Vận động gắng sức là một chống chỉ định đối với các bệnh nhân tim mạch vì có thể gây đau ngực, khó thở, nhanh mệt dẫn đến các biến cố tim mạch nguy hiểm. Điều này có nghĩa là người mắc bệnh mạch vành cần phải thận trọng trong việc luyện tập hàng ngày. Nếu bạn đang tìm kiếm các bài tập thể dục cho người bệnh mạch vành phù hợp, an toàn để bảo vệ sức khỏe, hãy cùng ECO Pharma tham khảo ngay 6 bài tập sau đây.
Người mắc bệnh mạch vành nên tập thể dục hàng ngày. Tập luyện đúng cách, phù hợp thể trạng sẽ khỏe mạnh hơn, góp phần phòng ngừa biến cố tim mạch và nâng cao tuổi thọ cũng như chất lượng sống.
Chương trình phục hồi chức năng tim mạch cập nhật năm 2024 của Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA), Hiệp hội Phục hồi chức năng Tim mạch và Hô hấp Mỹ (AACVPR) nhấn mạnh những bài tập aerobic, tập sức mạnh theo tư vấn hoạt động thể chất từ chuyên gia có thể cải thiện tuần hoàn và tim mạch giúp cơ thể thích nghi tốt hơn với gắng sức hằng ngày. (1)
Biện pháp này cũng hỗ trợ kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch (tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, thừa cân béo phì và lối sống ít vận động) từ đó giảm biến cố tim mạch tái phát và nhập viện, nâng cao chất lượng sống, tuổi thọ.
Bạn có thể thử nhiều bài tập thể dục cho người bệnh mạch vành được xây dựng bởi các tổ chức y tế khác nhau. Chẳng hạn như các bài tập được Hiệp hội Tim mạch Mỹ khuyến nghị sau đây:
Đi bộ là bài tập thể dục cho bệnh mạch vành vì không cần phải gắng sức quá mức. Đây là một loại hình aerobic giúp tăng nhịp tim vừa phải, hỗ trợ cải thiện tuần hoàn và nâng cao sức bền mà không gây quá tải cho tim. Đối với người thể trạng yếu, đi bộ cũng dễ điều chỉnh tốc độ và thời gian tập hơn nhiều so với các loại hình tập luyện khác.
Người bệnh thường được khuyến khích tập ít nhất 3 buổi/tuần trong giai đoạn đầu phục hồi tim mạch, sau đó tăng dần từ 5 ngày/tuần trở lên nếu sức khỏe ổn định. Mỗi buổi nên kéo dài khoảng 20 phút – 60 phút, bắt đầu tập luyện trong thời gian ngắn và tăng dần 1 phút – 5 phút mỗi buổi tùy khả năng chịu đựng.
Đạp xe là bài tập thể dục cho người bệnh mạch vành giúp tim hoạt động theo nhịp độ tương đối ổn định, đồng thời ít tạo áp lực lên khớp hơn so với nhiều bài tập chịu lực. Bài tập đạp xe đạp tại chỗ dễ kiểm soát tốc độ, mức gắng sức và có thể chủ động dừng tập khi xuất hiện triệu chứng bất thường.
Một nghiên cứu phục hồi tim mạch trên 64 bệnh nhân nam sau nhồi máu cơ tim ở giai đoạn II cho thấy đạp xe trong nhà là hình thức an toàn có thể mang lại hiệu quả phục hồi thể lực tim mạch tốt. Bài tập này đã giúp cải thiện rõ rệt thời gian gắng sức của họ sau chương trình phục hồi 24 ngày. (2)
Người bệnh được khuyến nghị bắt đầu với tốc độ chậm, lực cản thấp và thời gian ngắn, sau đó tăng dần theo khả năng chịu đựng. Điểm quan trọng là duy trì nhịp đạp đều, tránh tăng tốc đột ngột hoặc gắng sức quá mức, nhất là trong giai đoạn đầu sau biến cố tim mạch.
