Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu thường gặp ở người cao tuổi. Tỷ lệ mắc đạt đỉnh điểm trong độ tuổi từ 40 – 50 ở nam và 60 – 69 ở nữ, thường giảm nhẹ ở các nhóm tuổi trên 70. Bệnh không được điều trị làm tăng nguy cơ xơ gan và ung thư biểu mô tế bào gan cũng như các biến chứng ngoài gan bao gồm bệnh tim mạch và u ngoài gan. ECO Pharma chia sẽ thông tin nhận biết sớm bệnh gan nhiễm mỡ ở người già và có phương pháp điều trị hiệu quả giúp ngăn ngừa rủi ro và kéo dài tuổi thọ.
Gan nhiễm mỡ ở người già là tình trạng lượng mỡ tích tụ và chiếm hơn 5% trọng lượng gan của người cao tuổi. Bệnh gan nhiễm mỡ bao gồm gan nhiễm mỡ do rượu và gan nhiễm mỡ không do rượu. Bệnh được đặc trưng bởi sự lắng đọng quá nhiều chất béo trong nhu mô gan, đây là nguyên nhân gia tăng nhanh nhất của bệnh gan mạn tính ở cả các nước phát triển và đang phát triển.
Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu đã có sự gia tăng đáng kể trong 20 năm qua, với tỷ lệ mắc bệnh toàn cầu ước tính là 26%. Ở Trung Quốc, tỷ lệ lưu hành của nó được báo cáo cao tới 29,81% vào năm 2019.(1)
Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu thường gặp ở người cao tuổi. Nguy cơ mắc các biến chứng về gan bao gồm viêm gan nhiễm mỡ không do rượu, xơ gan và ung thư biểu mô tế bào gan cũng như các biểu hiện và biến chứng ngoài gan như bệnh tim mạch, u ngoài gan ở người già nặng hơn so với người trẻ.
Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu ngày càng phổ biến trên thế giới. Ước tính hiện tại tỷ lệ này chiếm 24% dân số trưởng thành, khoảng một tỷ người trên toàn cầu. Các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng, tỷ lệ mắc bệnh gan nhiễm mỡ dường như đạt đỉnh điểm ở độ tuổi từ 40 – 50 ở nam và 60 – 69 ở nữ, thường giảm nhẹ ở các nhóm tuổi lớn hơn 70 tuổi.
Sự kết hợp giữa những thay đổi ở gan liên quan đến tuổi tác và sự gia tăng đáng kể các bệnh mãn tính như béo phì, tăng huyết áp, tăng cholesterol máu và tiểu đường làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về gan ở người lớn tuổi.
Mặc dù gan không trải qua các bệnh thoái hóa thông thường giống như bệnh ở các hệ thống cơ thể khác như hệ tuần hoàn và xương nhưng nó cũng trải qua một số thay đổi liên quan đến tuổi tác có thể làm tăng khả năng bị tổn thương gan cấp tính ở người lớn tuổi.
Lão hóa có liên quan đến những thay đổi dần dần trong cấu trúc và chức năng gan có thể góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh gan và kéo theo đó là tăng tỷ lệ tử vong. Khối lượng và lưu lượng máu của gan giảm theo thời gian. Ở những người từ 65 tuổi trở lên, lượng máu trong gan có thể giảm 35%, chủ yếu ở dạng khối tế bào gan chức năng. Sự tích tụ các tập hợp protein dày đặc không thể phân hủy (lipofuscin) hình thành do tổn thương protein và stress oxy hóa có thể tăng lên theo thời gian. Sự thay đổi “teo màu nâu” đặc trưng này ở gan già có thể khiến cơ quan này có màu sẫm hơn do sắc tố lipofuscin trong tế bào gan.(2)
Nồng độ enzyme P450 trong tế bào gan giảm theo tuổi tác dẫn đến khó chuyển hóa thuốc, đặc biệt là phản ứng pha I (hấp thu lần đầu qua gan). Phát hiện này kết hợp với tình trạng giảm khối lượng tế bào gan và lưu lượng máu đến gan làm tăng mối lo ngại về sự thay đổi độ thanh thải của nhiều loại thuốc cũng như tổn thương gan do thuốc.
