần trang bị kiến thức về cách nhận biết và phòng ngừa để bảo vệ sức khỏe gan cho trẻ. Chủ động tiêm vắc xin, duy trì chế độ dinh dưỡng và thói quen sinh hoạt lành mạnh sẽ giúp trẻ phát triển khỏe mạnh.