Giảm sắc tố da sau viêm làm cho da không đều màu, có thể tự biến mất theo thời gian nhưng đôi khi cần phải điều trị. Hiểu rõ về tình trạng này sẽ giúp mọi người biết cách phòng ngừa hoặc cải thiện hiệu quả. Cùng ECO Pharma tìm hiểu chi tiết trong bài viết sau.
Giảm sắc tố sau viêm (Post-inflammatory hypopigmentation – PIH) là tình trạng vùng da bị viêm trở nên nhạt màu hơn so với khu vực da xung quanh sau khi tổn thương đã lành. Đây là một loại rối loạn sắc tố rất phổ biến, xảy ra ở mọi loại da nhưng thường gặp và nổi bật hơn ở da sẫm màu. Nguyên nhân chủ yếu là do phản ứng viêm trước đó làm rối loạn quá trình tạo ra, vận chuyển hoặc phân bố melanin.
Hầu hết các trường hợp giảm sắc tố sau viêm có thể tự cải thiện trong vòng vài tuần hoặc vài tháng khi nguyên nhân chính được loại bỏ nhưng có thể kéo dài vĩnh viễn nếu tế bào hắc tố bị phá hủy hoàn toàn. (1)
Giảm sắc tố da sau viêm xuất hiện sau nhiều tình trạng bệnh lý và can thiệp thẩm mỹ. Điểm chung là da từng bị viêm, tổn thương hoặc rối loạn miễn dịch làm suy giảm chức năng của tế bào sắc tố.
Tia cực tím, các gốc tự do có thể không kích thích mà ngược lại làm ức chế hoặc phá hủy melanocyte. Ở những trường hợp viêm dữ dội như bỏng, nhiễm trùng nặng, trầy xước sâu hoặc viêm da kéo dài, chất trung gian gây viêm liên tục được giải phóng gây rối loạn quá trình tạo melanin, làm giảm mật độ tế bào sắc tố tại vùng tổn thương.
Khi melanocyte bị tổn thương hoặc chết đi, khả năng hồi phục màu da sẽ chậm, không đều, nhất là ở những vùng từng bị viêm nặng.
Giảm sắc tố có thể xuất hiện sau can thiệp da liễu như laser, peel da hóa học, mài da hoặc sau trầy xước, bỏng, cào gãi liên tục. Phần lớn trường hợp không phải do mất hoàn toàn tế bào sắc tố mà do giảm hoạt động sản xuất melanin.
Ngoài ra việc bôi corticoid liều cao, tiêm dài hạn cũng có thể ức chế những yếu tố cần thiết cho hoạt động của melanocyte, làm xuất hiện các vệt da trắng tại vùng dùng thuốc. Sau đại dịch COVID-19 tình trạng viêm da do đeo khẩu trang nhiều, ma sát và suy yếu hàng rào bảo vệ da cũng được ghi nhận làm tăng nguy cơ rối loạn sắc tố da.
Nhiều bệnh viêm da và rối loạn miễn dịch có thể để lại giảm sắc tố dù tổn thương đã lành. Thường gặp là những bệnh như pityriasis alba (lang ben), lichen striatus (lichen thành dải), vảy phấn dạng lichen mãn tính, xơ cứng lichen ngoài sinh dục, viêm da cơ địa và viêm da tiếp xúc kéo dài. Viêm càng nặng càng kéo dài, nguy cơ giảm sắc tố càng cao.
Ngoài ra bệnh tự miễn như lupus ban đỏ dạng đĩa, xơ cứng bì hoặc một số thể u lympho da tế bào T có thể khiến hệ miễn dịch tấn công nhậm tế bào sắc tố, làm giảm số lượng và chức năng của chúng. Trong nhóm bệnh này giảm sắc tố thường kéo dài và hồi phục chậm.
Một số bệnh nhiễm trùng da như lang ben trắng, giang mai giai đoạn 2 hoặc viêm da teo mãn tính do vi khuẩn Borrelia cũng gây giảm sắc tố sau viêm. Sau điều trị da thường cần nhiều tuần đến vài tháng để phục hồi màu sắc.