Bất chấp những thay đổi dần dần liên quan đến tuổi tác, gan vẫn có khả năng chịu đựng tốt đối với cả những tổn thương cấp tính và mãn tính với khả năng phục hồi và tái tạo khả quan. Tuy nhiên, quá trình lão hóa có thể khiến quá trình tái tạo mất nhiều thời gian hơn sau khi bị tổn thương vì các cơ chế liên quan đến quá trình tái tạo này rất phức tạp.
Những thay đổi ở gan liên quan đến tuổi tác cùng với sự gia tăng đáng kể các bệnh mãn tính như béo phì, tăng huyết áp, tăng cholesterol máu và tiểu đường khiến người lớn tuổi có nguy cơ mắc bệnh gan cao hơn, trong đó có gan nhiễm mỡ không do rượu.
Có thể hiểu ngắn gọn rằng, nguyên nhân gan nhiễm mỡ không do rượu ở người già là do:
Đối với bệnh gan nhiễm mỡ do rượu, nguyên nhân chính là thói quen sử dụng rượu bia ở người cao tuổi. Rượu bia là chất độc hại, làm suy giảm chức năng chuyển hóa mỡ của gan, gia tăng huy động chất béo dẫn đến bệnh gan nhiễm mỡ do rượu ở người già.
Bệnh thường không có triệu chứng ở giai đoạn đầu nhưng khi bệnh tiến triển có thể gây ra một số dấu hiệu như:
Ngoài ra, một số người bị gan nhiễm mỡ có thể gặp các triệu chứng khác như:
Nếu có các dấu hiệu trên, người bệnh nên đi khám bác sĩ để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Gan nhiễm mỡ ở người lớn tuổi là một bệnh lý nguy hiểm, có thể dẫn đến nhiều biến chứng đe dọa tuổi thọ.
Ở giai đoạn đầu, gan nhiễm mỡ thường không có triệu chứng rõ ràng, nên người bệnh thường không biết mình mắc bệnh. Tuy nhiên, nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ, xơ gan, thậm chí là ung thư gan.
Viêm gan nhiễm mỡ là giai đoạn tiếp theo của gan nhiễm mỡ, khi các tế bào gan bị tổn thương do tích tụ quá nhiều chất béo. Ở người già, viêm gan nhiễm mỡ khiến sức khỏe của gan suy kiệt nhanh chóng dẫn đến sức khỏe sa sút, tỉ lệ tử vong tăng cao. Vì vậy, bệnh viêm gan nhiễm mỡ ở người cao tuổi cần được phát hiện sớm để phòng ngừa biến chứng nguy hiểm.
Xơ gan là giai đoạn cuối của gan nhiễm mỡ, khi các tế bào gan bị tổn thương nặng nề dẫn đến sẹo và xơ hóa. Xơ gan có thể gây ra các triệu chứng như mệt mỏi, chán ăn, đau bụng, vàng da, phù,…
Ung thư gan là biến chứng nguy hiểm nhất của gan nhiễm mỡ và vô phương cứu chữa.
Không có loại thuốc nào được phê duyệt cho gan nhiễm mỡ không do rượu, mặc dù một số thuốc đang được thử nghiệm lâm sàng.(3)
Thông thường, phương pháp điều trị đầu tiên là giảm cân. Nó giúp giảm mỡ, viêm và sẹo trong gan. Chỉ cần giảm 3% đến 5% trọng lượng cơ thể có thể làm giảm lượng chất béo trong gan.
Người bệnh cũng sẽ cần phải bỏ rượu, đây là cách duy nhất để giữ cho tổn thương gan không trở nên trầm trọng hơn. Nếu cảm thấy khó khăn trong việc bỏ rượu, hãy trò chuyện với bác sĩ để nhận được những lời khuyên và các phương pháp thích hợp.
Nếu người bệnh có các biến chứng do gan nhiễm mỡ, chẳng hạn như xơ gan hoặc suy gan, có thể cần phải ghép gan.
