Rối loạn tâm thần sau sinh ảnh hưởng khoảng từ 1 – 2 phụ nữ trên mỗi 1000 ca sinh nở. Biểu hiện của tình trạng này có thể là rối loạn tâm thần phân liệt, rối loạn cảm xúc hoặc lú lẫn. Mặc dù hiếm gặp nhưng phụ nữ mắc chứng rối loạn tâm thần sau sinh có nguy cơ bị rối loạn lưỡng cực cao. Để hiểu sâu hơn về vấn đề này, mời bạn đọc bài viết dưới đây của ECO Pharma.
Rối loạn tâm thần sau sinh là rối loạn tâm thần hậu sản hoặc chu sinh. Tình trạng này xảy ra khi người mẹ bất ngờ có các triệu chứng loạn thần sau sinh con, thường trong vòng 2 – 4 tuần. Hiện tại, triệu chứng của bệnh được mô tả trong mục “Rối loạn tâm thần ngắn hạn” trong Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê các Rối loạn Tâm thần, Phiên bản thứ V (DSM-V) bao gồm xuất hiện ảo giác, ảo tưởng, nói năng không mạch lạc và hành vi bất thường (căng thẳng cơ). Ngoài ra, người bệnh cũng có thể gặp các vấn đề khác như nhầm lẫn, suy nghĩ vô tổ chức, khó ngủ trầm trọng và biến thể của rối loạn tâm trạng (trầm cảm, kích động, hưng cảm) hoặc sự kết hợp của các triệu chứng này. Thêm vào đó, các đặc điểm nhận thức khác như ý thức không ổn định hoặc mất phương hướng cũng sẽ xuất hiện. (1)
Rối loạn tâm thần sau sinh, nếu không được chữa trị sẽ làm cản trở việc thiết lập mối liên kết giữa mẹ và bé, đồng thời gây khó khăn trong mối quan hệ gia đình.
Hiện nay, nguyên nhân gây ra rối loạn tâm thần sau sinh vẫn chưa được hiểu rõ nhưng nhiều giả thuyết đã khám phá được rằng, bệnh liên quan đến yếu tố di truyền, hormone, miễn dịch và rối loạn giấc ngủ, cụ thể:
Cuối cùng, rối loạn tâm thần sau sinh thường gặp hơn ở những phụ nữ sinh con lần đầu tiên. Đối với những người đã từng mắc bệnh này, có 30% – 50% khả năng tái phát ở các lần sinh nở tiếp theo.
Các nhà nghiên cứu đã phân loại triệu chứng của rối loạn tâm thần sau sinh thành 3 nhóm chính là trầm cảm, hưng cảm và không điển hình/hỗn hợp:
Nhóm trầm cảm trong rối loạn tâm thần sau sinh là loại phổ biến nhất, chiếm khoảng 41% các trường hợp và cũng là nguy hiểm nhất. Trong trường hợp này, người bệnh tự làm hại bản thân hoặc gây hại cho con, đặc biệt là do ảo giác hoặc ảo tưởng. Tỷ lệ gây hại cho trẻ trong nhóm này là khoảng 4,5%, cao hơn nhiều so với các nhóm khác. Tỷ lệ tử vong do tự tử là khoảng 5%.
Các triệu chứng thường gặp trong trường hợp trầm cảm bao gồm:
Đây là dạng thường gặp thứ hai, ảnh hưởng đến khoảng 34% trường hợp. Nguy cơ tự làm hại bản thân hoặc gây hại cho trẻ trong nhóm này thấp hơn nhưng vẫn tồn tại, xảy ra ở khoảng 1% trường hợp.
Các triệu chứng bao gồm:
Trường hợp này chỉ chiếm khoảng 25% có thể là kết hợp các triệu chứng của cả 2 nhóm trên. Tình trạng này khiến người bệnh ít nhận thức về thế giới xung quanh.
Các triệu chứng bao gồm:
Tìm hiểu thêm: Trầm cảm sau sinh kéo dài bao lâu?
Việc phát hiện sớm rối loạn tâm trạng sau sinh rất quan trọng vì đây là tình trạng khẩn cấp cần can thiệp tâm lý. Các bà mẹ có nguy cơ tự làm hại bản thân hoặc em bé.
Các phương pháp điều trị rối loạn tâm thần sau sinh phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh bao gồm:
Các loại thuốc thường được sử dụng bao gồm thuốc ổn định tâm trạng như lithium, natri valproate, lamotrigine, carbamazepine, thuốc chống loạn thần không điển hình như quetiapine, olanzapine và thuốc chống động kinh như benzodiazepin.
Đối với phụ nữ mắc chứng rối loạn lưỡng cực, việc sử dụng lithium liều cao có thể giúp ngăn ngừa tái phát. Tuy nhiên, cần kiểm tra nồng độ lithium trong máu thường xuyên và không cho con bú khi sử dụng thuốc này vì làm tăng nguy cơ gây dị tật bẩm sinh ở bé.
Đối với phụ nữ có tiền sử rối loạn tâm thần sau sinh, việc sử dụng lithium liều cao có thể giúp ngăn ngừa tái phát. Trong trường hợp này, cần kiểm tra nồng độ lithium trong máu thường xuyên trong 2 tuần đầu sau sinh. Phụ nữ sử dụng lithium không nên cho con bú do thuốc có thể được thải qua sữa mẹ và gây hại cho trẻ sơ sinh.
Ngoài ra, việc sử dụng các thuốc như SSRI, carbamazepine, natri valproate và thuốc benzodiazepin tác dụng ngắn sẽ an toàn hơn trong thời kỳ cho con bú. Tuy nhiên, cần thảo luận kỹ với bác sĩ về những ưu và nhược điểm trước khi sử dụng.
