Bệnh trầm cảm sau sinh: Nguyên nhân, chẩn đoán và cách điều trị

Trầm cảm sau sinh thường phát triển trong khoảng 6 tuần đầu sau khi sinh con. Tình trạng này ảnh hưởng đến khoảng 6,5 – 20% phụ nữ, đặc biệt thường gặp hơn ở phụ nữ vị thành niên, những bà mẹ sinh non và phụ nữ sống tại các đô thị (1). Cùng Eco Pharma tìm hiểu bệnh nguy hiểm của phụ nữ sau sinh thông qua thông qua bài viết dưới đây.

Bệnh trầm cảm sau sinh là bệnh gì?

Trầm cảm sau sinh là tình trạng phức tạp do các biến đổi về thể chất, cảm xúc và hành vi mà nhiều phụ nữ gặp phải sau khi sinh con. Theo Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn Tâm thần (DSM-5) của Hiệp hội Tâm thần, Mỹ, tình trạng này được định nghĩa là loại trầm cảm nặng xuất hiện trong vòng 4 tuần sau sinh.

Bệnh liên quan đến sự thay đổi hóa học, xã hội và tâm lý khi có con, phản ánh một loạt các thay đổi về thể chất và cảm xúc mà phụ nữ mới sinh thường gặp phải.

Sự sụt giảm nhanh chóng của hormone sau sinh là một yếu tố quan trọng. Mối liên hệ giữa việc giảm hormone và trầm cảm vẫn chưa được sáng tỏ nhưng rõ ràng là nồng độ estrogen và progesterone tăng vọt trong quá trình mang thai và giảm mạnh sau khi sinh. Cụ thể, chỉ 3 ngày sau khi sinh, mức độ hormone này giảm về ngưỡng trước khi mang thai.

Bên cạnh những thay đổi trên, sự thay đổi về mặt xã hội và tâm lý khi có con cũng góp phần tăng nguy cơ phát triển bệnh trầm cảm. Đa số phụ nữ mới sinh thường cảm thấy buồn bã sau sinh và khoảng 1/10 trong số họ sẽ trải qua trầm cảm nặng hơn và kéo dài hơn. Trong khi đó, khoảng 1/1000 phụ nữ sẽ mắc phải tình trạng nghiêm trọng hơn là rối loạn tâm thần sau sinh.

Bị trầm cảm sau sinh có nguy hiểm không?

Trầm cảm sau sinh nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời có thể tiềm ẩn những rủi ro nghiêm trọng cho cả người mẹ và em bé, gây ra những nguy cơ sau:

• Rối loạn chức năng trong chăm sóc con cái: Phụ nữ trầm cảm sau sinh có thể gặp khó khăn trong việc chăm sóc em bé như cho con bú, thay tã, chơi với con và đáp ứng các nhu cầu của con. Điều này có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ cả về thể chất và tinh thần. (2)
• Vấn đề trong mối quan hệ mẹ – con: Người mẹ bị bệnh này có thể cảm thấy xa cách với con, không có khả năng gắn bó với con làm ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lý của trẻ trong tương lai.
• Tăng nguy cơ trầm cảm lâu dài: Bệnh này có thể là một dấu hiệu của bệnh trầm cảm dai dẳng. Nếu không được điều trị, bệnh có thể dẫn đến trầm cảm mãn tính, rối loạn lo âu, rối loạn ăn uống hoặc các vấn đề sức khỏe tâm thần khác.
• Nguy cơ tự tử: Các nghiên cứu cho thấy, phụ nữ bị trầm cảm sau sinh có nguy cơ tự tử cao gấp 2 lần so với phụ nữ không mắc bệnh.

Tìm hiểu thêm: Trầm cảm sau sinh kéo dài bao lâu?

Nguyên nhân trầm cảm sau sinh ở chị em phụ nữ

Các nguyên nhân trầm cảm sau sinh vẫn chưa được hiểu rõ hoàn toàn nhưng có thể liên quan đến một số yếu tố như:

1. Do thay đổi nội tiết

Nồng độ estrogen và progesterone giảm sau khi sinh là một trong những nguyên nhân chính gây trầm cảm sau sinh. Hormone này tác động trực tiếp đến tâm trạng, giấc ngủ, độ thèm ăn và năng lượng của người mẹ. Phụ nữ nhạy cảm hơn với sự thay đổi hormone có thể trải qua cảm giác lo âu, tâm trạng bất ổn và trầm cảm.