Tất cả các phương pháp này vẫn đang được nghiên cứu, vì vậy hãy trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi quyết định uống thêm cà phê hàng ngày hoặc uống thêm dầu ô liu hoặc vitamin E. Đặc biệt đối với người cao tuổi, việc điều trị cần được thực hiện nghiêm ngặt theo chỉ định cụ thể của bác sĩ đối với từng trường hợp.
Bệnh gan nhiễm mỡ có thể được chữa khỏi nếu bạn ngừng uống rượu và giảm cân. Gan là một trong số ít cơ quan trong cơ thể có thể thay thế mô bị tổn thương bằng tế bào mới thay vì mô sẹo. Điều này chỉ có tác dụng nếu bạn không tiếp tục uống rượu hoặc dừng ăn những thực phẩm không lành mạnh.
Người già có thể phòng bệnh gan nhiễm mỡ bằng một số cách sau:
Ngoài ra, bạn cũng nên duy trì cân nặng hợp lý, kiểm soát lượng đường trong máu, cholesterol và khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các bệnh lý gan.
Người cao tuổi bị gan nhiễm mỡ có thể tham khảo chế độ dinh dưỡng dưới đây, đừng quên thăm khám để được bác sĩ tư vấn chế độ dinh dưỡng tối ưu nhất cho mình.
Dưới đây là một số gợi ý về thực phẩm tốt cho tình trạng gan nhiễm mỡ ở người lớn tuổi:
Rau củ quả là nguồn cung cấp chất xơ dồi dào, giúp hỗ trợ tiêu hóa và ngăn ngừa táo bón. Chúng cũng chứa nhiều vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa có lợi cho sức khỏe tổng thể.
Một số loại rau củ quả tốt cho người bị gan nhiễm mỡ bao gồm:
Protein giúp xây dựng và sửa chữa cơ bắp, đồng thời giúp bạn cảm thấy no lâu hơn.
Một số nguồn protein nạc tốt cho người bị gan nhiễm mỡ bao gồm:
Các loại hạt là nguồn cung cấp chất béo lành mạnh, chất xơ, vitamin và khoáng chất. Chúng cũng có thể giúp giảm cholesterol và cải thiện sức khỏe tim mạch.
Một số loại hạt tốt cho người bị gan nhiễm mỡ bao gồm:
Chất béo lành mạnh giúp cơ thể hấp thụ vitamin và khoáng chất, đồng thời có thể giúp giảm viêm và cải thiện sức khỏe tim mạch.
Một số nguồn chất béo lành mạnh tốt cho người bị gan nhiễm mỡ bao gồm:
Trà xanh là một nguồn cung cấp chất chống oxy hóa mạnh mẽ có thể giúp bảo vệ gan khỏi tổn thương.
Ở người già, bệnh gan nhiễm mỡ thường tiến triển nhanh hơn và có nguy cơ biến chứng cao hơn. Do vậy, việc xây dựng chế độ ăn kiêng hợp lý là rất quan trọng để giúp kiểm soát tình trạng bệnh và ngăn ngừa biến chứng.
Ngoài bỏ uống rượu, hút thuốc lá, dưới đây là những thực phẩm mà người già bị gan nhiễm mỡ cần kiêng ăn:
Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu là một bệnh đa cơ quan có mối liên quan chặt chẽ với các yếu tố nguy cơ chuyển hóa. Sự hiện diện của bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu làm tăng nguy cơ tử vong liên quan đến gan và tim mạch, đặc biệt ở người già. Nhiều nghiên cứu đã cho thấy tuổi tác là một yếu tố nguy cơ bổ sung cho tình trạng xơ hóa tiến triển, có liên quan đến các kết quả bất lợi.
Việc phòng ngừa bệnh gan nhiễm mỡ ở người già là cần thiết để bảo vệ tuổi thọ cho họ. Người từ 60 tuổi nên thăm khám sức khỏe định kỳ mỗi năm 2 lần và thực hiện các xét nghiệm gan nếu có khuyến nghị của bác sĩ chuyên khoa. Ngoài ra bệnh gan nhiễm mỡ ở người trẻ cũng cần chú ý, không được xem thường.
