Trong cuộc sống hiện đại, mất ngủ trở thành vấn đề sức khỏe phổ biến. Nhiều người không muốn dùng thuốc tây mà muốn tìm đến các liệu pháp tự nhiên như cây nữ lang chữa mất ngủ. Thảo dược này là vị thuốc chữa mất ngủ trong nhiều nền y học cổ truyền, ngày nay tác dụng của nó cũng đã được nghiên cứu và ghi nhận rộng rãi.
Hãy cùng ECO Pharma tìm hiểu những cách dùng cây nữ lang trị mất ngủ trong bài viết sau.
Cây nữ lang (Valeriana officinalis) là một loại thảo mộc có nguồn gốc từ châu Âu và một số vùng của châu Á. Loại cây này có thể cao khoảng 1.82m, có mùi nồng và đã được sử dụng như một loại thuốc truyền thống từ thời Hy Lạp và La Mã cổ đại. Rễ cây nữ lang có lịch sử lâu đời được sử dụng như một loại thuốc an thần, chữa chứng đau nửa đầu, mệt mỏi và cả đau bụng.
Nhiều thành phần hóa học của cây nữ lang đã được xác định là sesquiterpen của tinh dầu dễ bay hơi (bao gồm axit valeric), iridoid (valepotriates), ancaloit, furanofuran lignan và các axit amin tự do như axit γ-aminobutyric (GABA), tyrosine, arginine, glutamine. Nhưng hai thành phần hoá học là nguồn chính gây ra tác dụng an thần gồm tinh dầu dễ bay hơi và các iridoid.(1)
Các thành phần chính của tinh dầu dễ bay hơi bao gồm axit valerenic và các dẫn xuất của nó đã được chứng minh có đặc tính an thần trong các nghiên cứu trên động vật. Các iridoid, bao gồm cả valepotriates và các dẫn xuất của chúng có hoạt tính như thuốc an thần.
Ngoài ra, các iridoid có trong rễ cây nữ lang có thể hoạt động như thuốc chống viêm và ức chế sự biểu hiện của các gen cụ thể. Các nghiên cứu trên chuột cho thấy rễ cây nữ lang có thể làm dịu cơn đau trong cơ thể thông qua flavonoid, chất ức chế quá trình tạo ra oxit nitric.(2)
Thảo dược nữ lang đang được tiêu thụ trên thị trường thế giới phổ biến dưới các dạng chiết xuất trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe mà không cần kiểm định của Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ – FDA. Ở Việt Nam, cây nữ lang vẫn tiếp tục được sử dụng theo các phương thức cổ truyền là trà, bột khô và thuốc sắc.
Cây nữ lang chữa mất ngủ bằng cách tác động lên hệ thần kinh trung ương để làm giảm lo âu. Các hợp chất trong rễ cây nữ lang tương tác với các thành phần quan trọng của hệ thần kinh như axit gamma-aminobutyric (GABA), một chất truyền tin hóa học trong não. Điều này tương tự như cách các loại thuốc chống lo âu theo toa hoạt động, chẳng hạn như diazepam (Valium).
Cây nữ lang cũng phát huy tác dụng an thần và chống lo âu thông qua tác động của các chất chống oxy hóa mạnh ở những vùng não liên quan đến căng thẳng và cảm xúc, chẳng hạn như hạch hạnh nhân và hồi hải mã. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng chiết xuất rễ cây nữ lang có tác dụng chống lo âu mạnh ở chuột, tương đương với tác dụng của thuốc hướng thần diazepam, thuộc nhóm benzodiazepine.
Ngoài ra, thảo dược này còn tác động lên hệ thần kinh trung ương để cân bằng chu kỳ ngủ tự nhiên bằng cách thúc đẩy quá trình đi vào giấc ngủ sinh lý (kích thích sóng alpha trong não), cải thiện chất lượng giấc ngủ, giúp ngủ sâu hơn, ít thức giấc ban đêm. Nó cũng làm giảm thời gian để chìm vào giấc ngủ một cách tự nhiên.
Thảo dược nữ lang đã được sử dụng chữa mất ngủ trong hàng nghìn năm bằng các phương thức truyền thống như thuốc sắc, bột khô, trà, tinh dầu. Ngày nay thảo dược này còn được dùng dưới các dạng chiết xuất khác nhau.
Trà cây nữ lang có sẵn dưới dạng túi lọc đã được định sẵn liều lượng và có thể được thêm vào một số loại thảo mộc khác, nhưng bạn cũng có thể tự làm tại nhà. Theo một đánh giá năm 2003, một tách trà cây nữ lang pha theo hướng dẫn để uống trước giờ đi ngủ từ 30 phút đến hai tiếng có thể điều trị được chứng mất ngủ. Mỗi lần dùng 2 – 3g rễ cây nữ lang khô với nước sôi, chờ 10 – 15 phút để trà ngấm rồi thưởng thức.(3)
Theo Bảo tàng Y học Nội chiến Quốc gia Mỹ, bột cây nữ lang là một công thức chữa mất ngủ hiệu quả khi được sử dụng ở liều lượng từ 2g – 6g để uống 3 đến 4 lần một ngày.(4)
Có thể mua bột được bán sẵn hoặc sao khô rễ cây nữ lang, tán thành bột mịn để dùng dần. Mỗi lần dùng từ 2g – 6g nấu lên để uống trong ngày.
Hương thơm từ tinh dầu cây nữ lang giúp tạo cảm giác thư giãn và ngủ ngon hơn. Bạn dùng bằng cách cho vài giọt tinh dầu cây nữ lang vào máy xông tinh dầu. Tinh dầu nữ lang không an toàn để uống, thêm vào thức ăn hoặc thoa ngoài da.
Có các dạng chiết xuất cây nữ lang là dầu, dung dịch, viên nang và viên nén. Bạn nên sử dụng với liều lượng và thời gian theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Đừng quên tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi dùng.
Thuốc sắc cây nữ lang ít được dùng trên thế giới, nhưng đây là bài thuốc cổ truyền phổ biến ở Việt Nam và các nước Đông Á. Trong các bài thuốc sắc có thể được kết hợp thêm với các vị thuốc chữa mất ngủ khác như lạc tiên và lá vông để tăng cường hiệu quả chữa mất ngủ.
Bài thuốc sắc cổ truyền của Việt Nam là dùng 15g rễ và thân cây nữ lang, 15g lá vông, 20g lạc tiên đem sắc với 400ml nước đến khi còn khoảng 200ml. Chia thuốc làm hai lần uống trong ngày.
Cây nữ lang có thể dùng cho người trưởng thành bị mất ngủ mãn tính hoặc tạm thời. Người bị căng thẳng, lo âu, stress dẫn đến khó ngủ. Ngoài ra, loại thảo dược này cũng rất tốt cho người mắc bệnh động kinh, co giật; người bệnh đau dạ dày; người bệnh tim mạch.
Cây nữ lang có thể không an toàn đối với phụ nữ mang thai hoặc cho con bú. Loại thảo dược này cũng chưa được đánh giá để xác định có an toàn cho trẻ em dưới 3 tuổi hay không. Nếu bạn bị bệnh gan, hãy tránh dùng cây nữ lang. Một điều quan trọng khác, vì cây nữ lang có thể khiến bạn buồn ngủ, hãy tránh lái xe hoặc vận hành máy móc sau khi sử dụng.
Không có liều lượng chính thức nào được khuyến nghị cho việc dùng cây nữ lang. Hầu hết các nghiên cứu về tác dụng của cây nữ lang đối với giấc ngủ đều gợi ý sử dụng 300mg – 600mg một lần mỗi ngày, trong tối đa 6 tuần là an toàn đối với người trưởng thành. Tuy nhiên, tính an toàn của việc sử dụng cây nữ lang trong thời gian dài hơn vẫn chưa được biết. Khi dùng các loại thực phẩm bổ sung, trong đó có cây nữ lang, tốt nhất là bắt đầu với liều thấp, sau đó tăng dần theo thời gian nếu cần.
Nhìn chung, việc sử dụng cây nữ lang gây ra ít tác dụng phụ hơn so với việc sử dụng thuốc ngủ. Hầu hết các nghiên cứu về rễ cây nữ lang đều cho thấy những người tham gia không gặp tác dụng phụ hoặc tác dụng phụ nhẹ ở mức tương đương với nhóm dùng giả dược. Tuy nhiên, rễ cây nữ lang có thể gây ra các tác dụng phụ sau ở một số người:
Tác dụng của rễ cây nữ lang đối với mỗi người có thể phụ thuộc vào liều lượng sử dụng.
Sự hình thành và tăng sinh quá mức của gốc tự do gây tổn thương thành mạch máu, tạo điều kiện để mỡ máu lắng đọng gây hẹp lòng động mạch. Từ đó, lượng máu và oxy cung cấp cho não cũng kém đi, dẫn đến mất ngủ. Vì thế, bạn cần bổ sung bộ đôi tinh chất Blueberry và Ginkgo Biloba, có tác dụng trung hòa gốc tự do trong lòng mạch, từ đó cải thiện mất ngủ, suy giảm trí nhớ hiệu quả.
Bên cạnh đó, còn nhiều biện pháp khác giúp cải thiện mất ngủ có thể kết hợp cùng việc dùng cây nữ lang như:
Sử dụng cây nữ lang có gây nghiện không, có thể sử dụng loại thảo dược này mỗi ngày không, dùng cây nữ lang có gây buồn ngủ ban ngày không? Đây là một số thắc mắc thường gặp trong quá trình sử dụng cây nữ lang chữa mất ngủ.
Sử dụng cây nữ lang trong thời gian dài có thể gây nghiện. Việc ngừng dùng loại thảo dược này có thể gây ra các triệu chứng cai thuốc, đặc biệt đối với người đã sử dụng liên tục trong thời gian dài. Các triệu chứng này bao gồm lo lắng, cáu gắt, rối loạn nhịp tim, mất ngủ và trong một số trường hợp hiếm gặp có thể gây ra ảo giác. Để tránh điều này xảy ra, tốt nhất là giảm liều từ từ trong một hoặc 2 tuần trước khi ngừng hoàn toàn.
Như đã trình bày, nhìn chung người trưởng thành có thể sử dụng cây nữ lang mỗi ngày với liều lượng từ 300mg – 600mg, trong tối đa 6 tuần. Loại thảo dược này có hiệu quả nhất sau khi bạn dùng thường xuyên trong 2 tuần trở lên. Tuy nhiên, bạn nên tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi sử dụng để được tư vấn thêm cho tình trạng sức khỏe riêng biệt của mình. Đặc biệt trong trường hợp bạn đang mắc bất kỳ bệnh lý nào, đang sử dụng thuốc, thực phẩm bổ sung.
Việc dùng cây nữ lang hoàn toàn có thể gây buồn ngủ vào ban ngày, gây ảnh hưởng đến các sinh hoạt thường nhật. Cần lưu ý rằng, rượu có thể gây buồn ngủ và cây nữ lang cũng có tác dụng tương tự. Vì thế, dùng một lượng lớn cây nữ lang cùng với rượu có thể gây buồn ngủ quá mức. Ngoài ra, cây nữ lang cũng có thể tương tác với thuốc an thần alprazolam, gây ra tình trạng buồn ngủ khó kiểm soát. Bạn có thể dùng cây nữ lang vào khoảng 2 giờ trước khi ngủ để tránh gây buồn ngủ vào ban ngày.
Việc sử dụng cây nữ lang chữa mất ngủ cần được thực hiện một cách thận trọng, đúng liều lượng và tốt nhất là có sự tư vấn của chuyên gia y tế hoặc thầy thuốc cổ truyền giàu kinh nghiệm. Trong khi sử dụng thảo dược nữ lang, bạn nên duy trì chế độ ăn uống cân bằng, tập thể dục đều đặn và kiểm soát căng thẳng. Đây là nền tảng để củng cố sức khỏe, giúp làm giảm thiểu các yếu tố nội sinh gây ra mất ngủ.