2. Tiền sử bị bệnh trước đó

Rủi ro mắc trầm cảm sau sinh tăng lên nếu người phụ nữ có tiền sử bị trầm cảm hoặc lo âu, dù là trước hay trong thời kỳ mang thai. Những phụ nữ đã từng trải qua trầm cảm sau sinh trước đây cũng dễ bị tái phát sau các lần sinh nở sau đó. Hơn nửa, tiền sử gia đình có người thân mắc bệnh tâm thần cũng làm tăng khả năng phát triển trầm cảm sau sinh do yếu tố di truyền.

3. Sức khỏe bị suy giảm

Trầm cảm sau sinh còn xuất phát từ các vấn đề sức khỏe như biến chứng trong thai kỳ hoặc lúc sinh nở, sinh non bệnh tật. Các tình trạng sức khỏe này gây căng thẳng, tạo cảm giác tội lỗi, lo lắng và buồn bã từ đó đẩy mạnh nguy cơ trầm cảm. Đồng thời, các yếu tố thể chất như đau đớn, mệt mỏi, thiếu máu, rối loạn tuyến giáp hoặc khó khăn trong việc cho con bú cũng có thể ảnh hưởng đến tình trạng tâm lý và sức khỏe của người mẹ.

4. Một số yếu tố khác

Nhiều yếu tố khác cũng đóng góp vào nguy cơ mắc trầm cảm sau sinh như:

• Thiếu hỗ trợ từ gia đình, bạn bè hoặc người bạn đời.
• Khó khăn trong quan hệ hôn nhân hoặc mối quan hệ cá nhân.
• Áp lực về tài chính hoặc công việc.
• Mang thai không như mong đợi hoặc không được chuẩn bị.
• Trải qua bạo lực gia đình hoặc bị lạm dụng tình dục.
• Cảm giác cô lập hoặc cô đơn.
• Áp lực từ vai trò làm mẹ, đặc biệt với những người lần đầu sinh con.
• Vấn đề về lòng tự trọng, cảm nhận tiêu cực về hình ảnh cơ thể.

Những yếu tố này đều có thể tác động đến tâm trạng và sức khỏe tinh thần của người mẹ, góp phần vào việc phát triển trầm cảm sau sinh.

Tìm hiểu thêm bài viết: Trầm cảm sau sinh có tái phát không? Dấu hiệu nào nhận biết?

Trầm cảm sau sinh là dấu hiệu nhận biết bệnh thường gặp

Trầm cảm sau sinh là một loại rối loạn tâm thần phổ biến không phân biệt độ tuổi, nguyên nhân của bệnh đa dạng, từ di truyền, yếu tố sinh học, tâm lý, xã hội đến môi trường. Tình trạng này có thể là dấu hiệu của các bệnh như Alzheimer, Parkinson, đột quỵ, đa xơ cứng, rối loạn co giật, ung thư, thoái hóa điểm vàng và đau mãn tính.

Dấu hiệu trầm cảm sau sinh bao gồm cảm giác buồn chán, tuyệt vọng, trống rỗng kéo dài, mất hứng thú trong các hoạt động hàng ngày, cảm giác cáu kỉnh hoặc chán nản, rối loạn giấc ngủ, thay đổi khẩu vị, mệt mỏi, khó tập trung, cảm giác tự ti, tội lỗi và suy nghĩ về cái chết, tự làm hại bản thân.

Các loại bệnh trầm cảm sau sinh thường gặp

Các trường hợp trầm cảm sau sinh có thể biểu hiện ở nhiều mức độ trầm cảm sau sinh và hình thức khác nhau, tùy thuộc vào tính chất và mức độ nghiêm trọng của triệu chứng, cụ thể:

1. Hội chứng trầm cảm sau sinh

 Đây là hình thức nghiêm trọng nhất của trầm cảm sau sinh, ảnh hưởng khoảng 10% – 15% phụ nữ sau khi sinh. Bệnh thường phát triển trong vòng 4 tuần sau sinh nhưng cũng có thể xuất hiện muộn hơn.

Hội chứng này bao gồm cảm giác buồn bã sâu sắc, tuyệt vọng, tội lỗi, vô dụng và suy nghĩ tự tử dai dẳng. Tình trạng này cũng ảnh hưởng đến khả năng chăm sóc bản thân và trẻ sơ sinh của người mẹ.

2. Baby blues

Đây là dạng nhẹ nhất và phổ biến nhất của chứng trầm cảm, ảnh hưởng khoảng 50 – 85% phụ nữ sau khi sinh. Tình trạng này xuất hiện trong 2 – 3 ngày đầu tiên sau sinh và thường kéo dài vài giờ hoặc vài ngày, sau khoảng 2 tuần nó có thể tự biến mất. (3)

Baby blues gây ra biến động tâm trạng, khóc lóc, khó chịu, lo âu và mệt mỏi. Tình trạng này không cản trở hoạt động hàng ngày và có thể được quản lý thông qua việc nghỉ ngơi, dinh dưỡng, hỗ trợ và chăm sóc bản thân.

