Virus HPV có hơn 100 chủng khác nhau và có đến hơn 40 chủng gây nên các bệnh ở đường sinh dục với nguy cơ gây ung thư cao. Vậy virus HPV là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng ngừa ra sao? Tìm hiểu kỹ hơn qua những chia sẻ dưới đây của các chuyên gia ECO Pharma.

Virus HPV là gì?
HPV tên đầy đủ Human Papilloma Virus là virus gây u nhú ở người. HPV không phải là một loại virus đơn lẻ mà là một nhóm virus với nhiều chủng. HPV chủ yếu lây qua đường tình dục, thông qua việc tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp qua âm đạo, hậu môn hầu họng... của người bệnh. Trong số 100 chủng HPV có đến hơn 40 chủng HPV có thể gây ra các bệnh về đường sinh dục như: âm hộ, âm đạo, cổ tử cung, dương vật, bìu, trực tràng, hậu môn… và đặc biệt có khoảng 15 chủng có nguy cơ dẫn đến ung thư cổ tử cung, hậu môn, các bộ phận sinh dục khác.
Các chủng virus HPV phổ biến hiện nay
Một số chủng HPV thường gặp và ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh:
- HPV 6 và HPV 11: Là 2 chủng HPV nguy cơ thấp, không gây bệnh nguy hiểm nhưng khá phổ biến và có đến 90% tình trạng nổi mụn nhọt sinh dục, u nhú, sùi mào gà là do 2 chủng HPV này gây ra.
- HPV 16 và HPV 18: Đây là 2 chủng virus có nguy cơ cao nhất và là tác nhân hàng đầu dẫn đến ung thư cổ tử cung, ung thư dương vật, ung thư hậu môn, ung thư vòm họng. Đặc biệt HPV 16 và 18 gây ra khoảng 70% ung thư cổ tử cung. (1)

- HPV 31, 33 35: Đây cũng thuộc nhóm virus HPV có nguy cơ cao, nguy cơ tiến triển thành bệnh ung thư. Từ khi bị nhiễm virus HPV mạn tính đến khi tiến triển thành ung thư xâm lấn trong khoảng ít nhất 10 năm. Trong giai đoạn này nếu người bệnh tuân thủ chế độ theo dõi sát sao sẽ hỗ trợ tốt việc phát hiện và điều trị sớm, phòng các tổn thương tiền ung thư.
- HPV 39: Có thể gây mụn cóc sinh dục và các bệnh ung thư nguy hiểm cho cả nam và nữ. Ở phụ nữ các triệu chứng của virus HPV 39 thường rầm rộ hơn ở nam giới và có nguy cơ ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của người bệnh.
- HPV 45: Chủng virus này chiếm khoảng 5% trong tất cả các trường hợp ung thư cổ tử cung. Dựa trên các nghiên cứu, HPV tuýp 45 được xem là chủng virus HPV có khả năng gây các bệnh ung thư sinh dục hàng đầu chỉ sau HPV 16 và 18.
- HPV 51: Đây cũng thuộc chủng virus nguy cơ cao, có khả năng phát triển, biến đổi các tế bào trong cơ thể.
- HPV 52: Mặc dù chủng này ít được biết đến và ít phổ biến hơn nhưng đây cũng thuộc chủng virus có nguy cơ cao gây ung thư.
- HPV 56: Tuýp này cũng thuộc nhóm nguy cơ cao nhưng vẫn thấp hơn chủng 16 và 18.
- HPV 58: Loại virus này có mối quan hệ với các tổn thương tiền ung thư của tế bào biểu mô cổ tử cung gây bệnh sùi mào gà, ung thư cổ tử cung.
- HPV 59: Loại này thường trú ngụ dưới lớp niêm mạc của da và trong tế bào của cơ quan sinh dục. HPV 59 cũng có khả năng gây ung thư cổ tử cung ở nữ giới.
Dấu hiệu nhiễm HPV ở cả nam và nữ
Trong hầu hết các trường hợp nhiễm virus HPV, hệ miễn dịch sẽ tạo ra kháng thể giúp chống lại virus HPV. Tuy nhiên, khi nhiễm bệnh, cơ thể sẽ hình hình thành mụn cóc dưới nhiều hình thức khác nhau và tùy thuộc vào loại HPV mắc phải:
- Mụn cóc sinh dục: Xuất hiện ở dạng vết sưng nhỏ, không đau, tiết dịch và gây ngứa, có cảm giác mềm khi chạm vào. Ở phụ nữ, mụn cóc sinh dục xuất hiện chủ yếu ở âm đạo, gần hậu môn, cổ tử cung, trong âm đạo và xuất hiện ở dương vật, bìu, xung quanh hậu môn ở nam giới. (2)
- Mụn cóc thông thường: Xuất hiện trên bàn tay, ngón tay với những nốt sần sùi và gồ lên, gây mất thẩm mỹ và đôi lúc gây chảy máu, đau đớn.
