Trợ phí vận chuyển cho mọi đơn hàng·Chính hãng 100% từ Mỹ

Hội chứng Budd-Chiari: Cập nhật chẩn đoán và điều trị

Theo dõi ECO Pharma trên Google NewsChọn ECO Pharma làm nguồn ưu tiên trên Google tìm kiếm.

Hội chứng Budd-Chiari là bệnh lý hiếm gặp, với tỷ lệ 1 trên 1.000.000 người mỗi năm, nhưng có thể gây tổn thương gan nặng, đe dọa tính mạng. Bệnh xảy ra khi dòng máu từ gan về tim bị cản trở bởi huyết khối, viêm hoặc tổn thương thành tĩnh mạch gan. Theo dõi bài viết sau của ECO Pharma để hiểu rõ hơn về hội chứng này.

Hội chứng Budd-Chiari

Hội chứng Budd Chiari là gì?

Hội chứng Budd-Chiari xảy ra khi đường thoát máu từ gan về tim bị hẹp hoặc tắc nghẽn hoàn toàn. Tình trạng này thường do cục máu đông hình thành trong tĩnh mạch gan/tĩnh mạch chủ dưới hoặc do cấu trúc bên ngoài chèn ép làm cản trở dòng chảy.

Khi dòng máu bị cản trở, máu ứ tại gan làm tăng áp lực trong hệ tĩnh mạch gan và tĩnh mạch cửa gây sung huyết, gan to, cổ trướng. Nếu kéo dài, tổn thương nhu mô gan có thể tiến triển, dẫn đến xơ gan và suy giảm chức năng gan. Tình trạng này còn gây phì đại lách, căng giãn tĩnh mạch tại thực quản hoặc dạ dày, làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa. 

Nguyên nhân gây hội chứng Budd-Chiari

Dựa vào cơ chế tổn thương, hội chứng Budd-Chiari được phân thành hai dạng chính, nguyên phát do bất thường trong lòng tĩnh mạch và thứ phát do tác động cơ học từ cấu trúc lân cận. Đáng chú ý, hơn 90% trường hợp có thể xác định chính xác nguyên nhân thông qua thăm khám chuyên sâu.

1. Huyết khối và rối loạn tăng đông

Huyết khối là nguyên nhân chủ yếu gây Budd-Chiari nguyên phát. Khoảng 75% người bệnh có ít nhất một rối loạn tăng đông, trong đó khoảng 25% có nhiều yếu tố nguy cơ kết hợp. (1)

  • Bệnh tăng sinh tủy: Đây là nguyên nhân quan trọng, trong đó tủy xương sản xuất quá mức một hoặc nhiều loại tế bào máu (hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu), với 20% trường hợp biểu hiện rõ và lên tới 45-53% nếu tính cả thể tiềm ẩn. Trong nhóm này, đa hồng cầu nguyên phát chiếm khoảng 10-40%, bên cạnh tăng tiểu cầu nguyên phát và xơ tủy. 
  • Đột biến gen đông máu: Đột biến yếu tố V Leiden chiếm tới 25% ca bệnh tại phương Tây, trong khi đột biến yếu tố II ghi nhận ở 5% trường hợp. Bên cạnh đó, đột biến G20210A, MTHFR hay chứng tăng homocysteine máu cũng là những yếu tố kích hoạt hình thành cục máu đông. 
  • Thiếu chất chống đông tự nhiên: Giảm protein C, S hoặc antithrombin III làm gia tăng nguy cơ tắc mạch. Khi chẩn đoán, bác sĩ cần xem xét thêm tiền sử gia đình vì nồng độ những protein này cũng có thể giảm tạm thời trong đợt huyết khối cấp hoặc khi chức năng gan suy giảm.
  • Thuốc tránh thai và thai kỳ: Thuốc tránh thai đường uống chứa estrogen có thể làm tăng nguy cơ huyết khối tĩnh mạch gan khoảng 2,37 lần. Thai kỳ và hậu sản cũng là giai đoạn dễ hình thành huyết khối, nhất là khi người bệnh có sẵn rối loạn tăng đông tiềm ẩn. 
  • Bệnh lý huyết học, tự miễn và viêm: Thiếu máu tán huyết kịch phát về đêm có thể gây huyết khối tĩnh mạch gan ở tối đa 12% người bệnh. Ngoài ra, bệnh Behçet, Celiac, viêm loét đại tràng, chấn thương bụng và sarcoidosis cũng làm tăng nguy cơ phát triển chứng Budd-Chiari 

2. Chèn ép hoặc xâm lấn tĩnh mạch gan

Budd-Chiari thứ phát hình thành khi tĩnh mạch gan hoặc đoạn tĩnh mạch chủ dưới bị cản trở từ bên ngoài, thường do:

  • Khối u: Ung thư gan, u thận hoặc các khối tân sinh vùng thượng vị chèn ép hay xâm lấn trực tiếp vào hệ thống tĩnh mạch.
  • Thận đa nang: Các nang kích thước lớn tạo áp lực lên tĩnh mạch gan.
  • Nhiễm trùng, áp xe: Áp xe gan do amip, vi khuẩn hoặc nang sán (Echinococcus) tạo hiệu ứng khối chèn ép lòng mạch. 
xét nghiệm nhiễm trùng áp xe
Áp xe gan do amip, vi khuẩn hoặc nang sán (Echinococcus) tạo hiệu ứng khối chèn ép lòng mạch

Triệu chứng của hội chứng Budd-Chiari

Triệu chứng Budd-Chiari thay đổi tùy vị trí, mức độ tắc nghẽn và diễn tiến của huyết khối. Bệnh có thể khởi phát cấp tính, bán cấp hoặc mãn tính. Đặc biệt, khoảng 15-20% người bệnh ở thể bán cấp hoặc mãn tính chưa xuất hiện triệu chứng trong giai đoạn đầu, khiến bệnh dễ bị bỏ sót.

Các biểu hiện thường gặp gồm:

  • Đau bụng, thường ở vùng hạ sườn phải (vị trí gan) 
  • Gan to, có thể kèm đau hoặc nặng vùng gan
  • Cổ trướng, khiến vòng bụng tăng dần
  • Lách to do tăng áp tĩnh mạch cửa
  • Vàng da khi chức năng gan suy giảm
  • Phù chân do rối loạn tuần hoàn và tụ dịch
  • Xuất huyết tiêu hóa do vỡ giãn tĩnh mạch thực quản, dạ dày hoặc trực tràng
  • Bệnh não gan với biểu hiện bằng lú lẫn, thay đổi ý thức, có thể diễn tiến đến hôn mê
  • Suy gan trong trường hợp bệnh nặng hoặc tiến triển dài hạn. 

Hội chứng Budd-Chiari được chẩn đoán như thế nào?

Khi cảm thấy đau hạ sườn phải kéo dài, bụng trướng nhanh, vàng da, phù chân hoặc mệt mỏi bất thường, người bệnh nên thăm khám sớm. Chẩn đoán hội chứng Budd-Chiari cần kết hợp thăm khám lâm sàng, đánh giá nguy cơ tăng đông và xét nghiệm cận lâm sàng để xác định vị trí, mức độ tắc nghẽn tĩnh mạch gan và tổn thương nhu mô gan.

Để chẩn đoán chính xác và xây dựng phác đồ điều trị cá nhân hóa kịp thời, người bệnh có thể thăm khám trực tiếp tại Trung tâm Nội soi & Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh. Đơn vị quy tụ đội ngũ chuyên gia hàng đầu cùng hệ thống máy móc chẩn đoán hình ảnh thế hệ mới, giúp phát hiện sớm các bệnh lý mạch máu gan phức tạp.

1. Kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh

  • Siêu âm Doppler màu: Là phương pháp đầu tay, có độ nhạy và độ đặc hiệu khoảng 85-90%. Kỹ thuật giúp đánh giá hướng, tốc độ dòng máu và phát hiện huyết khối, hẹp tĩnh mạch, màng chắn tĩnh mạch chủ dưới, phì đại thùy đuôi hoặc tuần hoàn bàng hệ. (2)
  • Chụp CT - Cộng hưởng từ: Được thực hiện khi siêu âm chưa đủ rõ hoặc cần đánh giá chi tiết hơn. Cộng hưởng từ có độ nhạy và độ đặc hiệu trên 90%, giúp khảo sát hệ thống tĩnh mạch gan, mức độ tắc nghẽn cũng như những thay đổi tại nhu mô gan.
  • Chụp tĩnh mạch: Là kỹ thuật xâm lấn, được cân nhắc khi các phương pháp không xâm lấn chưa xác định rõ tổn thương hoặc cần lập kế hoạch can thiệp. Phương pháp này cho phép xác định chính xác vị trí và mức độ tắc nghẽn.
  • Đo độ đàn hồi gan: Có thể được áp dụng bổ trợ để đánh giá độ cứng và mức độ tổn thương nhu mô gan do tình trạng sung huyết kéo dài.

