Theo một nghiên cứu cũ năm 2010, khoảng 8 trong 1.000 trẻ sơ sinh sẽ được sinh ra với khuyết tật tim [1]. Bệnh suy tim ở trẻ em có nguy hiểm không? Cách chăm sóc cho trẻ em suy tim như thế nào? Cùng ECO Pharma tìm hiểu tình trạng suy tim ở trẻ em có sao không và các biến chứng nguy cơ cần lưu ý.

Bệnh suy tim ở trẻ em có nguy hiểm không?
Trẻ em bị suy tim có nguy hiểm không? Suy tim là bệnh lý tim mạch nguy hiểm, hơn 50% người bị suy tim nặng tử vong trong năm đầu tiên, ½ ca suy tim tử vong trong vòng 4 năm sau chẩn đoán. Trẻ em bị suy tim có tỷ lệ tử vong cao hơn. Dữ liệu từ Mỹ ước tính, suy tim là nguyên nhân gây ra cái chết của 11.000 – 14.000 trẻ em mỗi năm, chiếm tỷ lệ 6,9% - 8%. [2]
Suy tim ở trẻ em là tình trạng tim không có khả năng bơm máu giàu oxy đến các bộ phận của cơ thể một cách bình thường, có thể gây ra tình trạng ứ máu tại phổi và các mô, cơ quan trong cơ thể (suy tim sung huyết). Một số bộ phận của cơ thể không nhận đủ máu giàu oxy để hoạt động bình thường, dẫn đến các triệu chứng của suy tim.
Nguyên nhân phổ biến nhất gây suy tim ở trẻ em là bệnh tim bẩm sinh. Các nguyên nhân khác bao gồm bệnh cơ tim hoặc phì đại cơ tim, bệnh van tim, rối loạn nhịp tim, chất độc, thiếu máu, nhiễm trùng, tác dụng phụ của thuốc (đặc biệt là từ thuốc dùng để điều trị ung thư), bệnh thận mãn tính, tăng áp phổi.
Các triệu chứng suy tim có thể khác nhau ở mỗi trẻ. Chúng có thể bao gồm phù nề ở bàn chân, mắt cá chân, cẳng chân, bụng, gan to và tĩnh mạch cổ. Người bệnh cũng có thể thấy khó thở, thở khò khè, ho quá nhiều, mệt mỏi, đổ mồ hôi nhiều, đau ngực. Sự nghiêm trọng của các triệu chứng phụ thuộc vào mức độ bơm máu của tim bị ảnh hưởng.
Các biến chứng suy tim ở trẻ em nguy hiểm cần lưu ý
Bệnh suy tim ở trẻ em có nguy hiểm không? Đây là một bệnh nguy hiểm, có thể dẫn đến nhiều biến chứng như rối loạn nhịp tim, tổn thương thận, gan và nguy cơ tử vong cao.
1. Chậm phát triển
Suy tim ở trẻ em có sao không? Trẻ em mắc các khuyết tật tim bẩm sinh nghiêm trọng thường phát triển và lớn chậm hơn so với trẻ em có sức khỏe bình thường. Trẻ có thể nhỏ hơn những trẻ khác cùng độ tuổi. Nếu hệ thần kinh bị ảnh hưởng, trẻ học đi và nói muộn hơn. Trẻ bị suy tim có thể mất nhiều thời gian hơn để đạt được những cột mốc nhất định trong hành trình phát triển như bò, ngồi dậy hoặc ngồi bô thành thạo.

2. Rối loạn nhịp tim
Bệnh suy tim ở trẻ em có nguy hiểm không? Mô sẹo trong tim từ các ca phẫu thuật để khắc phục tình trạng tim bẩm sinh có thể dẫn đến những thay đổi trong tín hiệu tim. Những thay đổi này có thể khiến người bệnh mắc các bệnh tim mạch như tim đập quá nhanh, quá chậm hoặc không đều. Một số trường hợp nhịp tim không đều có thể gây đột quỵ hoặc đột tử do tim nếu không được điều trị.
