Trợ phí vận chuyển cho mọi đơn hàng·Chính hãng 100% từ Mỹ

Cận thị học đường là gì? Cần làm gì để phòng tránh?

Theo dõi ECO Pharma trên Google NewsChọn ECO Pharma làm nguồn ưu tiên trên Google tìm kiếm.

Cận thị học đường trở thành nỗi lo chung khi thế giới có gần 4,8 tỷ người mắc phải, gây tổn thất kinh tế lên đến 244 tỷ USD mỗi năm (1). Tại Việt Nam, tỷ lệ trẻ em mắc cận thị ở các thành phố lớn hiện đã chạm ngưỡng 30-50%, báo động đỏ về tình trạng suy giảm thị lực sớm. Đừng chủ quan khi mắt trẻ đang mờ dần, hãy cùng tìm hiểu nguyên nhân và giải pháp bảo vệ thị lực toàn diện qua bài viết sau của ECO Pharma.

cận thị học đường

Bệnh cận thị học đường là gì?

Cận thị học đường là tình trạng cận thị khởi phát hoặc tiến triển trong giai đoạn trẻ đang đi học, khoảng từ 6-18 tuổi. Thuật ngữ này được dùng trong nhãn khoa để nhấn mạnh mối liên hệ giữa thói quen thị giác khi học tập và sự phát triển tật khúc xạ ở trẻ.

Về cơ chế, cận thị xảy ra khi ánh sáng đi vào mắt không hội tụ đúng trên võng mạc mà tập trung ở phía trước. Do đó, hình ảnh của các vật ở xa bị mờ đi, trong khi vật ở gần vẫn nhìn thấy rõ. Vì vậy, trẻ bị cận thị thường gặp khó khăn khi nhìn bảng lớp, vật ở xa, nhưng vẫn đọc sách, nhìn gần khá rõ.

Nhiều nghiên cứu dịch tễ học cho thấy tỷ lệ cận thị tăng rõ sau khi trẻ bắt đầu đi học và tiếp tục tăng qua từng năm. Điều này cho thấy môi trường học tập, cường độ dùng mắt và thói quen sinh hoạt đều có ảnh hưởng lớn đến nguy cơ phát triển cận thị học đường.

Thực trạng cận thị học đường ở Việt Nam hiện nay

Tại Việt Nam, cận thị học đường đang gia tăng nhanh và trở thành vấn đề sức khỏe cộng đồng đáng chú ý.

Một nghiên cứu thực hiện tại tỉnh Hải Dương giai đoạn 2023-2024 ghi nhận khoảng 52% học sinh trung học cơ sở bị cận thị, trong khi tổng tỷ lệ tật khúc xạ đạt gần 60%. Ở Thành phố Hồ Chí Minh, khảo sát tại Quận 1 cho thấy 27,1% học sinh tiểu học mắc cận thị, với tỷ lệ cao nhất ở học sinh lớp 4. Điều này cho thấy tật cận thị đang xuất hiện ngày càng sớm.

Sự khác biệt giữa thành thị và nông thôn cũng khá rõ rệt. Tại Hải Dương, tật khúc xạ ảnh hưởng đến 72,1% học sinh ở thành phố và 52,5% khu vực nông thôn. Sự chênh lệch này đến từ môi trường học tập và thói quen sinh hoạt. Học sinh thành thị thường học tập với cường độ cao, dùng thiết bị điện tử nhiều và ít tham gia hoạt động ngoài trời. Những yếu tố này khiến nguy cơ mắc tật khúc xạ cao hơn so với học sinh ở khu vực nông thôn. (2)

Ngoài ra, cận thị có xu hướng tăng dần theo tuổi và cấp học. Một nghiên cứu tại Nghệ An cho thấy tỷ lệ cận thị tăng từ 10,5% ở lớp 6 lên 17,7% ở lớp 9. Trong khi đó, nghiên cứu theo dõi 3 năm tại Huế ghi nhận 40,6% học sinh trung học phát triển cận thị, với tỷ lệ mắc mới hằng năm khoảng 12,5%.