- Mụn cóc Plantar: Là mụn cóc dạng cứng, sần sùi, thường xuất hiện ở lòng bàn chân, góc chân gây ngứa khó chịu.
- Mụn cóc phẳng: Là những nốt mụn có phẳng và hơi nhô cao, chúng xuất hiện ở nhiều bộ phận của cơ thể. Trẻ em thường bị ở mặt, phụ nữ bị ở chân, nam giới lại có xu hướng mọc ở râu.

Đối tượng có nguy cơ cao nhiễm virus HPV
Theo các chuyên gia, virus HPV rất phổ biến và ai cũng có thể nhiễm. Tuy nhiên, một số đối tượng có khả năng lây nhiễm HPV cao hơn:
- Có nhiều bạn tình: Nếu có nhiều bạn tình, nguy cơ nhiễm virus HPV sẽ càng cao.
- Tuổi tác: Thanh thiếu niên và thanh niên có nguy cơ dễ nhiễm virus HPV hơn.
- Hệ thống miễn dịch suy yếu: Những người có hệ thống miễn dịch suy yếu như người bị HIV/AIDS, người sử dụng các loại thuốc ứng chế miễn dịch... có khả năng nhiễm virus HPV cao hơn.
- Có vết thương hở: Da có vết thương hở, vết trầy xước dễ nhiễm virus HPV hơn.
- Tiếp xúc không an toàn: Quan hệ tình dục không an toàn, chạm vào mụn cóc của người khác, dùng vòi sen công cộng, hồ bơi, dùng chung vật dụng cá nhân với người mắc bệnh... cũng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm virus HPV.
Virus HPV lây qua đường nào?
Virus HPV có 3 đường lây nhiễm chính là đường tình dục, thông qua tiếp xúc (dùng chung dụng cụ cắt móng tay, chân, đồ lót, kim bấm sinh thiết) và lây từ mẹ sang con. Trong đó, lây qua đường tình dục là con đường lây truyền phổ biến nhất của virus HPV. Một người bị nhiễm virus HPV vẫn có khả năng lây truyền cho người khác kể cả khi họ không có bất kỳ triệu chứng gì.
Virus HPV gây bệnh gì?
Virus HPV có thể tồn tại nhiều năm và âm tần tiến triển, rất khó phát hiện. Việc tiếp xúc lâu dài với các loại virus HPV có thể làm tăng nguy cơ ung thư như ung thư cổ tử cung, hậu môn, hầu họng, dương vật, âm đạo, âm hộ.
1. Ung thư cổ tử cung
Đây là loại ung thư xảy ra ở tế bào lót cổ tử cung. Cổ tử cung được bao phủ bởi một lớp mô mỏng, tạo thành từ các tế bào ở cổ tử cung. Ung thư thường bắt đầu khi các tế bào lót ở cổ tử cung phát triển bất thường, không kiểm soát và lấn át các tế bào thường, tạo thành khối u.
Theo tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ung thư cổ tử cung là loại ung thư phổ biến thứ tư ở phụ nữ với khoảng 660.000 ca mới và khoảng 350.000 ca tử vong trong năm 2022. Trong đó, 95% trường hợp ung thư cổ tử cung có sự hiện diện của virus HPV, phổ biến nhất là HPV tuýp 16 và 18. (3)
2. Ung thư âm hộ
Loại ung thư này xảy ra ở bề mặt ngoài của cơ quan sinh dục. Hình thái của ung thư âm hộ là khối u hoặc vết loét gây đau, ngứa hoặc không ngứa. Ung thư âm hộ gồm 2 loại: ung thư tế bào vảy âm hộ và u sắc tố âm hộ. Trong đó, HPV 16 và 18 cũng là 2 tác nhân chính gây ung thư này.
3. Ung thư âm đạo
Ung thư âm đạo thường là ung thư biểu mô tế bào vảy, xảy ra khi các tế bào trong âm đạo nằm ngoài khả năng kiểm soát của cơ thể. Các tế bào ung thư xâm lấn các mô lân cận, có thể vỡ ra từ một khối u ban đầu, sau đó lan rộng đến các bộ phận khác trong cơ thể.
4. Ung thư hậu môn
Hầu hết các trường hợp ung thư hậu môn là ung thư biểu mô tế bào vảy tại vùng bề mặt ống hậu môn. Tuy hiếm gặp hơn các loại ung thư khác nhưng ung thư hậu môn có tỷ lệ tử vong cao, gây ra bởi virus HPV 16 và 18.