Bơi lội giúp vận động toàn thân, ít gây áp lực lên tim nên phù hợp với người bệnh mạch vành; tuy vậy cần được bác sĩ đánh giá trước khi bắt đầu luyện tập. Thử nghiệm trên 89 bệnh nhân sau biến cố mạch vành cho thấy tập luyện dưới nước trong điều kiện nhiệt độ trung bình là an toàn và giúp cải thiện khả năng gắng sức, chức năng nội mô mạch máu. (3)
Tuy nhiên người bệnh vẫn cần thận trọng vì tiếp xúc lạnh có thể khiến tim phải làm việc nhiều hơn, giảm cung cấp oxy cho cơ tim, dễ gây thiếu máu cơ tim dẫn đến đau thắt ngực.
Cách tập an toàn nhất là chỉ bơi khi tình trạng tim mạch ổn định; bắt đầu bơi chậm, quãng ngắn, có thời gian nghỉ giữa các lượt; luôn có người hỗ trợ trong khi tập và tránh bơi trong nước lạnh, thời tiết lạnh hoặc bơi dưới nắng nóng.
Các bài tập yoga, khí công chuyển động chậm rãi, tập trung vào giãn cơ, giữ thăng bằng và kiểm soát hơi thở, tâm trí, không gây gắng sức đột ngột thường được khuyến nghị cho người bệnh tim mạch.
Yoga có thể tác động thuận lợi lên nhiều cơ chế liên quan đến tim mạch như điều hòa hệ thần kinh tự chủ, cải thiện chức năng nội mô, giảm stress oxy hóa và phản ứng viêm; trong khi khí công có thể hỗ trợ kiểm soát nguy cơ tim mạch theo hướng gián tiếp (kiểm soát cân nặng, huyết áp, mỡ máu).
Một thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên trên 68 bệnh nhân mắc bệnh động mạch vành ổn định cho thấy sau 12 tuần tập khí công phục hồi chức năng tim, nhóm tập khí công có ngưỡng yếm khí, VO2, VO2/kg, METs và nhịp tim, oxy cao hơn rõ rệt so với nhóm chỉ điều trị thông thường. (4)
Các bài tập giãn cơ không phải là bài tập chính để tăng sức bền tim mạch. Nhưng chúng có thể giảm căng cứng cơ, tăng độ linh hoạt của khớp và giúp cơ thể chuyển từ trạng thái vận động sang nghỉ ngơi một cách chậm rãi nên rất tốt cho người mắc bệnh mạch vành.
Giãn cơ thường phù hợp nhất khi thực hiện ở phần khởi động trước buổi tập hoặc sau buổi tập. Theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ khởi động và thả lỏng sẽ giúp tim không bị chuyển trạng thái tăng – giảm nhịp đột ngột đồng thời giãn cơ đúng cách. (5)
Người bệnh mạch vành thường được khuyến nghị giãn cơ nhẹ nhàng 5 – 10 phút trước và sau buổi tập, ưu tiên các bài tập đơn giản cho cổ, vai, lưng, hông, đùi và cẳng chân; trong khi tập không nên cố rướn, nín thở hoặc giữ tư thế quá lâu.
Khiêu vũ chậm tập trung vào các chuyển động theo nền nhạc chậm, đều không gây gắng sức cho tim. Khiêu vũ giúp cải thiện sức khỏe tim, phổi, tinh thần cũng như sự linh hoạt của xương khớp, sự dẻo dai của cơ bắp.
Nghiên cứu trên 19 bệnh nhân tim mạch ổn định cho thấy mức gắng sức của khiêu vũ đạt ngưỡng aerobic nhẹ và không ghi nhận tình trạng quá sức trong quá trình tập. Điều này cho thấy khiêu vũ nhẹ có thể phù hợp cho những người cần tập luyện nhẹ nhàng và duy trì lâu dài.
Người bệnh nên bắt đầu bằng các bài khiêu vũ đơn giản, thời lượng ngắn, nhịp độ chậm và có thể nói chuyện được trong lúc tập; nếu thấy mệt nhanh, tức ngực, khó thở, choáng váng, hồi hộp tăng rõ cần phải dừng lại.
Những bệnh nhân không trị liệu với chuyên gia, bác sĩ nên chú ý những điều sau khi tự tập luyện.
Tóm lại, duy trì các bài tập thể dục cho người bệnh mạch vành phù hợp thể trạng có thể hỗ trợ cải thiện sức khỏe tim mạch và giảm nguy cơ biến cố. Người bệnh nên tập luyện theo lộ trình cá thể hóa, có hướng dẫn chuyên môn để đảm bảo an toàn và nâng cao hiệu quả phục hồi.