Các số liệu này cho thấy Việt Nam đang bước vào xu hướng cận thị học đường tương tự nhiều quốc gia châu Á, với đặc điểm khởi phát sớm, diễn tiến nhanh trong những năm đi học. Nếu không có biện pháp phòng ngừa phù hợp, gánh nặng cận thị có thể tiếp tục tăng nhanh trong tương lai.

Dấu hiệu nhận biết trẻ bị cận thị học đường

Ở giai đoạn đầu, cận thị thường khó nhận biết vì trẻ chưa ý thức được thị lực của mình đang suy giảm. Do đó, phụ huynh và giáo viên cần chú ý đến những biểu hiện trong sinh hoạt và học tập của trẻ. (3)

  • Khó nhìn rõ vật ở xa: Trẻ gặp khó khăn khi nhìn bảng, màn hình chiếu, biển báo, trong khi vẫn nhìn rõ vật ở gần.
  • Thường xuyên nheo mắt khi nhìn xa: Trẻ bắt đầu có thói quen nheo mắt để nhìn rõ nét hơn, nhất là khi học trên lớp hoặc xem tivi.
  • Ngồi rất gần màn hình, cầm sách sát mắt: Trẻ thường đưa sách, điện thoại, máy tính bảng lại gần để nhìn rõ hơn.
  • Đau đầu, mỏi mắt: Những biểu hiện này thường xuất hiện sau thời gian đọc sách, học bài hoặc dùng thiết bị điện tử lâu.
  • Chớp mắt nhiều, dụi mắt liên tục: Đây có thể là phản ứng của mắt khi bị mỏi, điều tiết quá mức.
  • Giảm khả năng tập trung khi học: Thị lực nhìn xa bị mờ khiến trẻ khó theo dõi bài giảng, từ đó ảnh hưởng đến kết quả học tập.
  • Than phiền nhìn mờ vào cuối ngày: Tình trạng này thường xảy ra sau khi mắt phải làm việc gần trong thời gian dài.
đọc sách sát mắt
Trẻ thường đưa sách, điện thoại, máy tính bảng lại gần để nhìn rõ hơn.

Nguyên nhân gây cận thị học đường

Nguyên nhân nào dẫn đến mắt cận thị học đường? Tình trạng này thường do sự kết hợp giữa yếu tố di truyền và thói quen sinh hoạt hiện đại.

  • Làm việc ở khoảng cách gần lâu ngày: Trẻ em phải đọc sách, viết bài hoặc làm bài tập liên tục khiến mắt luôn ở trạng thái điều tiết để nhìn rõ ở cự ly gần. Nếu kéo dài mà không có thời gian nghỉ hợp lý, cơ điều tiết dễ bị căng thẳng, làm tăng nguy cơ tiến triển cận thị.
  • Dùng thiết bị điện tử quá nhiều: Dùng điện thoại thông minh, máy tính bảng và máy vi tính khiến mắt tập trung lâu vào màn hình ở khoảng cách gần. Đồng thời, tần suất chớp mắt giảm khi nhìn màn hình, dễ gây khô và mỏi mắt góp phần khiến cận thị gia tăng.
  • Thiếu hoạt động ngoài trời: Nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ ít tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên dễ phát triển cận thị hơn. Ánh sáng ban ngày giúp kích thích cơ chế sinh học hỗ trợ nhãn cầu phát triển bình thường, từ đó hạn chế tình trạng kéo dài trục nhãn cầu - cơ chế quan trọng gây ra cận thị.
  • Áp lực học tập, thời gian học kéo dài: Học tập cường độ cao, thời gian đọc, viết liên tục trong nhiều giờ khiến mắt phải điều tiết nhiều. Nếu trẻ thường xuyên học ở khoảng cách quá gần (dưới 25-30 cm), nguy cơ cận thị có thể tăng lên. (4)
  • Điều kiện ánh sáng không phù hợp: Môi trường học thiếu ánh sáng hoặc quá chói khiến mắt phải điều chỉnh nhiều hơn để nhìn rõ chữ, làm tăng tình trạng mỏi mắt, có thể ảnh hưởng đến thị lực về lâu dài.
  • Yếu tố di truyền: Trẻ có bố mẹ bị cận thường dễ mắc cận thị hơn so với những trẻ không có người thân mắc tật khúc xạ.
  • Chế độ dinh dưỡng chưa cân đối: Thiếu dưỡng chất cần thiết cho mắt như vitamin A, C, E hoặc kẽm gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe thị giác và khả năng thích nghi của mắt.