5. Ung thư dương vật
Ung thư dương vật bắt nguồn từ các tế bào khác thường, không kiểm soát được ở dương vật, thường bắt đầu từ các tế bào da và có nguy cơ lây lan sang các cơ quan khác. Phơi nhiễm với virus HPV và không cắt bao quy đầu là nguyên nhân chính gây ung thư dương vật. Trong đó có khoảng 30-90% nguyên nhân ung thư dương vật do HPV 16 và 18.
6. Ung thư vòm họng
Có đến 70% ca ung thư vòm họng liên quan đến HPV tuýp 16 và 18. Virus HPV có thể lây nhiễm bằng đường miệng do tiếp xúc miệng - bộ phận sinh dục hoặc miệng - miệng, virus HPV có trong chất nhầy hoặc nước bọt của người có virus xâm nhập vào cơ thể người lành thông qua vết loét, vết thương hở trong miệng hoặc cổ.

Khi nào cần gặp bác sĩ để chẩn đoán và điều trị?
Nếu có bất kỳ mụn cóc nào trên cơ thể gây khó chịu hoặc đau, bạn nên gặp bác sĩ để được kiểm tra. (4)
Đặc biệt, nữ giới cần tầm soát sàng lọc ung thư cổ tử cung được khuyến nghị theo độ tuổi: Dưới 21 tuổi không cần làm xét nghiệm sàng lọc ung thư cổ tử cung. Bạn nên thực hiện xét nghiệm HPV ở tuổi 25 và tiến hành xét nghiệm lại cách 5 năm/lần cho đến năm 65 tuổi. Tuy nhiên, bạn cũng có thể khám sàng lọc ung thư theo tình trạng sức khỏe và chỉ định của bác sĩ.
Phương pháp xác định, xét nghiệm virus HPV
Xét nghiệm HPV là xét nghiệm quan trọng giúp phát hiện sớm sự hiện diện của virus HPV. Các xét nghiệm được thực hiện đơn lẻ hoặc kết hợp với các xét nghiệm khác để xác định nguy cơ tiến triển thành ung thư cổ tử cung (5). Một số xét nghiệm HPV phổ biến như:
1. Xét nghiệm Pap
Đây là xét nghiệm đơn giản, soi cổ tử cung, bác sĩ sẽ lấy dịch âm đạo để tiến hành xét nghiệm. Xét nghiệm này giúp bác sĩ tìm kiếm sự thay đổi trong các tế bào cổ tử cung, để tìm, phát hiện các bất thường của cấu trúc và hình thái như dị sản, loạn sản... để chẩn đoán, phát hiện sớm bệnh.
2. Xét nghiệm Thinprep
Đây là xét nghiệm phết tế bào cổ tử cung được cải tiến hơn so với xét nghiệm Pap. Bác sĩ sẽ dùng chổi tế bào để lấy các mẫu tế bào ở khu vực cổ tử cung. Xét nghiệm này dùng để kiểm tra các thay đổi ở tế bào cổ tử cung có thể dẫn đến ung thư.
3. Xét nghiệm xác định DNA của HPV
Xét nghiệm này có giá trị quan trọng trong sàng lọc ung thư cổ tử cung. Xét nghiệm DNA của HPV sử dụng hệ thống máy tách chiết DNA tự động và công nghệ hiện đại để phân tích, xác định sự hiện diện của virus HPV.
Tùy từng trường hợp mà bác sĩ có thể kết hợp xét nghiệm HPV DNA với xét nghiệm Pap Smear hoặc xét nghiệm Thinprep để phát hiện, đánh giá những bất thường có nguy cơ gây ung thư từ sớm.

Lưu ý khi thực hiện xét nghiệm chẩn đoán virus HPV
Để quá trình xét nghiệm chẩn đoán sự hiện diện của virus HPV chính xác, chị em cần ghi nhớ những lưu ý quan trọng sau:
- Không sử dụng kem bôi trơn âm đạo trong 24 giờ trước khi làm xét nghiệm.
- Phụ nữ đang trong thời kỳ hành kinh không nên thực hiện xét nghiệm. Thời gian thích hợp nhất để xét nghiệm là ít nhất 5 ngày sau khi sạch kinh.
- Không quan hệ tình dục 48-72 giờ trước khi xét nghiệm.
- Không thụt rửa âm đạo hay tác động đến âm đạo trong 2-3 ngày trước khi làm xét nghiệm.
- Thông báo với bác sĩ nếu bạn đang đặt thuốc hoặc trong quá trình điều trị bệnh viêm nhiễm phụ khoa.