2. Xét nghiệm máu và phân tích dịch cổ trướng

  • Xét nghiệm máu: Khoảng 25-50% người bệnh có thể tăng nhẹ alanine aminotransferase, aspartate aminotransferase và phosphatase kiềm. Các xét nghiệm chuyên sâu khác được thực hiện nhằm tìm ra rối loạn tăng đông hoặc bệnh nền liên quan đến hình thành huyết khối. (3)
  • Phân tích dịch cổ trướng: Ở người bệnh mãn tính, dịch cổ trướng thường chứa protein trên 2 g/dL, bạch cầu dưới 500 tế bào/µL và chỉ số SAAG trên 1,1 g/dL, gợi ý tình trạng tăng áp tĩnh mạch cửa.

3. Sinh thiết gan

Tuy không phải là thủ thuật thực hiện thường quy, sinh thiết gan giúp đánh giá tổn thương nhu mô hoặc loại trừ các bệnh lý gan khác. Hình ảnh mô bệnh học điển hình thường thể hiện tình trạng sung huyết, xuất huyết và hoại tử tế bào gan tập trung ở vùng trung tâm tiểu thùy.

siêu âm doppler màu
Siêu âm Doppler màu tại Trung tâm Nội soi & Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh - Ảnh: BVĐK Tâm Anh

Điều trị hội chứng Budd-Chiari

Điều trị hội chứng Budd-Chiari tập trung vào 4 mục tiêu là khôi phục dòng máu tĩnh mạch ra khỏi gan, kiểm soát tăng áp tĩnh mạch cửa, phòng ngừa huyết khối tái phát và điều trị bệnh nền. Phương án được lựa chọn dựa trên mức độ tắc nghẽn, chức năng gan, biến chứng và đáp ứng với điều trị ban đầu.

1. Điều trị nội khoa

Phương pháp nội khoa tập trung vào việc kiểm soát triệu chứng và giải quyết căn nguyên tăng đông:

  • Liệu pháp chống đông: Dùng thuốc chống đông để ngăn ngừa cục máu đông tiến triển hoặc tái phát. Bác sĩ sẽ cân chỉnh liều lượng dựa trên chức năng gan và nguy cơ xuất huyết.
  • Quản lý cổ trướng và tăng áp cửa: Áp dụng chế độ ăn giảm muối, kết hợp dùng thuốc lợi tiểu và chọc tháo dịch ổ bụng khi có chỉ định.
  • Điều trị dự phòng xuất huyết: Bác sĩ có thể thắt các búi giãn tĩnh mạch bằng vòng cao su hoặc tiêm xơ qua nội soi. Một số trường hợp được dùng thuốc chẹn beta không chọn lọc để giảm áp tĩnh mạch cửa, từ đó hạn chế nguy cơ chảy máu. 

2. Can thiệp nội mạch

Khi điều trị nội khoa không đạt hiệu quả tối ưu, các kỹ thuật can thiệp tối thiểu sẽ được ưu tiên áp dụng:

  • Tạo thông nối tĩnh mạch cửa - tĩnh mạch chủ trong gan qua đường tĩnh mạch cảnh (TIPS): Bác sĩ tạo một đường thông giữa tĩnh mạch cửa và hệ thống tĩnh mạch chủ thông qua nhu mô gan, sau đó đặt một ống thông kim loại (stent) để duy trì dòng máu, giúp giảm áp lực nội gan và phân luồng dòng máu hiệu quả.
  • Nong mạch và đặt stent qua da: Sử dụng bóng bơm phồng để làm rộng đoạn tĩnh mạch bị hẹp hoặc tắc, sau đó đặt stent cố định nhằm duy trì dòng máu lưu thông.

3. Ghép gan

Ghép gan được cân nhắc ở người suy gan nặng, bệnh gan mất bù hoặc không cải thiện sau tái thông mạch và giảm áp tĩnh mạch cửa. Đây có thể là phương án cứu vãn khi TIPS không hiệu quả, không thể thực hiện hoặc bệnh tiếp tục diễn tiến. 