3. Cục máu đông
Mặc dù không phổ biến, nhưng suy tim bẩm sinh có thể khiến tim co bóp kém hiệu quả làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông. Khi cục máu đông di chuyển đến não sẽ gây ra đột quỵ. Đột quỵ thường xảy ra đột ngột do nguồn máu cung cấp đến não bị suy giảm, gián đoạn hoặc tắc nghẽn hoàn toàn. Đây là bệnh lý cấp tính nguy hiểm, nếu không được cấp cứu kịp thời có nguy cơ tử vong cao.
4. Tổn thương thận hoặc gan
Trẻ em bị suy tim có sao không? Khi bị suy tim, tim sẽ không thể bơm đủ lượng máu mà cơ thể cần. Khi cố gắng bơm nhiều máu hơn, tim sẽ to ra và yếu dần. Cơ thể nhận được ít oxy hơn và trẻ có thể nhận thấy các triệu chứng như khó thở, phù chi và tích tụ dịch. Cơ thể sẽ cố gắng giữ lại lượng máu cần thiết để cung cấp cho tim và não. Điều này khiến các cơ quan như thận và gan nhận được ít máu hơn. Việc thiếu máu có thể gây tổn thương cho các cơ quan này.

5. Hồng cầu thấp
Có mối liên hệ chặt chẽ giữa thiếu máu và suy tim. Thiếu máu là tình trạng cơ thể không có đủ tế bào hồng cầu khỏe mạnh để vận chuyển oxy đến các cơ quan, trong khi suy tim xảy ra khi tim không thể bơm đủ máu có oxy đi khắp cơ thể. Một số người bệnh suy tim sung huyết (CHF) cũng bị thiếu máu. Thiếu máu và suy tim có một số triệu chứng chung bao gồm mệt mỏi, khó thở và nhịp tim nhanh khi nghỉ ngơi.
Phương pháp điều trị tình trạng suy tim ở trẻ em gây nguy hiểm
Việc điều trị sẽ tùy thuộc vào các triệu chứng, độ tuổi và sức khỏe tổng quát của trẻ. Nó cũng sẽ tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của tình trạng bệnh. Nếu suy tim là do bệnh tim bẩm sinh hoặc các nguyên nhân có thể điều trị được, việc điều chỉnh khuyết tật tim hoặc điều trị can thiệp nguyên nhân có thể chữa khỏi suy tim.
1. Thuốc điều trị
Thuốc thường được sử dụng để điều trị suy tim ở trẻ em bao gồm:
- Digoxin: Đây là loại thuốc có thể giúp tim đập mạnh hơn với nhịp đều đặn hơn.
- Thuốc lợi tiểu: Thuốc này giúp thận loại bỏ lượng dịch dư thừa có thể tích tụ trong cơ thể.
- Thuốc ức chế men chuyển (ACE - enzym chuyển angiotensin): Những loại thuốc này giúp giãn mạch máu và giảm áp lực trong các mạch máu. Điều này giúp tim của trẻ dễ dàng bơm máu cho cơ thể hơn.
- Thuốc chẹn beta: Thuốc này giúp làm giảm nhịp tim và giảm công của cơ tim, giúp tim bơm máu hiệu quả hơn.
- Thuốc đối kháng thụ thể mineralocorticoid: Những loại thuốc này giúp loại bỏ lượng dịch thừa trong cơ thể và có thể giúp ngăn ngừa xơ hóa cơ tim.
2. Phẫu thuật
Nếu các triệu chứng của trẻ không cải thiện đáng kể sau khi dùng thuốc, bác sĩ có thể đề nghị các thủ thuật phẫu thuật sau:
- Máy tạo nhịp tim: Bác sĩ có thể chỉ định một thiết bị y tế cấy ghép nhỏ gọi là máy tạo nhịp tim để điều chỉnh nhịp tim chậm hoặc không đều.
- Ghép tim: Trẻ em bị suy tim giai đoạn cuối có thể được ghép tim khi tất cả các phương pháp điều trị khác đều không hiệu quả. Trẻ sẽ nhận được một trái tim khỏe mạnh từ người hiến tặng.
