Gan nhiễm mỡ ở người trẻ không do rượu: Chẩn đoán, phòng ngừa

Bệnh gan nhiễm mỡ ở người trẻ không do rượu đang trở thành một vấn đề sức khỏe đáng lo ngại, phản ánh rõ nét sự thay đổi trong lối sống và thói quen ăn uống của giới trẻ. Không còn là căn bệnh chỉ xuất hiện ở những người trung niên hay người lớn tuổi, gan nhiễm mỡ đang dần “trẻ hóa” gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe. Bài viết này, ECO Pharma cung cấp thông tin chi tiết về cách chẩn đoán, phòng ngừa và nhận biết sớm các dấu hiệu của gan nhiễm mỡ.

Gan nhiễm mỡ ở người trẻ không do rượu là gì?

Gan nhiễm mỡ ở người trẻ không do rượu là tình trạng mỡ tích tụ trong gan không liên quan đến việc tiêu thụ rượu. Tình trạng này ngày càng phổ biến ở người trẻ, đặc biệt là những người có lối sống ít vận động, chế độ ăn uống không lành mạnh, thừa cân hoặc béo phì.

Độ tuổi dễ mắc bệnh gan nhiễm mỡ?

Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD) phổ biến trên toàn cầu, ước tính ảnh hưởng đến 24% dân số trưởng thành, tức là hơn 1 tỷ người trên thế giới.

Theo Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ, tỷ lệ mắc NAFLD ở nhóm 20 – 34 tuổi là 11,7%, tăng lên 15,9% ở nhóm 35 – 49 tuổi, 21,5% ở nhóm 50 – 64 tuổi và 22,8% ở nhóm trên 65 tuổi. Tỷ lệ mắc gan nhiễm mỡ không do rượu cao nhất ở nhóm 35 – 49 tuổi ở nam giới (23,5%) và ở nhóm trên 65 tuổi ở nữ giới (23,4%). [1]

Gan nhiễm mỡ ở người trẻ tuổi do đâu?

Gan nhiễm mỡ là tình trạng tích tụ mỡ trong gan, ở người trẻ tuổi bệnh có thể do một số nguyên nhân sau:

• Bệnh gan nhiễm mỡ do rượu: Là do uống quá nhiều rượu bia, làm tổn thương tế bào gan và ngăn cản chúng phân hủy chất béo. Bệnh này có thể ảnh hưởng đến những người trẻ tuổi nghiện rượu hoặc có tiền sử lạm dụng rượu bia.
• Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu: Là nguyên nhân phổ biến nhất của gan nhiễm mỡ ở người trẻ tuổi. Bệnh liên quan đến các yếu tố như béo phì, kháng insulin, tiểu đường tuýp 2, mỡ máu cao, cao huyết áp. Chúng cũng có thể bị ảnh hưởng bởi các yếu tố di truyền, thuốc men, nhiễm trùng và độc tố môi trường. [2]
• Bệnh gan nhiễm mỡ khi mang thai: Là một biến chứng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng có thể xảy ra trong 3 tháng cuối thai kỳ hoặc ngay sau khi sinh. Bệnh gan nhiễm mỡ ở người trẻ có thể gây suy gan, xuất huyết và tử vong thai nhi. Mặc dù nguyên nhân chính xác của bệnh gan nhiễm mỡ khi mang thai vẫn chưa được biết rõ nhưng có thể liên quan đến sự thay đổi nội tiết tố, rối loạn trao đổi chất hoặc yếu tố di truyền.[3]

Dấu hiệu nhận biết gan nhiễm mỡ ở người trẻ tuổi

Một số dấu hiệu gan nhiễm mỡ ở người trẻ tuổi bao gồm:

• Mệt mỏi hoặc suy nhược.
• Đau hoặc khó chịu ở vùng bụng trên bên phải (người bệnh đau bụng nhẹ và ở bên phải dưới xương ức).
• Vàng da hoặc mắt (vàng da) do sự tích tụ bilirubin trong máu. Bilirubin là một chất màu vàng được tạo ra khi gan phân hủy hemoglobin, một loại protein có trong hồng cầu.
• Ngứa da do viêm hoặc suy chức năng gan.
• Báng bụng hay cổ trướng (do tụ dịch trong bụng).
• Hụt hơi do gan to chèn ép lên phổi.
• Phù chân do tụ dịch trong cơ thể.
• Lách to, mạch máu hình mạng nhện trên da, lòng bàn tay đỏ do tăng áp lực tĩnh mạch trong gan.

