Cách chăm sóc người bệnh mạch vành theo kế hoạch đúng chuẩn

Cách chăm sóc người bệnh mạch vành không chỉ dừng lại ở việc ăn uống, sinh hoạt mà còn cả theo dõi sức khỏe lâu dài. Để có thể lập kế hoạch chăm sóc bệnh nhân bệnh mạch vành toàn diện, khoa học cùng ECO Pharma tìm hiểu các thông tin trong bài viết sau đây.

Tại sao cần kiểm soát bệnh mạch vành lâu dài và có kế hoạch?

Bệnh mạch vành là bệnh lý tim mạch mãn tính, hình thành do sự tích tụ mảng xơ vữa trong lòng động mạch vành, làm giảm lưu lượng máu nuôi tim. ​​Quá trình này diễn ra âm thầm liên tục và có xu hướng nặng dần theo thời gian.

Nếu bệnh không được kiểm soát tốt các mảng xơ vữa sẽ tiếp tục phát triển gây hẹp hoặc tắc nghẽn động mạch vành từ đó làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, suy tim và các biến cố tim mạch nghiêm trọng. Những người từng bị nhồi máu cơ tim nguy cơ tử vong cao gấp 5 – 6 lần so với người không mắc.

Theo số liệu từ Hiệp hội Tim mạch Mỹ 2014 bệnh mạch vành đã gây ra khoảng 7 triệu ca tử vong và 129 triệu năm sống bị ảnh hưởng mỗi năm; riêng năm 2015 là khoảng 8,9 triệu ca tử vong và 164 triệu năm sống khỏe mạnh trên toàn cầu đã bị mất đi.

Nhiều nghiên cứu cho thấy việc tuân thủ điều trị kết hợp với duy trì lối sống lành mạnh, bao gồm ăn uống hợp lý, tập luyện thường xuyên và không hút thuốc có thể cải thiện rõ rệt tiên lượng và nguy cơ biến cố tim mạch ở bệnh nhân bệnh mạch vành.

Đó là lý do người bệnh cần xây dựng một kế hoạch chăm sóc toàn diện, bao gồm điều chỉnh lối sống, sử dụng thuốc theo đúng chỉ định, tự theo dõi các chỉ số sức khỏe tại nhà và thăm khám định kỳ để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường giúp can thiệp kịp thời.

Hướng dẫn cách chăm sóc người bệnh mạch vành theo kế hoạch đúng chuẩn

Mỗi bệnh nhân có một thể trạng và điều kiện sống khác nhau. Nhưng nhìn chung cách chăm sóc người bệnh mạch vành thường tập trung vào thay đổi lối sống, tự theo dõi các chỉ số cân nặng, huyết áp, tim mạch tại nhà, tuân thủ điều trị và thăm khám định kỳ. Ngoài cá nhân người bệnh, gia đình là những người chăm sóc chính đóng vai trò quan trọng đối với sự phục hồi và chất lượng sống của bệnh nhân.

1. Điều chỉnh lối sống

Những yếu tố nguy cơ như rối loạn lipid máu, tăng huyết áp, béo phì, tiểu đường, thiếu vận động thể chất, chế độ ăn uống không lành mạnh, hút thuốc, tiêu thụ rượu quá mức và các yếu tố tâm lý xã hội như căng thẳng tố góp phần lớn vào sự phát triển của bệnh mạch vành. Điều chỉnh lối sống vì vậy là một trong những bước quan trọng đầu tiên giúp kiểm soát các yếu tố này, ngăn ngừa bệnh mạch vành tiến triển và nguy cơ biến cố tim mạch.

Các biện pháp quan trọng nhất là:

• Chế độ ăn uống: Cần xây dựng theo chế độ ăn của bệnh nhân tim mạch. Thường là tăng cường rau xanh, trái cây tươi, cá và các loại hạt; hạn chế muối, đường, chất béo xấu đặc biệt từ các nguồn thực phẩm chế biến sẵn. Những bệnh nhân suy tim hoặc có nguy cơ thừa dịch có thể cần giảm tiêu thụ chất lỏng (bao gồm nước lọc và chất lỏng trong chế độ ăn). Chế độ ăn Địa Trung Hải thường được các tổ chức y tế trên thế giới khuyến nghị rộng rãi cho bệnh nhân tim mạch và những người mắc các bệnh nền khác.
• Vận động hàng ngày: Mặc dù chống chỉ định gắng sức nhưng vận động là thiết yếu để bảo vệ tim mạch và sức khỏe chung. Vì vậy bệnh nhân cần vận động hàng ngày với các hoạt động quanh nơi sinh sống như làm vườn, dạo chơi; tập luyện các bộ môn thể dục nhẹ nhàng như yoga, thái cực quyền, đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi lội theo chương trình tập luyện. Những bệnh nhân bị liệt bán phần sau đột quỵ nên tập luyện theo chương trình trị liệu phục hồi chức năng; người nhà nên hỗ trợ dìu đỡ bước đi quanh nhà và massage toàn thân hàng ngày.
• Kiểm soát cân nặng: Duy trì cân nặng trong giới hạn khuyến nghị thường giúp cải thiện các yếu tố nguy cơ tim mạch, đặc biệt là rối loạn lipid máu và đường huyết. Ở người thừa cân hoặc béo phì việc giảm khoảng 5 – 10% trọng lượng cơ thể đã được chứng minh có thể làm giảm cholesterol toàn phần, LDL-cholesterol, triglycerid và cải thiện đường huyết từ đó góp phần giảm nguy cơ mắc các vấn đề về tim mạch. Vì vậy hãy cố gắng giữ cân nặng ở mức khỏe mạnh; những người béo phì nên điều trị béo phì với với chuyên gia, bác sĩ vì tự giảm cân có thể gây tăng/giảm đột ngột các chỉ số tim mạch dẫn đến các biến cố tim mạch nguy hiểm.
• Kiểm soát căng thẳng: Căng thẳng không chỉ là các áp lực cuộc sống hàng ngày mà còn cả các trạng thái cảm xúc đột ngột như cảm giác tan vỡ khi chia tay, đau đớn khi nhận tin người thân qua đời, sợ hãi tột độ khi xem phim ảnh. Căng thẳng quá mức có thể làm tăng huyết áp và nhịp tim đột ngột dẫn đến đột quỵ tim, nó cũng gây ra các vấn đề sức khỏe khác nhau ảnh hưởng gián tiếp đến tim mạch. Vì vậy người bệnh nên học cách đối diện với các vấn đề trong cuộc sống một cách bình tĩnh, nghỉ ngơi đầy đủ và tránh làm việc quá sức. Một số biện pháp giúp kiểm soát căng thẳng phù hợp với bệnh nhân tim mạch nên thử như thiền định, tập thở Pranayama (hít thở yoga).
• Ngừng tiêu thụ chất kích thích: Tiêu thụ chất kích thích làm bệnh mạch vành tiến triển, tăng nguy cơ biến cố tim mạch và ảnh hưởng đến điều trị, đặc biệt là tiêu thụ rượu bia, thuốc lá.Việc ngừng uống rượu bia, hút thuốc lá hoặc/và hạn chế tiếp xúc với khói thuốc thụ động vì vậy có thể giúp giảm nguy cơ biến cố tim mạch và cải thiện sức khỏe chung.

Xem thêm: Người bệnh mạch vành nên ăn gì?

2. Kiểm soát việc sử dụng thuốc

Kiểm soát việc dùng thuốc bao gồm thuốc tim mạch và thuốc men khác. Đối với thuốc tim mạch người bệnh cần tuân thủ các chỉ định điều trị vì ngừng thuốc hoặc thay đổi liều có thể làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch nghiêm trọng. Các bệnh nhân gặp khó khăn trong việc ghi nhớ, gia đình cần nhắc nhở uống thuốc đúng giờ hàng ngày.

Đối với các loại thuốc men khác người bệnh nên hạn chế dùng nếu không thật sự cần thiết. Một số thuốc có thể gây tác dụng phụ dẫn đến các rủi ro tim mạch như thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) có thể làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ; một số thuốc thông mũi chứa pseudoephedrine có thể làm tăng huyết áp và nhịp tim; hoặc corticosteroid dùng kéo dài có thể ảnh hưởng đến huyết áp, đường huyết và chuyển hóa lipid.

3. Tự theo dõi các chỉ số sức khỏe hàng ngày

Huyết áp, nhịp tim, cân nặng tăng giảm bất thường có thể dẫn đến các biến cố tim mạch nguy hiểm, cần phải kiểm tra hàng ngày đối với người mắc bệnh tim mạch nặng. Những người bệnh nhẹ hơn nên kiểm tra mỗi tuần.

• Huyết áp: Nên đo vào buổi sáng và buổi tối khi trong trạng thái nghỉ ngơi. Và đo vào cùng một thời điểm mỗi ngày để dễ theo dõi sự thay đổi. Các kết quả đo cần được ghi lại để cung cấp cho bác sĩ khi cần. Mục tiêu kiểm soát thường dưới 130/80 mmHg.
• Nhịp tim: Nhịp tim lúc nghỉ thường dao động trong khoảng 60 – 100 lần/phút. Nếu tim đập quá nhanh, quá chậm hoặc không đều cần trao đổi với bác sĩ.
• Cân nặng: Nên cân mỗi ngày vào cùng một thời điểm, chẳng hạn như buổi sáng sau khi thức dậy. Nếu nhận thấy cân nặng tăng nhanh khoảng 1 – 2kg trong ngày có thể là dấu hiệu bất thường và cần thăm khám sớm.

Nếu xuất hiện triệu chứng đau hoặc đè nặng ở ngực, đặc biệt ở vùng giữa hoặc bên trái ngực và lan lên tay, vai, cổ, hàm hoặc lưng; kèm theo các biểu hiện như khó thở, chóng mặt, vã mồ hôi lạnh, buồn nôn hoặc mệt mỏi bất thường, choáng ngất cần nhanh chóng gọi cấp cứu.

4. Kiểm soát các bệnh lý nền liên quan đến tim mạch

Nhiều bệnh lý nền khác có thể làm tăng tốc độ tiến triển của xơ vữa động mạch và nguy cơ biến cố tim mạch ở người mắc bệnh mạch vành, cần phải được kiểm soát tốt. Các bệnh lý thường đi kèm với bệnh mạch vành như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, béo phì và hội chứng chuyển hóa.

5. Phục hồi chức năng tim mạch sau can thiệp

Đối với các bệnh nhân can thiệp mạch vành qua da (đặt stent) hoặc phẫu thuật bắc cầu động mạch vành, sau phẫu thuật nên tham gia chương trình phục hồi chức năng tim mạch để hồi phục tốt và giảm nguy cơ biến cố về sau. Đây là chương trình bao gồm giám sát, kết hợp giữa luyện tập thể lực, điều chỉnh lối sống và hỗ trợ tâm lý dưới sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa.

6. Thăm khám tim mạch định kỳ

Thăm khám định kỳ giúp theo dõi diễn tiến bệnh và điều chỉnh kế hoạch điều trị phù hợp. Người bệnh nên chủ động khám mỗi 6 tháng, những người đã từng can thiệp tim mạch nên khám mỗi 3 tháng.

Những lưu ý quan trọng khi chăm sóc bệnh nhân mạch vành

Trong quá trình chăm sóc người bệnh mạch vành cần chú ý những vấn đề sau:

• Không bỏ qua các dấu hiệu bất thường: Những biểu hiện như đau hoặc cảm giác nặng ngực, khó thở, mệt mỏi kéo dài hoặc phù chân có thể là dấu hiệu cảnh báo vấn đề tim mạch. Khi gặp các triệu chứng này, người bệnh nên trao đổi sớm với bác sĩ để được kiểm tra và xử trí kịp thời
• Quan tâm đến sức khỏe tinh thần: Bên cạnh các vấn đề thể chất, sức khỏe tâm thần cũng cần được chú ý trong quá trình chăm sóc bệnh mạch vành. Người bệnh có thể gặp tình trạng lo âu hoặc trầm cảm, ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày và việc tuân thủ điều trị. Vì vậy nếu có những biểu hiện bất ổn về tâm lý, nên trao đổi với bác sĩ để được hỗ trợ phù hợp.
• Thận trọng khi sử dụng thực phẩm chức năng: Một số sản phẩm bổ sung có thể tương tác với thuốc tim mạch hoặc ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị. Người bệnh nên tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi sử dụng để đảm bảo an toàn.
• Ngoài ra về phương diện gia đình:
  • Các gia đình không nên để bệnh nhân sống một mình đặc biệt là người cao tuổi; cần sắp xếp người thân luôn phiên kề cạnh vì các biến cố tim mạch rất khó lường.
  • Khi nhận thấy người bệnh có các dấu hiệu mệt nhiều, đau đầu, đau ngực, choáng ngất nên nghĩ đến nguy cơ nhồi máu cơ tim và phải gọi cấp cứu ngay lập tức, đồng thời sơ cứu tại chỗ trong lúc chờ đợi.
  • Hãy quan tâm chu đáo đến bữa ăn, giấc ngủ, sinh hoạt và việc dùng thuốc của người bệnh; cố gắng tránh tối đa để họ tiếp xúc với căng thẳng bằng cách san sẻ công việc, hỗ trợ tài chính, lắng nghe tâm tư, đồng hành trong những lần thăm khám, điều trị.

Khi nào việc chăm sóc người bệnh mạch vành cần bác sĩ hỗ trợ?

Những bệnh nhân mạch vành bị di chứng sau nhồi máu cơ tim thường cần trị liệu phục hồi chức năng với chuyên gia, bác sĩ. Ngoài ra các bệnh nhân bị béo phì cũng cần hỗ trợ dinh dưỡng và luyện tập với chuyên gia, bác sĩ để đảm bảo an toàn và đạt được mục tiêu điều trị tốt hơn.

Chăm sóc tại nhà là một yếu tố quan trọng đối với việc kiểm soát bệnh, giảm thiểu biến cố tim mạch cũng như mang đến chất lượng sống tốt hơn cho bệnh nhân mạch vành. Vì vậy cá nhân người bệnh và gia đình nên xây dựng một chiến lược khoa học cụ thể để đạt được các mục tiêu sức khỏe. Nếu gặp khó khăn trong việc tìm kiếm cách chăm sóc người bệnh mạch vành, hãy thử đến thăm khám tim mạch tại Tâm Anh để được các chuyên gia tư vấn giải pháp cá thể hoá, toàn diện, hiệu quả cao. Đây là hệ thống bệnh viện đa khoa hiện đại hàng đầu hiện nay ở Việt Nam có nhiều chuyên gia giỏi, công nghệ máy móc tân tiến, các kỹ thuật điều trị và phục hồi chức năng tiêu chuẩn thế giới.