Phẫu thuật bắc cầu động mạch vành sử dụng một đoạn động mạch hoặc tĩnh mạch khỏe mạnh để tạo đường đi mới cho máu vượt qua vị trí động mạch vành bị hẹp/tắc. Phương pháp này giúp cải thiện lượng máu giàu oxy đến cơ tim, giảm đau thắt ngực và nguy cơ xảy ra biến cố thiếu máu cơ tim. Tiên lượng tuổi thọ sau mổ của các bệnh nhân sẽ khác nhau ở mỗi người. Cụ thể mổ bắc cầu mạch vành sống được bao lâu, hãy cùng ECO Pharma tìm trong bài viết sau đây.
Mổ bắc cầu mạch vành sống được bao lâu?
Người bệnh sau mổ bắc cầu mạch vành có thể sống thêm 10 - 20 năm hoặc lâu hơn trong một số trường hợp. Tuy nhiên tiên lượng tuổi thọ ở mỗi người không giống nhau, tùy thuộc vào tuổi, chức năng tim, mức độ tổn thương động mạch vành, bệnh nền và quá trình chăm sóc sau mổ.
Một nghiên cứu công bố năm 2023 theo dõi 2.979 người được phẫu thuật bắc cầu động mạch vành tại Anh trong giai đoạn 1999 - 2020 ghi nhận thời gian sống trung bình ước tính sau mổ đạt 18.7 năm ở nhóm sử dụng hoàn toàn cầu nối động mạch, 16.12 năm ở nhóm kết hợp động mạch và tĩnh mạch và 10.44 năm ở nhóm chỉ dùng tĩnh mạch. Kết quả cho thấy người bệnh có thể sống lâu dài sau phẫu thuật, nhưng tiên lượng còn thay đổi tùy theo loại mạch ghép và tình trạng sức khỏe của từng người. (1)
Nghiên cứu của Mayo Clinic trên 1.283 người trên 80 tuổi ghi nhận tỷ lệ sống sau 5 năm là 67.9%, sau 10 năm là 31.1% và sau 15 năm là 8.2%. Thời gian sống trung vị của nhóm này là 7.6 năm, cao hơn mức 6 năm ở những người cùng tuổi và giới tính trong dân số Mỹ nói chung. (2)
Ở mốc 20 năm, một nghiên cứu khác theo dõi 3.939 người được phẫu thuật tại Hệ thống Y tế Đại học Emory ghi nhận tỷ lệ sống chung là 35.6%. Khi phân tích theo tuổi tại thời điểm mổ, tỷ lệ sống sau 20 năm đạt 55% ở người dưới 50 tuổi, 38% ở nhóm 50 - 59 tuổi, 22% ở nhóm 60 - 69 tuổi và 11% ở người trên 70 tuổi. (3)
Các kết quả cho thấy tuổi càng cao tại thời điểm phẫu thuật, tỷ lệ sống dài hạn nhìn chung càng giảm. Tuy nhiên, số liệu được ghi nhận ở những nhóm người bệnh và giai đoạn phẫu thuật khác nhau nên chỉ mang tính tham khảo, không dùng để dự đoán chính xác tiên lượng của từng người.
Tỷ lệ tử vong ngay sau bắc cầu mạch vành là bao nhiêu?
Tỷ lệ tử vong quanh phẫu thuật bắc cầu động mạch vành phụ thuộc chủ yếu vào thể trạng nền của người bệnh, kinh nghiệm của bác sĩ phẫu thuật và đơn vị điều trị. Theo MSD Manuals (nền tảng trực tuyến cung cấp thông tin y khoa uy tín hàng đầu toàn cầu), trong một chương trình có kinh nghiệm, tỷ lệ tử vong quanh giai đoạn làm thủ thuật ở những bệnh nhân khỏe mạnh thường là < 1% - 3%; và ≤ 1% ở các bệnh nhân có tim kích thước bình thường, chức năng tâm thất tốt, không có tiền sử nhồi máu cơ tim và không có thêm yếu tố nguy cơ nào. Nguy cơ tử vong tăng theo tuổi tác, chức năng thất trái kém và sự hiện diện của bệnh nền. (4)
Yếu tố ảnh hưởng đến tiên lượng sau mổ bắc cầu mạch vành?
Một số yếu tố ảnh hưởng đến tiên lượng sống sau mổ bắc cầu mạch vành bao gồm:
1. Mức tổn thương mạch vành trước mổ
Mức độ tổn thương động mạch vành và chức năng tim trước phẫu thuật ảnh hưởng đáng kể đến tiên lượng sau mổ. Người bệnh có nhiều nhánh mạch bị hẹp, tắc lan tỏa, từng nhồi máu cơ tim hoặc cơ tim đã suy yếu thường có khả năng phục hồi khác với người chỉ tổn thương khu trú.
Phân suất tống máu là một chỉ số quan trọng giúp đánh giá khả năng co bóp của tim. Nếu phân suất tống máu dưới 30%, tim được xem là suy giảm chức năng nặng, nguy cơ biến chứng và suy tim sau phẫu thuật có thể cao hơn.
2. Bệnh nền đi kèm
Các bệnh nền như đái tháo đường, huyết áp cao và rối loạn lipid máu có thể thúc đẩy xơ vữa động mạch tiếp tục tiến triển sau phẫu thuật. Nếu không được kiểm soát tốt, cầu nối hoặc động mạch vành tự nhiên có thể hẹp trở lại, tăng nguy cơ đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim và các biến cố tim mạch khác làm rút ngắn tuổi thọ của bệnh nhân.
3. Độ tuổi và thể trạng người bệnh
Tuổi càng cao, thời gian sống sau mổ bắc cầu mạch vành càng giảm. Tuy nhiên tuổi tác không phải rào cản tuyệt đối đối với phẫu thuật. Người lớn tuổi vẫn có thể kéo dài tuổi thọ nếu được đánh giá kỹ trước mổ và chăm sóc phù hợp trong suốt quá trình hồi phục.
Bên cạnh tuổi, các yếu tố như còn khả năng tự đi lại, sinh hoạt và các bệnh mạn tính được kiểm soát tốt cũng thường mang đến tiên lượng sống tốt hơn sau phẫu thuật.
4. Chăm sóc hậu phẫu thuật
Người bệnh cần dùng đầy đủ thuốc theo chỉ định, ngay cả khi sức khỏe đã ổn định và không còn đau ngực. Thuốc chống kết tập tiểu cầu giúp hạn chế hình thành huyết khối, statin hỗ trợ kiểm soát cholesterol, còn thuốc chẹn beta hoặc thuốc ức chế men chuyển có thể được bác sĩ chỉ định để giảm gánh nặng và bảo vệ chức năng tim.
Ngoài ra, người bệnh cần chăm sóc vết mổ, tăng dần mức độ vận động theo hướng dẫn, duy trì chế độ ăn lành mạnh và tham gia phục hồi chức năng tim khi được chỉ định. Tự ý ngừng thuốc hoặc không tuân thủ kế hoạch theo dõi có thể làm tăng nguy cơ cầu nối bị hẹp hoặc tắc, dẫn đến tái phát các biến cố tim mạch.
5. Biến chứng sau mổ
Sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành, người bệnh có thể gặp nhiễm trùng vết mổ, rối loạn nhịp tim, khó thở, phù chân, tăng cân nhanh do giữ nước hoặc huyết áp bất thường. Một số trường hợp còn xuất hiện lo âu, buồn bã hoặc trầm cảm trong những tuần, tháng đầu sau mổ, ảnh hưởng đến khả năng hồi phục và tuân thủ điều trị.
Người bệnh cần theo dõi vết mổ, nhịp tim, cân nặng và các triệu chứng bất thường sau khi xuất viện. Khi có sốt, vết mổ sưng đỏ hoặc chảy dịch, khó thở tăng, tim đập không đều hay phù nhiều, cần liên hệ bác sĩ sớm để được kiểm tra và xử trí kịp thời. Phát hiện biến chứng sớm giúp hạn chế tổn thương tim, rút ngắn thời gian hồi phục và cải thiện tiên lượng sau mổ. (5)
Làm sao để kéo dài tuổi thọ cho bệnh nhân sau mổ bắc cầu mạch vành?
Phẫu thuật bắc cầu mạch vành giúp cải thiện lượng máu đến cơ tim nhưng không loại bỏ hoàn toàn tình trạng xơ vữa động mạch. Vì vậy, người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị và điều chỉnh lối sống sau phẫu thuật để bảo vệ cầu nối, giúp bệnh ổn định và giảm nguy cơ tái phát các biến cố tim mạch.
- Dùng thuốc đúng chỉ định: Sau phẫu thuật vẫn tiếp tục phải dùng thuốc chống kết tập tiểu cầu, statin, thuốc chẹn beta hoặc thuốc điều trị huyết áp để bảo vệ cầu nối và giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim. Người bệnh cần uống thuốc đầy đủ, đúng liều và thời gian theo chỉ định.
- Tập thể dục sau phẫu thuật: Vài tháng đầu sau phẫu thuật nên bắt đầu bằng các hoạt động nhẹ như đi bộ, sau đó tăng dần thời gian và cường độ theo hướng dẫn của bác sĩ. Khi xương ức chưa lành vẫn cần tránh nâng, đẩy hoặc kéo vật nặng, vận động tay quá mức và tập luyện gắng sức. Người bệnh cần ngừng tập và đến bệnh viện ngay nếu xuất hiện đau ngực, khó thở nhiều, chóng mặt hoặc tim đập bất thường. Những người có điều kiện hơn tốt nhất nên theo đuổi các chương trình phục hồi chức năng tim có giám sát giúp cải thiện sức bền, chức năng tim và khả năng trở lại sinh hoạt bình thường với chuyên gia.