Nhìn chung, nguyên nhân cận thị học đường không chỉ do yếu tố bẩm sinh mà còn chịu ảnh hưởng lớn từ thói quen học tập, sinh hoạt của trẻ.

Tác hại và biến chứng của cận thị học đường nếu không kiểm soát

Nếu không được phát hiện, quản lý đúng cách, cận thị có thể gây ảnh hưởng lâu dài đến thị lực, chất lượng sống của trẻ.

Trước hết, thị lực giảm khiến trẻ khó nhìn rõ bảng, chữ nhỏ, làm giảm hiệu quả học tập. Mắt phải điều tiết nhiều nên dễ bị mỏi, nhức đầu và mất tập trung. Ngoài ra, tầm nhìn hạn chế còn khiến trẻ gặp khó khăn khi tham gia thể thao hoặc các hoạt động ngoài trời.

Trong một số trường hợp, nếu cận thị không được chỉnh kính phù hợp, nhất là khi độ cận giữa hai mắt chênh lệch lớn, trẻ có nguy cơ bị nhược thị. Khi đó, não bộ sẽ ưu tiên dùng hình ảnh từ mắt nhìn rõ nhiều hơn và dần giảm chức năng của mắt còn lại, khiến thị lực không thể đạt mức bình thường ngay cả khi đã đeo kính.

Khi cận thị diễn tiến nặng, trẻ dễ xuất hiện những bệnh lý nhãn khoa nghiêm trọng. Nhãn cầu bị kéo dài quá mức làm mỏng cấu trúc bên trong mắt, từ đó gây nên những biến chứng như:

  • Rách hoặc bong võng mạc gây giảm thị lực đột ngột.
  • Thoái hóa hoàng điểm do cận thị ảnh hưởng đến khả năng nhìn chi tiết.
  • Tăng nhãn áp gây tổn thương dây thần kinh thị giác.
  • Đục thủy tinh thể sớm.

Vì vậy, việc phát hiện sớm và kiểm soát cận thị là rất quan trọng để hạn chế tăng độ, phòng ngừa biến chứng ảnh hưởng đến thị lực lâu dài.

trẻ mỏi mắt
Thị lực giảm khiến trẻ khó nhìn rõ bảng, chữ nhỏ, làm giảm hiệu quả học tập.

Cách phòng ngừa cận thị học đường hiệu quả nhất cho trẻ

Phòng ngừa cận thị học đường nên được thực hiện từ sớm, ngay khi trẻ bắt đầu bước vào môi trường học tập. Theo khuyến cáo nên kết hợp điều chỉnh thói quen thị giác, cải thiện môi trường học tập và chăm sóc sức khỏe mắt để giảm nguy cơ khởi phát cận thị ở trẻ. Dưới đây là những gợi ý phụ huynh có thể tham khảo:

1. Áp dụng quy tắc 20-20-20, thói quen nhìn gần đúng cách

Khi đọc sách, viết bài, dùng thiết bị điện tử trong thời gian dài, mắt phải liên tục điều tiết để nhìn rõ ở cự ly gần gây mỏi mắt. Lúc này, có thể áp dụng quy tắc 20-20-20:

  • Sau mỗi 20 phút học tập hoặc nhìn màn hình
  • Cho mắt nghỉ khoảng 20 giây
  • Nhìn ra xa khoảng 6 mét (20 bước chân) để giảm áp lực điều tiết.

Thói quen này giúp cơ điều tiết được nghỉ ngơi, giảm căng thẳng thị giác. Ngoài ra, trẻ nên giữ khoảng cách từ mắt đến sách vở khoảng 30-40 cm, tránh cúi sát hoặc nằm đọc sách.