3. Rối loạn tâm thần sau sinh

Các rối loạn tâm thần sau sinh bao gồm lo lắng, ám ảnh, hoảng sợ, căng thẳng sau chấn thương hoặc triệu chứng loạn thần. Chúng ảnh hưởng từ 3 – 10% phụ nữ sau sinh và có thể xuất hiện bất cứ lúc nào trong năm đầu tiên sau khi sinh.

Các triệu chứng bao gồm xuất hiện nỗi sợ hãi, lo lắng, ám ảnh, cưỡng chế, hoảng loạn, hồi tưởng, ảo giác hoặc ảo tưởng. Những rối loạn này cũng làm suy giảm khả năng ứng phó và hoạt động hằng ngày của người mẹ, đòi hỏi sự can thiệp y tế kịp thời như điều trị thuốc, trị liệu tâm lý.

Trầm cảm sau sinh ảnh hưởng đến cuộc sống ra sao?

Trầm cảm sau sinh không chỉ ảnh hưởng đến người mẹ mà còn tác động đến những người xung quanh và em bé. Cùng ECO Pharma tìm hiểu cụ thể những tác động của căn bệnh này.

1. Đối với phụ nữ bị bệnh

Phụ nữ trầm cảm sau sinh có thể gặp các vấn đề sau:

• Giảm chất lượng cuộc sống và hạnh phúc gia đình.
• Khả năng tự chăm sóc bản thân và con cái bị ảnh hưởng.
• Khó khăn trong việc thiết lập và duy trì mối quan hệ với con.
• Tăng nguy cơ phát triển trầm cảm mãn tính và các rối loạn tâm thần khác.
• Có suy nghĩ hoặc hành vi tự sát.

2. Đối với người con có mẹ mắc bệnh

Trẻ em có mẹ bị trầm cảm sau sinh có thể gặp phải:

• Sự chậm trễ trong phát triển nhận thức, cảm xúc và xã hội.
• Mối quan hệ thiếu gắn kết và an toàn với mẹ.
• Mắc vấn đề về hành vi như bạo lực, tăng động hoặc tự thu mình.
• Rủi ro cao mắc các rối loạn tâm thần như trầm cảm, lo âu hoặc rối loạn tự kỷ.

3. Đối với gia đình

Gia đình của phụ nữ mắc trầm cảm sau sinh có thể phải đối mặt với:

• Sự gia tăng áp lực và gánh nặng chăm sóc.
• Giảm sự hài lòng trong mối quan hệ gia đình.
• Cảm giác tội lỗi, giận dữ, oán trách hoặc bất lực.
• Rơi vào trạng thái trầm cảm hoặc lo âu.

Điều trị bệnh trầm cảm sau sinh như thế nào?

Điều trị trầm cảm sau sinh đòi hỏi một phương pháp tiếp cận toàn diện để điều trị, kết hợp giữa liệu pháp tâm lý, sử dụng thuốc và sự hỗ trợ từ gia đình và bạn bè, vậy trầm cảm sau sinh có chữa được không, hãy tham khảo ngay các biện pháp trị liệu như:

1. Thực hiện tâm lý trị liệu

Liệu pháp tâm lý là liệu pháp nói chuyện, hình thức điều trị chủ yếu thông qua việc trò chuyện với các chuyên gia sức khỏe tâm thần như bác sĩ tâm thần, nhà tâm lý học hay trị liệu viên để giải tỏa cảm xúc, suy nghĩ và vấn đề cá nhân cũng như cải thiện sự tự tin trong các mối quan hệ.

2. Sử dụng thuốc

Thuốc là một phương pháp điều trị hiệu quả giúp kiểm soát triệu chứng của trầm cảm sau sinh. Chúng hoạt động bằng cách tác động lên hoạt chất trong não giúp người bệnh cảm thấy cân bằng hơn.

Các loại thuốc thường được sử dụng để điều trị bệnh bao gồm:

• Thuốc chống trầm cảm: Đây là loại thuốc được sử dụng phổ biến nhất để điều trị trầm cảm sau sinh giúp giảm cảm giác buồn bã, lo lắng và cải thiện tâm trạng. Một số loại thuốc chống trầm cảm thường được sử dụng để điều trị trầm cảm sau sinh bao gồm SSRI (chất ức chế tái hấp thu serotonin chọn lọc) và SSNRI (chất ức chế tái hấp thu serotonin và norepinephrine chọn lọc).
• Thuốc chống lo âu: Loại thuốc này giúp giảm cảm giác lo lắng, bồn chồn và khó ngủ. Một số loại thuốc chống lo âu thường được sử dụng để điều trị trầm cảm sau sinh bao gồm benzodiazepin và thuốc ức chế tái hấp thu serotonin.
• Thuốc chống loạn thần: Thuốc này giúp giảm các triệu chứng nghiêm trọng của trầm cảm sau sinh như ảo giác, hoang tưởng và suy nghĩ tự tử.
• Thuốc ổn định tâm trạng: Một số loại thuốc ổn định tâm trạng như lithium và valproic axit có thể giúp ngăn ngừa sự tái phát của trầm cảm sau sinh.