Tuy nhiên nhiều người trẻ mắc bệnh gan nhiễm mỡ không có bất kỳ triệu chứng nào và chỉ có thể được chẩn đoán bằng xét nghiệm máu, siêu âm hoặc sinh thiết.

Chẩn đoán gan nhiễm mỡ ở người trẻ không do rượu

Để chẩn đoán bệnh gan nhiễm mỡ ở người trẻ tuổi không do rượu, bác sĩ sẽ thực hiện một loạt các xét nghiệm để đánh giá chức năng gan, loại trừ những nguyên nhân khác gây tổn thương gan và xác định mức độ tổn thương, cụ thể như:

• Siêu âm gan (siêu âm bụng): Là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh, sử dụng máy siêu âm để tạo hình ảnh của gan như hệ mạch máu gan, nhu mô gan, túi mật, đường mật trong và ngoài gan. Phương pháp này có thể phát hiện sự tích tụ chất béo trong gan, tuy nhiên độ chính xác không cao.
• Chụp cắt lớp CT scan: Sử dụng tia X-quang để tạo ra hình ảnh chi tiết của gan và cơ quan xung quanh. CT scan cũng có khả năng phát hiện chất béo trong gan nhưng cũng giống như siêu âm, nó không phân biệt chính xác được bệnh gan nhiễm mỡ ở người trẻ không do rượu với các loại bệnh gan khác cho hình ảnh tương tự. CT scan có thể gây phơi nhiễm bức xạ cho người bệnh, đặc biệt là thanh thiếu niên.
• MRI: Là xét nghiệm hình ảnh cao cấp hơn, sử dụng từ trường và sóng vô tuyến để tạo ra hình ảnh chi tiết của gan. MRI không chỉ phát hiện mỡ và xơ hóa trong gan mà còn giúp phân biệt bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu với các bệnh gan khác. Tuy nhiên, MRI có chi phí cao và không phổ biến như siêu âm hay CT scan.
• Xét nghiệm máu: Đánh giá nồng độ men gan và các chỉ số khác trong máu. Xét nghiệm này có thể chỉ ra dấu hiệu tổn thương hoặc viêm gan nhưng không chẩn đoán được bệnh gan nhiễm mỡ ở thanh niên không do rượu hay xác định giai đoạn của bệnh. Phương pháp này có thể giúp loại trừ các nguyên nhân khác như viêm gan do virus hoặc rối loạn tự miễn…
• Sinh thiết gan: Là phương pháp chính xác nhất để chẩn đoán bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu, qua việc lấy mẫu mô gan để kiểm tra dưới kính hiển vi. Sinh thiết cung cấp thông tin về sự hiện diện và mức độ mỡ, tình trạng viêm và xơ hóa trong gan.

Điều trị gan nhiễm mỡ cho người trẻ tuổi

Trong quá trình điều trị gan nhiễm mỡ ở người trẻ, mục đích chính là ngăn chặn sự tăng trưởng của mỡ gan và tránh tổn thương gan. Bác sĩ có thể khuyến nghị các biện pháp sau:

• Thực hiện giảm cân: Việc giảm cân giúp giảm lượng mỡ trong gan và cải thiện chức năng gan. Người bệnh cần đặt mục tiêu giảm khoảng 10% trọng lượng cơ thể nhưng thậm chí giảm 3 – 5% cân nặng để cải thiện chức năng gan.
• Tăng cường hoạt động thể chất: Tập thể dục giúp giảm calo, hạ đường huyết, cải thiện độ nhạy insulin và giảm viêm. Người bệnh nên tập thể thao cường độ vừa phải ít nhất 150 phút mỗi tuần chia đều các ngày như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi lội…
• Tuân theo chế độ ăn uống lành mạnh: Người bệnh nên ăn ít chất béo bão hòa, đường và muối cùng với việc tăng cường chất xơ, trái cây, rau và protein nạc. Hạn chế thức ăn chế biến, đồ ăn nhanh, thực phẩm chiên và đồ uống ngọt. Ưu tiên chọn chất béo lành mạnh như dầu ô liu, các loại hạt và cá. Uống đủ nước mỗi ngày để hỗ trợ gan trong quá trình thanh lọc cơ thể, dừng hẳn việc sử dụng rượu.
• Kiểm soát bệnh tiểu đường hoặc tiền tiểu đường: Đường huyết cao và kháng insulin làm trầm trọng thêm tình trạng gan nhiễm mỡ. Nếu người bệnh mắc bệnh tiểu đường hoặc tiền tiểu đường, cần tuân theo hướng dẫn của bác sĩ để kiểm soát lượng đường trong máu, bao gồm dùng thuốc và chế độ ăn uống cân đối. Để kiểm soát chế độ dinh dưỡng hợp lý, người bệnh có thể tìm đến sự hỗ trợ của các trung tâm dinh dưỡng như Nutrihome để được tư vấn thực đơn, hàm lượng dinh dưỡng cụ thể cần bổ sung trong ngày/tuần/tháng để cải thiện tình trạng bệnh của mình.
• Sử dụng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung: Hiện chưa có thuốc chuyên trị gan nhiễm mỡ nhưng một số loại thuốc hoặc thực phẩm bổ sung có thể hỗ trợ như vitamin E, axit béo omega-3 và tinh chất từ thiên nhiên như Wasabia & S. Marianum hỗ trợ giảm sự tích tụ mỡ trong gan, thúc đẩy quá trình phân giải chất béo, qua đó cải thiện tình trạng gan nhiễm mỡ. Đồng thời, chúng cũng góp phần bảo vệ gan và phòng ngừa các biến chứng có thể xảy ra.

Phòng ngừa gan nhiễm mỡ ở thanh niên không do rượu

Để ngăn chặn gan nhiễm mỡ ở người trẻ không do rượu, việc duy trì lối sống lành mạnh là rất quan trọng:

• Ăn nhiều trái cây, rau củ, ngũ cốc nguyên hạt và các loại chất béo tốt cho sức khỏe như táo, chuối, cam, bưởi, nho, rau xanh đậm, cà rốt, bí đỏ, khoai lang, gạo lứt, yến mạch,…
• Hạn chế thức ăn chứa đường, muối và chất béo bão hòa như nước ngọt, kẹo, thức ăn nhanh và các món chiên xào.
• Duy trì chỉ số khối cơ thể (BMI) trong khoảng từ 18,5 – 24,9 bằng cách tăng cường hoạt động thể chất như chạy bộ, nhảy dây, bơi lội ít nhất 30 phút mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần.
• Hạn chế uống rượu, không quá 2 ly rượu/ngày đối với nam và 1 ly rượu/ngày đối với nữ. Và nên tránh uống rượu khi đang dùng thuốc hoặc đã được chẩn đoán bệnh gan hoặc gan nhiễm mỡ.
• Khám sức khỏe và thực hiện các xét nghiệm định kỳ ít nhất 6 tháng/lần để theo dõi chức năng gan và phát hiện sớm các dấu hiệu của gan nhiễm mỡ. Nếu mắc bệnh tiểu đường, huyết áp cao hoặc cholesterol cao, cần tuân thủ nghiêm ngặt theo chỉ dẫn của bác sĩ.
• Không hút thuốc vì việc này không chỉ gây hại cho phổi mà còn làm tăng nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến gan, bao gồm gan nhiễm mỡ.
• Áp dụng những thói quen lành mạnh này không chỉ giúp phòng ngừa gan nhiễm mỡ ở người trẻ mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống và sức khỏe tổng thể.

Hiện nay không chỉ gan nhiễm mỡ ở người già mà người trẻ cũng dễ mắc bệnh. Nhận thức rõ về gan nhiễm mỡ ở người trẻ không do rượu là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong việc chăm sóc và bảo vệ sức khỏe của mình. Phòng ngừa và chẩn đoán sớm không chỉ giúp hạn chế sự tiến triển của bệnh mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống.