Theo một nghiên cứu được công bố trên Tạp chí Y học Hoa Kỳ, khoảng 60% người bị viêm khớp dạng thấp có thể mắc bệnh thiếu máu. Thiếu máu do viêm khớp dạng thấp gây ra nhiều triệu chứng khó chịu, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Do đó, việc hiểu rõ tại sao viêm khớp dạng thấp gây thiếu máu là điều quan trọng.[1]
Thiếu máu do viêm khớp dạng thấp là một tình trạng rối loạn tự miễn dịch gây viêm khớp mãn tính có triệu chứng là thiếu máu.[2]
Thiếu máu là tình trạng cơ thể không sản xuất đủ hồng cầu. Các tế bào hồng cầu được tạo thành từ huyết sắc tố, một loại protein giàu chất sắt giúp vận chuyển oxy từ phổi đến phần còn lại của cơ thể. Trong một số trường hợp, những người bị thiếu máu thực sự có đủ hồng cầu nhưng những tế bào này chứa huyết sắc tố bất thường hoặc không đủ. Nếu cơ thể không có đủ hồng cầu hoặc huyết sắc tố, các cơ quan sẽ không nhận đủ oxy. Nếu không được điều trị, thiếu máu có thể gây ra mệt mỏi và suy nhược.
Thiếu máu do thiếu sắt là loại thiếu máu phổ biến nhất nói chung nhưng có nhiều loại thiếu máu khác nhau có thể xảy ra ở những người bị viêm khớp dạng thấp. Thiếu máu tán huyết là một loại hiếm gặp hơn có thể xảy ra ở những người mắc bệnh tự miễn dịch. Với loại thiếu máu này, cơ thể sẽ phá hủy các tế bào hồng cầu.
Tình trạng viêm do viêm khớp dạng thấp cản trở khả năng tái tạo chất sắt trong máu và hấp thụ chất sắt từ thực phẩm dẫn đến thiếu máu. Loại thiếu máu phổ biến nhất ở những người mắc bệnh viêm khớp dạng thấp là thiếu máu do bệnh mãn tính. Thiếu máu có thể xảy ra ở những người thường xuyên bị viêm nhiễm trong cơ thể, bao gồm viêm khớp dạng thấp và các bệnh viêm ruột như bệnh Crohn và viêm loét đại tràng.
Các loại thuốc thường được sử dụng để kiểm soát viêm khớp dạng thấp, bao gồm thuốc chống viêm không steroid (NSAID) và steroid (còn gọi là corticosteroid) cũng có thể gây thiếu máu thông qua một cơ chế mất máu mãn tính khác. Những loại thuốc này, đặc biệt là NSAID có thể gây kích ứng mãn tính và chảy máu niêm mạc dạ dày. Quá trình mất máu này có thể diễn ra chậm, theo thời gian và dẫn đến thiếu máu.
Thiếu máu do thiếu sắt và thiếu máu do viêm mãn tính là 2 loại thiếu máu trong viêm khớp dạng thấp.
Loại thiếu máu thường thấy nhất là thiếu máu do thiếu sắt. Với loại này, người bệnh có lượng chất sắt thấp hơn cơ thể cần để tạo ra huyết sắc tố. Hemoglobin di chuyển oxy đi khắp cơ thể.[3]
Nếu bị mất máu, cơ thể có thể bị thiếu máu do thiếu sắt. Ở những người bị viêm khớp dạng thấp, điều này có thể xảy ra khi dùng thuốc chống viêm không steroid (NSAID). Loại thuốc này thường được sử dụng để giảm đau và viêm nhưng nó cũng có thể gây xuất huyết tiêu hóa.
NSAID có tác dụng toàn thân có thể gây hại cho niêm mạc dạ dày và ruột đồng thời khiến nó dễ xuất huyết hơn. Ở những người bị viêm khớp dạng thấp, đây là điều mà các bác sĩ luôn cảnh giác vì thuốc thường có thể gây ra tình trạng đó.
Thiếu máu do viêm mãn tính xảy ra khi cơ thể mắc bệnh tự miễn hoặc một bệnh khác kéo dài hơn ba tháng và gây viêm. Nó có thể ảnh hưởng đến những người mắc các bệnh gây viêm như nhiễm trùng, ung thư, bệnh thận mãn tính và các bệnh tự miễn dịch như viêm khớp dạng thấp.
Mặc dù cơ thể có thể có lượng chất sắt bình thường hoặc thậm chí cao nhưng tình trạng viêm mãn tính có thể ngăn cơ thể sử dụng lượng sắt dự trữ đó để tạo ra các tế bào hồng cầu mới.