2. Tăng thời gian hoạt động ngoài trời

Cho trẻ tham gia các hoạt động ngoài trời cũng giúp phòng ngừa cận thị. Ánh sáng tự nhiên ban ngày có thể kích thích võng mạc tiết dopamine giúp hạn chế sự kéo dài của trục nhãn cầu. Bố mẹ nên cho con vui chơi ngoài trời ít nhất 2 giờ mỗi ngày. Những hoạt động như chạy bộ, đạp xe, chơi thể thao hoặc tham gia các trò chơi vận động vừa giúp bảo vệ thị lực vừa hỗ trợ phát triển thể chất.

3. Điều chỉnh môi trường học tập

Môi trường học tập phù hợp giúp giảm áp lực điều tiết cho mắt, góp phần hạn chế cận thị học đường. Phụ huynh nên chú ý một số yếu tố sau:

  • Ánh sáng khi học: Nên tận dụng ánh sáng tự nhiên kết hợp với đèn bàn có ánh sáng ổn định, không nhấp nháy để trẻ nhìn chữ rõ và tránh mỏi mắt.
  • Tư thế ngồi học: Bàn ghế cần phù hợp với chiều cao của trẻ. Khi học, trẻ nên ngồi thẳng lưng, chân chạm sàn và giữ khoảng cách từ mắt đến sách vở khoảng 30-40 cm.
  • Chất lượng sách vở: Nên chọn sách in chữ rõ, giấy không quá bóng để hạn chế phản xạ ánh sáng gây chói mắt.

4. Hạn chế thời gian dùng thiết bị điện tử

Việc dùng điện thoại thông minh, máy tính bảng, máy vi tính quá lâu có thể làm tăng nguy cơ cận thị vì mắt phải tập trung nhìn vào màn hình ở cự ly gần. Phụ huynh nên kiểm soát thời gian dùng thiết bị điện tử của trẻ:

  • Trẻ dưới 2 tuổi: Không nên tiếp xúc với màn hình.
  • Trẻ từ 2-5 tuổi: Không dùng quá 1 giờ mỗi ngày.
  • Trẻ lớn hơn: Cần có sự giám sát và nên xen kẽ các khoảng nghỉ cho mắt.

Ngoài ra, nên hạn chế cho trẻ dùng thiết bị điện tử trong ít nhất 1 giờ trước khi ngủ.

5. Chế độ dinh dưỡng tốt cho mắt

Dinh dưỡng hợp lý giúp duy trì sức khỏe thị giác, hỗ trợ chức năng của võng mạc. Nên ưu tiên các nhóm dưỡng chất sau:

  • Vitamin A: Có trong cà rốt, bí đỏ, gan động vật và lòng đỏ trứng để duy trì chức năng thị giác.
  • Lutein và Zeaxanthin: Có nhiều trong các loại rau màu xanh đậm màu như cải bó xôi, súp lơ xanh giúp bảo vệ võng mạc.
  • Omega-3: Có trong cá hồi và các loại hạt hỗ trợ giảm khô mắt, duy trì chức năng thị giác.

Bên cạnh chế độ ăn cân đối, trẻ từ 12 tuổi trở lên có thể bổ sung tinh chất Broccophane thiên nhiên chiết xuất từ bông cải xanh Broccoli theo tư vấn chuyên môn. Hoạt chất này có khả năng hỗ trợ tăng Thioredoxin, một loại protein phân tử quan trọng trong mắt giúp bảo vệ võng mạc và thủy tinh thể trước tác động của ánh sáng xanh cùng các yếu tố gây hại từ môi trường.

6. Khám mắt định kỳ

Khám mắt định kỳ giúp phát hiện sớm các vấn đề về thị lực. Nhiều trường hợp cận thị âm thầm tiến triển và chỉ được phát hiện khi trẻ đã nhìn mờ rõ rệt.

Phụ huynh nên đưa trẻ kiểm tra thị lực khoảng 6 tháng đến 1 năm một lần hoặc theo khuyến cáo của bác sĩ nhãn khoa. Việc phát hiện sớm giúp can thiệp kịp thời bằng những giải pháp kiểm soát phù hợp, từ đó hạn chế độ cận tăng nhanh.

bông cải xanh
Trẻ từ 12 tuổi trở lên có thể bổ sung tinh chất Broccophane thiên nhiên chiết xuất từ bông cải xanh Broccoli để hỗ trợ bảo vệ võng mạc và thủy tinh thể trước tác động của ánh sáng xanh.

Phương pháp kiểm soát độ cận khi trẻ đã bị cận thị học đường

Khi trẻ đã mắc cận thị, mục tiêu điều trị không chỉ là giúp trẻ nhìn rõ hơn mà còn phải kiểm soát và làm chậm tăng độ. Hiện nay có nhiều phương pháp kiểm soát tiến triển cận thị được áp dụng, tùy thuộc vào độ tuổi, độ cận và tình trạng mắt:

  • Đeo kính đúng độ theo chỉ định bác sĩ: Đeo kính đúng độ là bước cơ bản giúp trẻ nhìn rõ, giảm áp lực điều tiết cho mắt. Nếu sử dụng kính không đúng độ hoặc không đeo kính khi cần, mắt phải điều tiết nhiều hơn, dễ làm tăng độ. Vì vậy, trẻ cần được đo khúc xạ, chỉnh kính phù hợp theo hướng dẫn của bác sĩ nhãn khoa.
  • Kính gọng kiểm soát tiến triển cận thị: Hiện nay, một số loại tròng kính gọng được thiết kế chuyên biệt nhằm kiểm soát cận thị ở trẻ, điển hình là tròng kính ứng dụng công nghệ DIMS hoặc HALT. Những loại kính này vẫn đảm bảo vùng nhìn trung tâm rõ nét như kính cận thông thường, đồng thời tạo hiệu ứng làm mờ có kiểm soát ở vùng ngoại vi của võng mạc. Cơ chế này giúp giảm tín hiệu kích thích làm trục nhãn cầu dài ra. Nhiều nghiên cứu cho thấy kính này có thể làm chậm tăng độ cận khi được đeo đúng cách.
  • Kính áp tròng chỉnh hình giác mạc ban đêm: Kính áp tròng chỉnh hình giác mạc ban đêm (Ortho-K) là kính áp tròng cứng thấm khí đeo khi ngủ. Lúc đeo, kính sẽ tác động nhẹ lên bề mặt giác mạc giúp trẻ nhìn rõ vào ban ngày mà không cần đeo kính. Ngoài việc cải thiện thị lực, phương pháp này còn tạo hiệu ứng quang học giúp kiểm soát cận thị tiến triển. Tuy nhiên, kính Ortho-K thường dùng cho trẻ lớn hơn và cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc vệ sinh khi dùng.
  • Dùng thuốc nhỏ mắt atropine nồng độ thấp: Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc nhỏ mắt atropine nồng độ thấp để kiểm soát cận thị. Thuốc thường được nhỏ vào mắt mỗi tối, có tác dụng làm chậm sự kéo dài của trục nhãn cầu. Thuốc đôi khi được kết hợp với kính chỉnh quang để tăng hiệu quả kiểm soát cận thị học đường.
  • Kính áp tròng mềm đa tiêu cự: Đối với trẻ lớn hoặc thanh thiếu niên, kính áp tròng mềm đa tiêu cự cũng là một lựa chọn. Loại kính này thay đổi cách ánh sáng hội tụ trên võng mạc, từ đó giúp làm chậm tiến triển cận thị. Khi đeo cần tuân thủ đúng hướng dẫn chăm sóc và vệ sinh để tránh nhiễm trùng mắt.

Dù áp dụng phương pháp nào, trẻ vẫn cần duy trì lối sống tốt cho mắt, bao gồm tham gia hoạt động ngoài trời thường xuyên, giữ khoảng cách phù hợp khi học tập và tái khám theo chỉ định.

Cận thị học đường đang trở thành vấn đề thị lực phổ biến ở trẻ em trong thời đại công nghệ số. Việc phát hiện sớm, điều chỉnh thói quen học tập, tăng hoạt động ngoài trời và khám mắt định kỳ giúp giảm nguy cơ khởi phát cũng như kiểm soát tiến triển cận thị. Khi phụ huynh chủ động chăm sóc sức khỏe mắt cho trẻ ngay từ sớm, nguy cơ biến chứng do cận thị có thể được hạn chế, góp phần bảo vệ thị lực lâu dài.

banner Wit footer
Nguồn tham khảo