Đa phần giảm sắc tố da sau viêm có khả năng tự hồi phục, đặc biệt khi phản ứng viêm đã được kiểm soát hoàn toàn và tế bào sắc tố (melanocyte) chưa bị phá hủy. Lúc này melanocyte chỉ rơi vào trạng thái giảm hoạt động tạm thời. Khi những yếu tố viêm suy giảm tế bào sắc tố sẽ dần khôi phục chức năng tổng hợp melanin giúp da đều màu từ từ trong vài tuần đến vài tháng.
Quá trình hồi màu da chủ yếu diễn ra nhờ các tế bào sắc tố còn lại phục hồi chức năng chứ không phải do cơ thể tạo ra tế bào sắc tố mới. Ngoài ra tế bào gốc sắc tố tại nang lông và vùng da lành lân cận cũng tham gia hỗ trợ quá trình tái lập sắc tố.
Khả năng tự hồi phục thường cao hơn khi viêm mức độ nhẹ, thời gian viêm ngắn và không gây tổn thương sâu lớp đáy biểu bì. Những tình trạng như viêm da cơ địa nhẹ, lang ben, viêm da tiếp xúc hoặc lichen striatus thường có khả năng hồi màu tốt.
Ngược lại nếu viêm nặng, kéo dài làm tổn thương, phá hủy tế bào sắc tố (bỏng, dùng laser công suất cao, hóa chất ăn da…), vùng da giảm sắc tố sẽ khó hoặc hồi phục chậm. Khi đó người bệnh cần được thăm khám chuyên khoa để có hướng can thiệp phù hợp.
Phục hồi sắc tố da sau viêm cần dựa trên 3 nguyên tắc chính là kiểm soát triệt để tình trạng viêm, tạo điều kiện cho tế bào hồi phục và hỗ trợ kích thích sản xuất melanin. Tùy mức độ tổn thương melanocyte, chiến lược chăm sóc và điều trị sẽ khác nhau.
Bước quan trọng nhất là kiểm soát hoàn toàn phản ứng viêm. Viêm kéo dài sẽ tiếp tục ức chế hoạt động của tế bào sắc tố khiến quá trình hồi màu bị đình trệ. Do đó cần điều trị tốt bệnh da nền như viêm da cơ địa, viêm da tiếp xúc, nhiễm trùng da; đồng thời tránh cào gãi, ma sát và lạm dụng mỹ phẩm gây kích ứng. Các thuốc kháng viêm bôi ngoài da chỉ nên dùng theo chỉ định bác sĩ.
Song song đó cần kiên nhẫn chờ da tự hồi màu. Ở nhiều trường hợp melanocyte vẫn còn nhưng hoạt động yếu tạm thời, màu da sẽ cải thiện dần sau khi da ổn định.
Việc phục hồi hàng rào bảo vệ da cũng rất cần thiết. Dưỡng ẩm đầy đủ, làm sạch nhẹ nhàng và tránh treatment mạnh là các biện pháp giúp giảm viêm vi thể, tạo môi trường thuận lợi cho quá trình tái tạo melanin.
Trong những trường hợp giảm sắc tố da sau viêm lâu ngày hồi phục rất chậm, bác sĩ có thể chỉ định những phương pháp điều trị chuyên sâu nhằm kích thích hoạt động của tế bào sắc tố.
Các thuốc bôi điều hòa miễn dịch như tacrolimus hoặc pimecrolimus có thể giúp giảm viêm và hỗ trợ melanocyte hoạt động trở lại, đặc biệt phù hợp với vùng mặt, da nhạy cảm.
Đối với những trường hợp lan rộng, dai dẳng, quang trị liệu bằng tia UVB dải hẹp có thể được cân nhắc. Phương pháp này kích thích tế bào sắc tố, tế bào gốc sắc tố trong nang lông từ đó thúc đẩy quá trình phục hồi màu da.
Nếu tổn thương ban đầu quá nặng làm tế bào sắc tố bị phá hủy, vùng da đó sẽ khó hồi màu và chủ yếu phải trông chờ vào các tế bào sắc tố di chuyển từ vùng da lành xung quanh. Vì vậy điều trị viêm sớm, đúng cách ngay từ đầu là yếu tố quan trọng để hạn chế giảm sắc tố kéo dài.