Sau đây là một số dấu hiệu của bệnh thiếu máu do viêm khớp dạng thấp thường gặp:
Tình trạng này gây ra những ảnh hưởng nguy hiểm đến sức khỏe nếu không được điều trị. Viêm khớp dạng thấp và một số loại thuốc dùng để điều trị bệnh này có thể khiến cơ thể khó sản xuất đủ lượng tế bào máu hoặc tiểu cầu khỏe mạnh. Điều này bao gồm các tình trạng như thiếu máu, tăng tiểu cầu và hội chứng Felty.
Bài liên quan: 13 Biến chứng viêm khớp dạng thấp thường gặp
Bệnh thiếu máu liên quan đến viêm khớp dạng thấp thường nhẹ nên người bệnh có thể không cảm thấy bất kỳ triệu chứng nào. Trong trường hợp đó, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện xét nghiệm máu để chẩn đoán chính xác [4], bao gồm:
Một người khỏe mạnh sẽ có các chỉ số cụ thể, dựa vào sự chênh lệch các chỉ số này, bác sĩ sẽ chẩn đoán tình trạng của người bệnh.
Bài liên quan: Tiêu chuẩn chẩn đoán viêm khớp dạng thấp
Bác sĩ sẽ khám sức khỏe để chẩn đoán bệnh thiếu máu, bằng cách lắng nghe tim, phổi và có thể ấn vào bụng để cảm nhận kích thước và hình dạng của gan và lá lách.
Bác sĩ cần tìm ra nguyên nhân chính xác gây thiếu máu để có thể bắt đầu điều trị cho người bệnh. Một cách để điều trị bệnh thiếu máu do viêm khớp dạng thấp là điều trị trực tiếp viêm khớp dạng thấp bằng cách giảm tình trạng viêm trong cơ thể. Việc kiểm soát tình trạng viêm và sưng khớp liên quan đến viêm khớp dạng thấp sẽ giúp giảm bớt tình trạng thiếu máu và các triệu chứng của nó.
Nếu người bệnh có lượng sắt thấp sẽ được bác sĩ chỉ định bổ sung sắt bằng đường uống hoặc tiêm tĩnh mạch nhưng quá nhiều chất sắt có thể gây ra các vấn đề y tế nghiêm trọng khác. Trong trường hợp thiếu máu trầm trọng, một loại hormone tổng hợp có tên là erythropoietin có thể được sử dụng để kích thích tủy xương tạo ra nhiều tế bào hồng cầu hơn, loại thuốc này thường ít được sử dụng.
Điều quan trọng là phải điều trị bệnh thiếu máu ngay từ sớm. Việc thiếu oxy trong máu khiến tim phải làm việc nhiều hơn để bơm thêm máu đi khắp cơ thể. Thiếu máu không được điều trị có thể dẫn đến nhịp tim không đều hoặc nghiêm trọng hơn là đau tim.
Trên nguyên tắc chung, người bệnh viêm khớp dạng thấp nên tập thể dục đều đặn, ăn uống dinh dưỡng, khám sức khỏe định kỳ,… Người bệnh cũng nên chủ động bổ sung dưỡng chất như Eggshell Membrane, Collagen Type 2 không biến tính, Collagen Peptide thủy phân, Turmeric Root, Chondroitin Sulfate,… để hỗ trợ giảm đau và viêm từ bên trong, bảo vệ tối đa màng hoạt dịch và sụn khớp.
Để phòng ngừa tình trạng thiếu máu do viêm khớp dạng thấp, trước tiên bạn cần biết cách để phòng ngừa bệnh viêm khớp dạng thấp như sau:
Hút thuốc và tiếp xúc với khói thuốc lá thụ động là yếu tố nguy cơ chính đối với viêm khớp dạng thấp. Một nghiên cứu cho thấy nguy cơ phát triển bệnh này ở người hút thuốc cao gấp đôi so với người không hút thuốc.[5]
Hút thuốc có thể ảnh hưởng đến hệ thống miễn dịch bằng cách tăng stress oxy hóa trên cơ thể gây viêm và thúc đẩy quá trình apoptosis (tế bào chết). Bỏ hút thuốc và tránh hút thuốc thụ động là điều cần thiết để ngăn ngừa sự phát triển của viêm khớp dạng thấp.
Viêm khớp dạng thấp có liên quan đến tình trạng loãng xương. Cơn đau và cứng khớp do viêm khớp dạng thấp gây ra có thể dẫn đến khớp không hoạt động làm tăng nguy cơ loãng xương. Ngoài ra, các loại thuốc thường được kê đơn để điều trị viêm khớp dạng thấp có thể góp phần làm loãng xương.