Đối với phụ nữ đang cho con bú, việc tư vấn kỹ lưỡng với bác sĩ trước khi sử dụng thuốc là rất quan trọng để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé. Một số loại thuốc chống trầm cảm có thể được sử dụng an toàn trong thời kỳ cho con bú nhưng một số loại khác có thể gây ra tác dụng phụ cho trẻ sơ sinh. Bác sĩ sẽ cân nhắc lợi ích và rủi ro của việc sử dụng thuốc cho từng trường hợp cụ thể.

3. Hỗ trợ tinh thần từ gia đình

Sự hỗ trợ tinh thần từ gia đình và bạn bè rất quan trọng trong quá trình điều trị trầm cảm sau sinh. Việc này giúp người bệnh cảm thấy không cô đơn, giảm bớt cảm giác cô lập và quá tải, mang lại cảm giác được yêu thương và thấu hiểu.

Người thân có thể giúp người mẹ chăm sóc em bé, làm việc nhà hoặc thêm thời gian nghỉ ngơi và thư giãn cũng như khuyến khích người bệnh tìm kiếm sự giúp đỡ chuyên nghiệp.

Phòng ngừa bệnh trầm cảm sau sinh hiệu quả

Việc ngăn chặn trầm cảm sau sinh có thể bắt đầu ngay từ giai đoạn mang thai và tiếp tục sau khi sinh, phụ nữ có thể:

• Thảo luận với bác sĩ về các nguy cơ và triệu chứng của trầm cảm, đặc biệt là trong và sau thai kỳ để nhận được tư vấn về các phương pháp can thiệp sớm như thuốc hoặc liệu pháp tâm lý.
• Duy trì một lối sống lành mạnh như xây dựng chế độ ăn uống cân đối bằng cách bổ thực phẩm giàu vitamin B6, B12 và axit folic; ngủ đủ 7 – 9 tiếng mỗi đêm; tập thể dục thường xuyên ít nhất 30 phút mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần với các bài tập như đi bộ, bơi lội, yoga để tăng cường sản xuất serotonin, giảm lo lắng và mang lại năng lượng và tránh chất kích thích như rượu, bia, thuốc lá.
• Tìm kiếm sự hỗ trợ từ gia đình, bạn bè và cộng đồng như tham gia các nhóm hỗ trợ hoặc lớp học tiền sản. Các lớp học tiền sản giúp cung cấp thông tin và kỹ năng cần thiết cho việc mang thai, sinh nở và chăm sóc trẻ, giảm lo lắng và tăng cường tự tin, đồng thời tạo cơ hội kết nối với các bậc cha mẹ khác, xây dựng mạng lưới hỗ trợ xã hội.
• Tăng cường gắn kết với em bé thông qua việc âu yếm, cho ăn, ngủ trưa cùng con, chơi và nói chuyện để phát triển mối quan hệ mẹ con. Không quá lo lắng về việc chăm sóc con hay so sánh sự phát triển của con mình với những đứa trẻ khác. Đặt kỳ vọng thực tế và sẵn lòng nhận sự giúp đỡ từ người thân hoặc chuyên gia.
• Giao tiếp mở cửa, chia sẻ cảm xúc và dành thời gian chất lượng với họ để cảm thấy được yêu thương và hỗ trợ. Chủ động chia sẻ mọi khó khăn, buồn phiền với người thân và đối tác.
• Phụ nữ không còn cho con bú có thể xem xét việc sử dụng sản phẩm thảo dược tự nhiên để điều hòa nội tiết tố. Lepidium Meyenii, một thảo dược quý, đã được chứng minh có khả năng hỗ trợ cân bằng hormone giúp cải thiện các vấn đề thường gặp ở phụ nữ sau sinh như mất ngủ, tâm trạng cáu kỉnh và rối loạn kinh nguyệt.

Trầm cảm sau sinh có thể gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sức khỏe tâm thần và thể chất của người mẹ, cũng như mối quan hệ giữa mẹ và bé. Nếu gặp phải các triệu chứng của bệnh, người bệnh hãy tìm kiếm sự giúp đỡ từ bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý càng sớm càng tốt để kịp thời kiểm soát các triệu chứng và phục hồi sức khỏe tinh thần.