Không phải lúc nào cũng có thể ngăn ngừa hoàn toàn giảm sắc tố sau viêm, nhưng nguy cơ, độ nặng sẽ giảm nếu viêm được kiểm soát từ sớm, tế bào sắc tố được bảo vệ và làn da được chăm sóc đúng cách.
Kiểm soát viêm da sớm và dứt điểm: Viêm nặng, kéo dài là yếu tố quyết định nguy cơ giảm sắc tố sau viêm. Viêm mãn tính làm các chất trung gian viêm ức chế hoạt động của tế bào sắc tố khiến da nhạt màu. Vì vậy cần thăm khám sớm, điều trị đúng những bệnh như viêm da cơ địa, viêm da tiếp xúc, nhiễm trùng da; dùng thuốc đúng chỉ định, tránh để tình trạng tái phát kéo dài. Kiểm soát viêm càng sớm, nguy cơ mất sắc tố da càng thấp.
Để hạn chế rối loạn sắc tố nên lựa chọn cơ sở uy tín để điều trị tình trạng viêm da. Chuyên khoa Da liễu – Thẩm mỹ Da, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh quy tụ đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm trực tiếp thăm khám và xây dựng phác đồ cá nhân hóa theo từng tình trạng da. Tâm Anh trang bị hệ thống công nghệ hiện đại từ Âu – Mỹ như laser điều trị sắc tố, laser CO₂ fractional, RF vi điểm, HIFU và thiết bị phân tích da chuyên sâu giúp kiểm soát viêm hiệu quả, phục hồi da an toàn, hạn chế biến chứng sắc tố. Quy trình khám linh hoạt, dịch vụ tiêu chuẩn cao hỗ trợ người bệnh điều trị viêm da sớm, đúng hướng và dứt điểm.
Tránh kích ứng, tổn thương da: Da đang viêm, mới lành rất nhạy cảm. Việc chà xát mạnh, tẩy tế bào chết gắt, dùng sản phẩm làm sạch quá mức hoặc để da bị cọ xát nhiều lần có thể làm tổn thương melanocyte sâu hơn. Do đó cần chăm sóc da nhẹ nhàng, tránh cào gãi và thận trọng với các thủ thuật thẩm mỹ trên vùng da chưa hồi phục hoàn toàn.
Bôi corticosteroid đúng cách: Dùng corticosteroid giúp kiểm soát viêm nhanh từ đó làm giảm nguy cơ rối loạn sắc tố. Tuy nhiên nếu lạm dụng hoặc dùng dài hạn, da có thể bị bào mòn, tế bào sắc tố bị ức chế. Vì vậy cần sử dụng đúng loại, đúng liều và đúng thời gian theo hướng dẫn của bác sĩ.
Duy trì và phục hồi hàng rào bảo vệ da: Hàng rào bảo vệ da suy yếu khiến viêm âm thầm tái diễn, cản trở quá trình hồi phục sắc tố. Dưỡng ẩm đều đặn, làm sạch dịu nhẹ và dùng sản phẩm phục hồi da phù hợp giúp giảm kích ứng, rút ngắn thời gian viêm, tạo điều kiện cho tế bào sắc tố hoạt động trở lại.
Chăm sóc vùng da đang viêm, mới lành cẩn thận: Các thủ thuật như laser, peel da hóa học hoặc can thiệp xâm lấn nếu thực hiện khi da chưa hồi phục hoàn toàn có thể làm tổn thương tế bào sắc tố. Nên trì hoãn đến khi da khỏe hẳn, lựa chọn mức năng lượng phù hợp và tránh thực hiện nhiều lần liên tiếp trên cùng một vùng da.
Tóm lại giảm sắc tố da sau viêm là một loại rối loạn sắc tố phổ biến, có thể phòng ngừa hoặc điều trị hiệu quả. Bằng cách kiểm soát các yếu tố gây viêm, kiểm soát tình trạng viêm và áp dụng tốt các biện pháp phục hồi da khoa học có thể ngăn ngừa hoặc giúp da trở lại màu sắc ban đầu.