Cách phòng ngừa virus HPV
Virus HPV là nguyên nhân hàng đầu gây ra các bệnh ở đường sinh dục, đặc biệt là ung thư cổ tử cung, ung thư âm hộ, âm đạo, dương vật… với tỷ lệ tử vong cao, do bệnh ít có triệu chứng rõ ràng, khó phát hiện. Do đó, phòng ngừa virus HPV là cách tốt nhất để bảo vệ cơ thể và giảm tỷ lệ mắc bệnh sinh dục. Một số cách phòng ngừa virus HPV bạn có thể tham khảo:
1. Tiêm ngừa vắc xin HPV
Chủ động tiêm vắc xin phòng virus HPV là một trong những biện pháp đơn giản, thuận tiện và hiệu quả bảo vệ dài lâu. Hiện nay, vắc xin Gardasil và Gardasil 9 (Mỹ) là 2 loại vắc xin có thể phòng ngừa được các bệnh lý ung thư nguy hiểm như: nguy hiểm như ung thư cổ tử cung, ung thư hậu môn, ung thư âm hộ, ung thư âm đạo, ung thư vòm họng, u nhú sinh dục... do virus HPV gây ra.
Hiện nay tiêm vắc xin HPV được mở rộng đối tượng tiêm từ 9-45 tuổi. Bạn hãy đến các trung tâm tiêm chủng uy tín, chất lượng để được tư vấn và tiêm ngừa HPV.

2. Tầm soát tình trạng ung thư cổ tử cung
Tầm soát định kỳ là biện pháp đơn giản và hữu hiệu giúp phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ và có phương pháp điều trị ngay từ giai đoạn đầu với tỷ lệ điều trị thành công cao.
3. Quan hệ tình dục an toàn và lành mạnh
Để phòng ngừa lây nhiễm virus HPV và các bệnh tình dục nguy hiểm khác, các cặp đôi cần sử dụng bao cao su khi quan hệ, không quan hệ tình dục với nhiều bạn tình hoặc người có những triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh. Nếu quan hệ tình dục đường hậu môn bạn cũng cần sử dụng bao cao su. Trong trường hợp quan hệ tình dục qua đường miệng, bạn cần sử dụng miếng bảo vệ. Ngoài ra, không được dùng chung đồ lót, khăn tắm với người khác.
Cách điều trị virus HPV
Trên thực tế, khoảng 70-90% người nhiễm HPV được hệ thống miễn dịch loại bỏ virus ra khỏi cơ thể. Tuy nhiên, trong một vào trường hợp bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp điều trị để giảm triệu chứng bằng cách loại bỏ mụn có cũng như các tế bào bất thường ở cổ tử cung:
- Đốt điện: Đốt mụn cóc bằng các dòng điện
- Liệu pháp laser: Dùng ánh sáng có cường độ cao để tiêu diệt mụn cóc và các tế bào bất thường ở cổ tử cung
- Bôi thuốc: Bôi thuốc trực tiếp lên mụn cóc.
- Phẫu thuật lạnh: Làm đông mụn cóc bằng nitơ lỏng.
- Khoét chóp tử cung bằng vòng điện (LEEP): là phương pháp cắt cụt cổ tử cung hình nón nhằm lấy được vùng chuyển tiếp, loại bỏ những tế bào bất thường ở vùng cổ tử cung.
Các thắc mắc thường gặp
1. Bị HPV ở có thể tự khỏi không?
Theo các nghiên cứu có khoảng 70-90% virus HPV có thể được cơ thể đào thải mà không để lại biến chứng. Tuy nhiên cũng có 10-30% virus HPV có thể tiến triển thành các bệnh ung thư nguy hiểm.
2. Nhiễm HPV có mang thai được không? Có ảnh hưởng đến bé không?
Phụ nữ bị nhiễm HPV vẫn có thể mang thai. Virus HPV không gây sảy thai và cũng ít có khả năng ảnh hưởng đến thai kỳ. Tuy nhiên, một số phụ nữ nhiễm HPV mang thai có thể khiến cho diễn tiến bệnh nhanh hơn. Nguyên nhân là do sự thay đổi ở tế bào cổ tử cung nhanh hơn. Những thai phụ có mụn cóc ở bộ phận sinh dục thường sẽ phát triển nhanh hơn và lớn hơn, dễ gây chảy máu và có thể ảnh hưởng đến quá trình sinh nở
Virus HPV là nguyên nhân hàng đầu gây ra các bệnh ung thư như ung thư cổ tử cung, ung thư âm hộ/âm đạo, ung thư dương vật, ung thư hậu môn, ung thư vòm họng... Tiêm ngừa vắc xin HPV, quan hệ tình dục an toàn và tầm soát HPV định kỳ là cách phòng ngừa HPV đơn giản và hiệu quả.