Chăm sóc và phòng ngừa biến chứng nguy hiểm bệnh suy tim ở trẻ em
Phụ huynh cần thay đổi chế độ ăn uống, theo dõi nhiệt độ, huyết áp, cân nặng, lượng nước tiểu,... của trẻ trong quá trình chăm sóc hàng ngày.
1. Chăm sóc bệnh nhân suy tim ở trẻ em đúng cách
Bệnh suy tim ở trẻ em có nguy hiểm không? Đây là một bệnh nguy hiểm và phụ huynh cần chú ý những nguyên tắc chung sau đây khi chăm sóc trẻ em bị suy tim:
- Vệ sinh cá nhân và thân thể cho trẻ hàng ngày, nơi tắm cần ấm, tránh gió lùa.
- Các trường hợp suy tim giai đoạn nặng hoặc có biến chứng liệt do tắc mạch máu não cần chú ý xoa bóp, thay đổi tư thế nằm và cho nằm đệm chống loét.
- Nghỉ ngơi tại giường trong quá trình điều trị, không nên thực hiện các hoạt động gắng sức cả về thể lực và tầm thần.
- Suy tim cấp tính, suy tim nặng (độ III, độ IV) cần được thực hiện chế độ phục vụ tại giường (chăm sóc cấp I) và nằm nghỉ ở tư thế Fowler (nửa nằm nửa ngồi).
2. Chế độ ăn uống
Trẻ em bị suy tim cần được xây dựng chế độ ăn uống theo các nguyên tắc sau:
- Hạn chế ăn muối là một nguyên tắc quan trọng trong điều trị suy tim.
- Cần ăn nhạt tuyệt đối (lượng muối <0,5g/24h) đối với trẻ lớn đang trong giai đoạn suy tim nặng, cấp tính (phù nề, khó thở, tiểu tiện ít).
- Nên ăn nhạt tương đối (lượng muối tối đa 1g - 2g/24h) đối với các trường hợp suy tim nhẹ và trẻ nhỏ.
- Nên cho ăn thức ăn lỏng, dễ tiêu, giàu calo, chia nhỏ bữa ăn, không nên ăn quá no trong một bữa ăn. Ở trẻ nhỏ suy tim nặng kèm theo suy hô hấp, nên hướng dẫn mẹ vắt sữa và cho uống bằng thìa.
- Cần cho trẻ ăn thêm các loại quả có chứa nhiều kali như cam, chuối tiêu, hồng xiêm, nho,...
- Hạn chế lượng nước (uống, truyền) vào cơ thể trong giai đoạn phù nhiều. Nên đo lượng nước do ăn uống cung cấp.

3. Hoạt động thể chất phù hợp
Một số trẻ em bị bệnh tim bẩm sinh có thể cần phải hạn chế tập thể dục hoặc các hoạt động thể thao. Tuy nhiên, nhiều trẻ em bị bệnh tim bẩm sinh khác vẫn có thể tham gia các hoạt động thể chất. Bác sĩ là người sẽ cho biết biết môn thể thao và loại bài tập nào là an toàn và phù hợp cho từng trường hợp.
4. Theo dõi các biến chứng nguy cơ
Thực hiện các theo dõi là điều cần thiết trong quá trình chăm sóc trẻ suy tim, đặc biệt là trong giai đoạn bệnh nặng:
- Nếu trẻ sốt cao trên 39°C cần lau mồ hôi, nới rộng quần áo, bỏ bớt tã lót, chườm mát cho trẻ và cho thuốc hạ sốt theo chỉ định bác sĩ. Mỗi ngày đo nhiệt độ 2 lần, cách nhau 8 giờ, ngoại trừ những trường hợp đặc biệt, bác sĩ hướng dẫn phải lấy nhiệt độ nhiều lần trong ngày.
- Nếu cơ thể trẻ hạ nhiệt độ (<36°C) cần phải ủ ấm, cho uống nước đường ấm.