Liệu pháp sốc điện (ECT) được công nhận là phương pháp hiệu quả trong điều trị các trường hợp rối loạn tâm thần sau sinh liên quan đến tâm thần phân liệt và rối loạn tâm thần phân liệt kháng thuốc. Biện pháp này khá an toàn và hiệu quả trong các trường hợp tái phát cấp tính hoặc nặng hơn trong giai đoạn trầm cảm sau sinh.
Đây là phương pháp điều trị hỗ trợ hiệu quả, đặc biệt trong giai đoạn mang thai. Điều trị tâm lý tập trung vào việc giúp người mẹ nhận thức và thay đổi những suy nghĩ tiêu cực đồng thời học cách kiểm soát hành vi và cảm xúc hiệu quả hơn; cải thiện các mối quan hệ và kỹ năng giao tiếp giúp giải quyết các vấn đề trong mối quan hệ với gia đình, bạn bè và người thân; cảm thấy được thấu hiểu và hỗ trợ.
Mẹ bầu và gia đình cần trang bị kiến thức và thực hiện các biện pháp phòng ngừa để bảo vệ sức khỏe tinh thần sau sinh giúp ngăn ngừa rối loạn tâm thần sau sinh, đảm bảo sự phát triển toàn diện cho cả mẹ và bé, cụ thể như:
Giáo dục và chuẩn bị trước sinh là yếu tố quan trọng trong việc phòng ngừa rối loạn tâm trạng sau sinh. Việc cung cấp thông tin toàn diện về vấn đề này cho các bà mẹ giúp họ nhận thức được các dấu hiệu trầm cảm sau sinh, dấu hiệu rối loạn tâm thần, triệu chứng và yếu tố nguy cơ liên quan. Các lớp học tiền sản do chuyên gia chăm sóc sức khỏe hoặc giáo viên được đào tạo cung cấp nền tảng vững chắc về thông tin cần thiết. Các tài liệu hỗ trợ như tờ rơi, quảng cáo hoặc nguồn trực tuyến cũng góp phần quan trọng trong việc truyền đạt thông tin này.
Lập kế hoạch sinh con và sau sinh là bước tiếp theo, giúp giảm bớt căng thẳng và tăng khả năng kiểm soát tình huống, chuẩn bị cho các bà mẹ, giúp phòng ngừa rối loạn tâm thần sau sinh. Quá trình này bao gồm thảo luận với nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe về ưu tiên trong quá trình chuyển dạ và sinh nở và các biện pháp quản lý đau. Các kế hoạch sau sinh tập trung vào việc xác định mạng lưới hỗ trợ cho bản thân, bao gồm gia đình, bạn bè, và các dịch vụ hỗ trợ cộng đồng; khám phá các chiến lược đối phó với stress, lo âu và những thay đổi sau sinh; tìm hiểu về các nguồn lực hỗ trợ sức khỏe tâm thần nếu cần thiết.
Chương trình hỗ trợ tâm lý xã hội cung cấp giải pháp thiết thực về mặt tinh thần, giáo dục và kỹ năng đối phó cho phụ nữ sau sinh. Hai thành phần chính của chương trình này là nhóm hỗ trợ đồng đẳng và các dịch vụ tư vấn/trị liệu. Nhóm hỗ trợ đồng đẳng cung cấp một không gian an toàn để phụ nữ kết nối, chia sẻ và học hỏi lẫn nhau. Các dịch vụ tư vấn và trị liệu như liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT) và trị liệu giữa các cá nhân (IPT) giúp phụ nữ phát triển các cơ chế đối phó lành mạnh và giải quyết xung đột.
Các chuyên gia chăm sóc sức khỏe đóng vai trò quan trọng việc phòng ngừa rối loạn tâm trạng sau sinh. Họ có trách nhiệm thực hiện sàng lọc thường xuyên, can thiệp sớm và chăm sóc theo dõi sau sinh để hỗ trợ sức khỏe tinh thần của phụ nữ. Sàng lọc giúp nhận diện sớm những dấu hiệu rối loạn tâm trạng, trong khi chăm sóc theo dõi đảm bảo rằng phụ nữ nhận được sự hỗ trợ cần thiết trong suốt giai đoạn hậu sản.
Bệnh Viện Đa Khoa Tâm Anh là một địa chỉ uy tín trong việc khám và điều trị các bệnh liên quan đến thần kinh và tâm thần. Bệnh viện địa chỉ tại:
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh cung cấp dịch vụ tại các khoa nội thần kinh chuyên sâu, phục vụ khám và điều trị đa dạng các bệnh thần kinh và rối loạn tâm thần như trầm cảm, tâm thần phân liệt, rối loạn lưỡng cực, lo âu.
Ngoài ra, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh còn có khoa khám theo yêu cầu, hoạt động từ thứ 2 đến chủ nhật, từ 7:00 – 19:00 hàng tuần giúp bệnh nhân tiết kiệm thời gian hơn khi đăng ký khám.
Rối loạn tâm thần sau sinh là tình trạng ảnh hưởng đến người mẹ mới sinh, đặc biệt nghiêm trọng và nguy hiểm vì bệnh phá vỡ cảm giác thực tế của một người, khiến những người mắc bệnh có nguy cơ tự tử hoặc làm hại con mình. Vậy nên, nếu bạn nghi ngờ người thân mắc bệnh rối loạn tâm thần sau sinh, đừng ngần ngại tìm kiếm sự trợ giúp y tế, cho họ cơ hội phục hồi và quay lại cuộc sống bình thường.