Bạn có thể giúp ngăn ngừa hoặc làm chậm quá trình loãng xương liên quan đến viêm khớp dạng thấp bằng cách đảm bảo chế độ ăn uống giàu canxi, vitamin D, tập thể dục để giảm cân, không hút thuốc, không sử dụng glucocorticoid lâu dài.
Tình trạng viêm có thể góp phần vào sự phát triển của viêm khớp dạng thấp. Để giúp ngăn ngừa viêm nhiễm, hãy giữ cho răng và nướu khỏe mạnh đồng thời gặp nha sĩ thường xuyên để ngăn ngừa các vấn đề sức khỏe răng miệng mãn tính hoặc nhiễm trùng.
Một số loại vi khuẩn gây bệnh nướu răng, chẳng hạn như Aggregatibacter Actinomycetemcomitans giải phóng một loại độc tố kích hoạt các loại kháng thể cụ thể. Những kháng thể này được tìm thấy ở 62% những người bị viêm nha chu mãn tính và 43% những người bị viêm khớp dạng thấp.
Cá rất giàu chất dinh dưỡng, đặc biệt là axit béo omega-3, vitamin A và D. Ăn cá thường xuyên là một điều tốt cho sức khỏe. Dầu cá đã được chứng minh là đặc biệt hữu ích cho những người mắc các bệnh viêm nhiễm virus và nhiều loại bệnh khác trong đó có viêm khớp dạng thấp. Nghiên cứu cho thấy rằng ăn cá vài lần mỗi tuần có thể bảo vệ chống lại bệnh này.[6]
Bài liên quan: Viêm khớp dạng thấp nên ăn gì kiêng gì?
Béo phì có liên quan đến viêm khớp dạng thấp và duy trì cân nặng khỏe mạnh có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh này. Có một số bằng chứng cho thấy chế độ ăn chống viêm có thể giúp chống lại viêm khớp dạng thấp và các bệnh viêm nhiễm khác.
Những loại thực phẩm tốt để chống viêm như cà chua, cải bó xôi, cải xoăn, quả óc chó, cá hồi, cá ngừ, dâu tây, quả việt quất,…
Tập thể dục thường xuyên giúp cải thiện sức khỏe xương, sức khỏe tim mạch, sức khỏe tinh thần,… Các bài tập như thể dục nhịp điệu, tập tạ, giãn cơ và yoga giúp bảo vệ cơ thể chống lại viêm khớp dạng thấp, làm chậm sự tiến triển và giảm các triệu chứng của bệnh. Đặc biệt, yoga có thể làm giảm đau, viêm, đồng thời cải thiện sức khỏe tinh thần, sự cân bằng và sức mạnh.
Các chất ô nhiễm như hóa chất được sử dụng trong việc làm sạch và sản xuất đã được chứng minh là gây ra nhiều vấn đề về sức khỏe, đặc biệt là ở những người có một số gen nhất định. Gen HLA có liên quan đến sự phát triển của bệnh viêm khớp dạng thấp và các nghiên cứu đã phát hiện ra rằng các chất ô nhiễm như dioxin và khói thuốc lá có liên quan đến sự phát triển bệnh tật ở những người có gen này.
Ngoài ra, bạn có thể giảm nguy cơ thiếu máu do thiếu sắt bằng cách chọn thực phẩm giàu chất sắt như thịt đỏ, thịt lợn, thịt gia cầm, hải sản, các loại đậu, cải bó xôi, nho khô, quả mơ, ngũ cốc, bánh mì,… Cơ thể hấp thụ nhiều chất sắt từ thịt hơn là từ các nguồn khác.
Nếu là người ăn chay, bạn nên tăng lượng thức ăn có nguồn gốc thực vật, giàu chất sắt để hấp thụ lượng chất sắt tương đương với người ăn thịt. Chọn thực phẩm chứa vitamin C để tăng cường hấp thu sắt như nước ép cam quýt, bông cải xanh, bưởi, quả kiwi, rau lá xanh, ớt, dâu tây, quýt, cà chua,…
Bài liên quan: Cách chữa viêm khớp dạng thấp bằng các bài thuốc dân gian
Để phát hiện sớm thiếu máu do viêm khớp dạng thấp, ECO Pharma khuyên bạn nên đi khám sức khỏe định kỳ và thực hiện các xét nghiệm máu đầy đủ để phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Nếu nghi ngờ có thiếu máu, bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm chuyên sâu để xác định mức độ thiếu máu. Đối với thiếu máu do viêm khớp dạng thấp, mục tiêu điều trị là kiểm soát tình trạng viêm khớp, từ đó cải thiện tình trạng thiếu máu.