- Ngày lấy mạch 2 lần. Các trường hợp đặc biệt như bệnh nhi có rối loạn nhịp tim, dùng thuốc ảnh hưởng đến nhịp tim,... cần phải lấy mạch theo chỉ định đặc biệt.
- Cần chú ý đến tần số mạch trong 1 phút, mạch rất nhanh (>200 lần/phút), mạch rất chậm (<501 lần/phút); mạch không đều, mạch yếu hoặc không bắt được phải báo ngay cho bác sĩ để xử trí.
- Đo huyết áp động mạch 2 lần mỗi ngày, hoặc khi trẻ có các triệu chứng của cao huyết áp như nhức đầu, đỏ bừng mặt.
- Đo lượng nước tiểu trong 24 giờ và cân bệnh nhi hàng ngày vào một giờ nhất định lúc trẻ đói để đánh giá tình trạng phù trong giai đoạn bệnh nặng.
5. Thăm khám sức khỏe định kỳ
Khám sức khỏe định kỳ giúp bác sĩ đánh giá hiệu quả của phác đồ điều trị, xem xét liệu có cần điều chỉnh liều thuốc hoặc thay đổi phương pháp điều trị hay không. Trẻ bị suy tim thường có sự phát triển chậm hơn so với các bạn đồng trang lứa. Khám sức khỏe định kỳ giúp theo dõi sự phát triển của trẻ về thể chất và tinh thần. Tần suất khám sức khỏe định kỳ sẽ phụ thuộc vào tình trạng bệnh của trẻ, độ tuổi và phác đồ điều trị.

6. Hỗ trợ tâm lý
Người nhà cần thường xuyên trò chuyện với trẻ, tạo điều kiện cho trẻ chia sẻ cảm xúc, lo lắng. Lắng nghe một cách chân thành, không phán xét. Thể hiện tình yêu thương bằng cách ôm ấp, an ủi trẻ, cho trẻ cảm nhận được sự yêu thương và quan tâm của gia đình. Giải thích cho trẻ về bệnh tình một cách đơn giản, dễ hiểu, phù hợp với lứa tuổi.
Ngoài ra, trong thời kỳ mang thai, phụ nữ cần lưu ý một số điều sau để phòng ngừa các tình trạng khuyết tật tim bẩm sinh ở trẻ:
- Khám sức khỏe định kỳ: Khám thai định kỳ trong giai đoạn mang thai là điều quan trọng giúp bà bầu và thai nhi khỏe mạnh.
- Dùng vitamin tổng hợp có chứa axit folic: Uống 400 microgam axit folic mỗi ngày đã được chứng minh có thể ngăn ngừa những thay đổi có hại ở não và tủy sống của thai nhi. Nó cũng có thể giúp giảm nguy cơ mắc các khuyết tật tim bẩm sinh.
- Không uống rượu hoặc hút thuốc: Những thói quen không tốt này gây hại cho sức khỏe của thai nhi. Ngoài ra, hãy tránh hít phải hít khói thuốc lá thụ động.
- Tiêm vắc xin phòng rubella: Còn gọi là bệnh sởi Đức, mắc rubella trong thời kỳ mang thai có thể ảnh hưởng đến sự phát triển tim thai. Hãy tiêm vắc xin trước khi mang thai.
- Kiểm soát lượng đường trong máu: Nếu bạn bị tiểu đường, kiểm soát tốt đường huyết có thể làm giảm nguy cơ mắc các khuyết tật tim bẩm sinh.
- Tránh xa các chất có hại: Trong thời gian mang thai, hãy tránh tiếp xúc với hóa chất, sơn hoặc các sản phẩm có mùi mạnh.
Bệnh suy tim ở trẻ em có nguy hiểm không? Đây là một căn bệnh nguy hiểm, đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Các biến chứng của bệnh có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện của trẻ và gia tăng tỉ lệ tử vong. Vì vậy, việc nâng cao nhận thức về bệnh, khám sàng lọc định kỳ và điều trị đúng phác đồ là vô cùng quan trọng để bảo vệ trẻ.