- Chế độ ăn uống: Bữa ăn nên ưu tiên rau củ quả, cá, thịt nạc, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt và chất béo lành mạnh từ dầu thực vật hoặc các loại hạt. Hạn chế tiêu thụ các thực phẩm giàu chất béo bão hòa (thịt đỏ, thịt chế biến sẵn, đồ chiên rán…); thực phẩm nhiều đường (đặc biệt nước ngọt đóng chai) và thực phẩm chứa nhiều muối; bỏ rượu bia hoàn toàn.
- Kiểm soát bệnh nền: Các bệnh như đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, bệnh thận hoặc béo phì có thể làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch và ảnh hưởng đến tiên lượng sau mổ. Do đó, người bệnh cần dùng thuốc đều đặn, theo dõi các chỉ số cần thiết và kiểm soát đường huyết, huyết áp, cholesterol trong giới hạn mục tiêu để làm chậm quá trình xơ vữa tiến triển.
- Cai thuốc lá: Khói thuốc làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu, thúc đẩy hình thành huyết khối và khiến cầu nối hẹp nhanh hơn. Người bệnh cần ngừng hút thuốc hoàn toàn, đồng thời hạn chế tiếp xúc với khói thuốc thụ động.
- Duy trì cân nặng phù hợp: Thừa cân, béo phì làm tăng gánh nặng cho tim và nguy cơ mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu hoặc ngưng thở khi ngủ. Giảm cân nên được thực hiện từ từ bằng chế độ ăn cân đối và vận động phù hợp, tránh nhịn ăn hoặc tập luyện quá sức.
- Chăm sóc sức khỏe tinh thần: Sau phẫu thuật, người bệnh có thể cảm thấy lo âu, buồn bã hoặc mất động lực trong một thời gian. Những vấn đề này nếu kéo dài có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, khả năng tập luyện và việc tuân thủ điều trị. Vì vậy nên duy trì sinh hoạt điều độ, nghỉ ngơi đầy đủ, chia sẻ với người thân và trao đổi với bác sĩ khi tâm trạng không cải thiện.
- Tái khám tim mạch sau đó khám định kỳ hàng năm: Người bệnh cần tái khám đúng lịch ngay cả khi không còn đau ngực. Bác sĩ sẽ đánh giá chức năng tim, theo dõi các yếu tố nguy cơ, điều chỉnh thuốc và chỉ định xét nghiệm khi cần. Việc phát hiện sớm cầu nối bị hẹp, tổn thương mạch vành mới hoặc suy giảm chức năng tim giúp điều trị kịp thời và cải thiện tiên lượng lâu dài. Sau đó tiếp tục khám sức khỏe định kỳ hàng năm (tốt nhất mỗi năm hai lần) để luôn nắm rõ tình hình tim mạch cũng như các bệnh nền khác.
Khi nào cần đi khám lại sau mổ?
Người bệnh cần tái khám theo lịch ghi trong giấy xuất viện để bác sĩ kiểm tra vết mổ, đánh giá chức năng tim và điều chỉnh thuốc khi cần. Thông thường, bác sĩ sẽ hẹn tái khám tim mạch sau khoảng 6 - 8 tuần, tùy vào tốc độ hồi phục và tình trạng sức khỏe sau phẫu thuật; sau đó tiếp tục khám tim mạch định kỳ hàng năm.
Tuy nhiên không nên chờ đến lịch hẹn mới đi khám nếu xuất hiện sốt, vết mổ sưng đỏ, đau tăng hoặc chảy dịch, tim đập nhanh hoặc không đều, khó thở, phù chân, tăng cân nhanh, huyết áp bất thường hay mệt nhiều hơn; đặc biệt là đau ngực dữ dội hoặc kéo dài, khó thở đột ngột, ngất hoặc có dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ. Đây là các tình trạng nghiêm trọng cần phải đến bệnh viện ngay.
Mổ bắc cầu mạch vành sống được bao lâu? Như vậy tiên lượng tuổi thọ khác nhau ở mỗi bệnh nhân sau phẫu thuật bắc cầu động mạch vành, nhiều người có thể sống thêm 10 - 20 năm trong khi một số nhỏ khác có thể tử vong ngay sau cuộc mổ. Để kéo dài tuổi thọ sau phẫu thuật người bệnh cần dùng thuốc đúng chỉ định, ăn uống lành mạnh, vận động phù hợp, tái khám và sau đó khám sức khỏe định kỳ hằng năm. Khi xuất hiện đau ngực, khó thở, tim đập bất thường hoặc các dấu hiệu nghi ngờ biến chứng, cần đến bệnh sớm.