Sau ghép, người bệnh cần theo dõi chức năng gan, lưu thông mạch máu và nguy cơ hình thành huyết khối định kỳ. Đồng thời, kiểm soát tốt các rối loạn tăng đông hoặc bệnh lý huyết học để ngăn bệnh tái phát. 

Biến chứng của hội chứng Budd-Chiari

Nếu không được điều trị và theo dõi phù hợp, hội chứng Budd-Chiari có thể gây tăng áp tĩnh mạch cửa, tổn thương nhu mô gan kéo dài và suy giảm chức năng gan. Các biến chứng thường gặp gồm:

  • Tăng áp tĩnh mạch cửa, gây lách to, cổ trướng và hình thành tuần hoàn bàng hệ
  • Xuất huyết tiêu hóa do vỡ giãn tĩnh mạch thực quản - dạ dày
  • Bệnh não gan, với các biểu hiện từ lú lẫn, thay đổi hành vi đến rối loạn ý thức và hôn mê
  • Hội chứng gan - thận thường xuất hiện khi bệnh gan diễn tiến nặng
  • Viêm phúc mạc nhiễm khuẩn tự phát ở người mắc cổ trướng
  • Suy gan do ứ máu và tổn thương nhu mô kéo dài
  • Ung thư biểu mô tế bào gan, đặc biệt ở người mắc hội chứng Budd-Chiari mãn tính.

Người bệnh cần cấp cứu ngay nếu xuất hiện đau bụng dữ dội, lú lẫn, ngất, khó thở, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc bụng to nhanh. Đây có thể là dấu hiệu của xuất huyết tiêu hóa, tăng áp tĩnh mạch cửa nặng hoặc suy giảm chức năng gan cấp tính.

Có thể phòng ngừa hội chứng Budd-Chiari không?

Không thể phòng ngừa hoàn toàn hội chứng Budd-Chiari nguyên phát vì bệnh thường liên quan đến rối loạn tăng đông bẩm sinh, di truyền hoặc các bệnh lý huyết học. Tuy nhiên, kiểm soát tốt yếu tố nguy cơ và phát hiện sớm tình trạng tăng đông sẽ giúp hạn chế khả năng hình thành huyết khối tĩnh mạch gan.

  • Theo dõi bệnh lý huyết học: Người mắc bệnh tăng sinh tủy như đa hồng cầu nguyên phát, tăng tiểu cầu nguyên phát hoặc có nguy cơ di truyền liên quan yếu tố V Leiden, yếu tố II nên được thăm khám định kỳ và điều trị theo chỉ định.
  • Thận trọng với thuốc nội tiết: Phụ nữ từng bị huyết khối hoặc có nguy cơ tăng đông nên trao đổi với bác sĩ trước khi dùng thuốc tránh thai chứa estrogen, liệu pháp hormone.
  • Theo dõi thai kỳ và hậu sản: Thai phụ có yếu tố tăng đông cần được quản lý chặt chẽ bởi bác sĩ để giảm nguy cơ huyết khối.
  • Kiểm soát bệnh nền: Điều trị tốt bệnh viêm và tự miễn như bệnh Behçet, Celiac, viêm ruột mạn tính; đồng thời xử trí sớm những tổn thương có khả năng chèn ép hệ thống tĩnh mạch gan.
  • Duy trì lối sống khoa học: Không hút thuốc lá, vận động thường xuyên và xây dựng chế độ ăn cân bằng để kiểm soát tốt yếu tố nguy cơ tim mạch, huyết khối.
  • Kiểm tra định kỳ khi có nguy cơ cao: Người mắc bệnh gan, tiền sử huyết khối hoặc nghi ngờ thiếu protein C, S, antithrombin nên được đánh giá chức năng gan và tình trạng đông máu theo hướng dẫn của bác sĩ.
thai phụ có yếu tố tăng đông
Thai phụ có yếu tố tăng đông cần được quản lý chặt chẽ bởi bác sĩ để giảm nguy cơ huyết khối

Phòng ngừa hội chứng Budd-Chiari chủ yếu tập trung vào kiểm soát nguyên nhân và yếu tố nguy cơ thay vì ngăn bệnh tuyệt đối. Khi có dấu hiệu bất thường hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, cần thăm khám sớm để phát hiện rối loạn tăng đông, xử trí nguyên nhân và hạn chế nguy cơ tắc nghẽn tĩnh mạch gan.

Hewel Footer
Nguồn tham khảo