Nám nội tiết là gì và khắc phục bằng cách nào?

Nám nội tiết là một trong những nỗi lo phổ biến của phụ nữ, đặc biệt ở giai đoạn mang thai, sau sinh hoặc bước vào thời kỳ tiền mãn kinh. Cùng ECO Pharma tìm hiểu về tình trạng nám do nội tiết tố và một số vấn đề liên quan trong bài viết sau.

Nám nội tiết là gì?

Nám nội tiết (hay còn được gọi là nám chân sâu) là tình trạng mất cân bằng các hormone nữ, dẫn đến hình thành các nốt tăng sắc tố trên bề mặt da. Sự hình thành của nám liên quan chủ yếu đến estrogen và progesterone (nội tiết tố nữ). Đây là các hormone sinh dục có vai trò quan trọng đối với cơ thể và có khả năng ảnh hưởng lên hoạt động của hormone alpha – MSH (hormone gây kích thích tăng sản sinh melanin ở da).

Nám nội tiết khác gì so với nám nắng?

Nám nội tiết hình thành do sự rối loạn nội tiết tố trong cơ thể, kích thích sản xuất melanin, tạo ra các nốt tăng sắc tố trên bề mặt da. Một số yếu tố khác cũng góp phần khiến nám nặng hơn như stress kéo dài gây ảnh hưởng đến hoạt động của buồng trứng làm thay đổi nội tiết tố; dùng thuốc tránh thai chứa progestins; thay đổi nội tiết tố khi mang thai hoặc sau sinh, tiền mãn kinh, mãn kinh.

Trong khi đó, nám nắng thường xảy ra do tác động của các yếu tố bên ngoài như:

• Tiếp xúc với ánh sáng mặt trời, ánh sáng xanh, bức xạ nhiệt từ thiết bị điện tử, môi trường ô nhiễm như khói xe, bụi bẩn, hóa chất,…
• Dùng mỹ phẩm chất lượng kém, không rõ nguồn gốc, chứa corticoid làm mỏng da, khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời và bức xạ điện tử dẫn đến nám da.
• Chế độ ăn uống, thời gian nghỉ ngơi, thói quen sinh hoạt, cách chăm sóc da không khoa học cũng là một trong những nguyên nhân gây nám da.

Căn nguyên gây nám nội tiết

Nám do nội tiết tố có thể xảy ra do sự biến động hormone trong các giai đoạn như mang thai, sau sinh, tiền mãn kinh, mãn kinh,… cụ thể sau đây.

1. Thay đổi nội tiết khi mang thai, sau sinh

Nám da thường liên quan đến sự thay đổi nội tiết tố trong thai kỳ. Trong thời gian mang thai, lượng estrogen và progesterone trong cơ thể người phụ nữ tăng cao để bảo vệ và nuôi dưỡng thai nhi. Chính lượng nội tiết tăng cao này kích thích sinh tổng hợp melanin gây nám da. (1)

2. Tiền mãn kinh, mãn kinh

Giai đoạn tiền mãn kinh đặc trưng bởi sự dao động nồng độ estrogen, progesterone. Sự thay đổi nội tiết tố này có thể ảnh hưởng đến sắc tố da. Thay đổi nồng độ estrogen phá vỡ sự cân bằng trong việc điều chỉnh quá trình sản xuất và phân bố melanin trong da, có khả năng gây ra hoặc làm trầm trọng thêm chứng nám da. Thời kỳ mãn kinh cũng ảnh hưởng đến các yếu tố khác của cấu trúc da, ví dụ như hàng rào bảo vệ da, khiến da khô và nhạy cảm hơn. Điều này có thể dẫn đến kích ứng, làm cho tình trạng tăng sắc tố trở nên trầm trọng hơn.

3. Căng thẳng, thức khuya kéo dài

Yếu tố tâm lý, cảm xúc có ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe và vẻ đẹp làn da. Hormone estrogen do não bộ chỉ đạo buồng trứng tiết ra, chính vì vậy khi não bộ rơi vào tình trạng căng thẳng, hoạt động của buồng trứng cũng sẽ bị tác động gây đảo lộn nội tiết tố và dẫn đến tình trạng nám sạm da.

4. Sử dụng thuốc tránh thai, thuốc nội tiết

Các hình thức tránh thai nội tiết tố có thể gây ra nám da bao gồm: (2)

• Thuốc tránh thai đường uống.
• Dụng cụ đặt trong tử cung (IUD).
• Vòng đặt âm đạo.
• Thuốc tiêm tránh thai.
• Miếng dán tránh thai.

Thành phần progestins có trong thuốc tránh thai không chỉ gây giữ nước mà còn góp phần không nhỏ trong việc kích thích hình nám da. Khi các đốm nám này tiếp xúc với ánh nắng mặt trời sẽ trở nên đậm màu và lan rộng hơn.

Nhận biết nám nội tiết qua những dấu hiệu nào?

Nám nội tiết xuất hiện dưới dạng các đốm nhỏ, màu vàng nhạt hoặc đậm, kích thước không đều, xen lẫn với nhau, nếu không điều trị sớm sẽ phát triển lan nhanh sang các vùng da khác. Nám do nội tiết thường xuất hiện ở hai bên gò má, thái dương, trán, mũi, cánh mũi.

Ngoài ra, người bị tình trạng này cũng có thể xuất hiện một số biểu hiện khác như:

• Chu kỳ kinh nguyệt không đều hoặc ít dần theo thời gian.
• Buồng trứng, cổ tử cung, âm đạo nhỏ dần, có cảm giác đau rát khi quan hệ tình dục.
• Có các dấu hiệu rối loạn thần kinh như lo lắng, buồn bực, khó chịu, tim đập nhanh, tâm trạng thay đổi thất thường.
• Da bắt đầu lão hóa với các biểu hiện mất độ đàn hồi, đen sạm, nhăn da,…

Nám da do nội tiết tố có tự hết không?

Tình trạng nám da do nội tiết sẽ giảm khi nội tiết tố cân bằng trở lại. Ví dụ như nám nội tiết xuất hiện do thai kỳ, khi sinh em bé xong, nội tiết trở về trạng thái bình thường, lúc này nám sẽ giảm dần dần. Thông thường, nám có thể bắt đầu mờ dần sau vài tháng đến một năm sau sinh, và việc giảm tiếp xúc với ánh nắng mặt trời chắc chắn có thể giúp đẩy nhanh quá trình này.

Da bị nám nội tiết được chẩn đoán như thế nào?

Khi xuất hiện nám trên da, bạn nên đến gặp bác sĩ nội tiết để được thăm khám, hướng dẫn cách cân bằng nội tiết thông qua chế độ ăn uống, sử dụng thuốc theo chỉ định,… Đồng thời, kết hợp với bác sĩ da liễu, bác sĩ nội tiết đái tháo đường để khám, quan sát kỹ tình trạng da, tìm nguyên nhân gây nám để chẩn đoán nám da do nội tiết tố hay nám do nắng.

Bác sĩ sẽ sử dụng thêm thiết bị soi da hoặc máy soi da có tích hợp phần mềm phân tích da để xác định được mức độ sâu của nám. Nếu trường hợp khó phân biệt với các bệnh về da khác, bác sĩ sẽ làm thêm một số xét nghiệm chuyên sâu để xác định nguyên nhân gây nám để có phương pháp điều trị phù hợp.

Khắc phục nám nội tiết hiệu quả bằng cách nào?

Nám nội tiết có thể khắc phục bằng cách dùng kem bôi theo chỉ định của bác sĩ, đồng thời xây dựng lối sống khoa học để cải thiện sức khỏe của làn da.

1. Thay đổi lối sống

Việc xây dựng lối sống khoa học đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ cải thiện:

• Bổ sung omega – 3, các chất béo lành mạnh từ dầu dừa, bơ, cá hồi, hạt lanh, hạt chia, hạt óc chó, cà rốt, khoai tây,…
• Hạn chế sử dụng chất kích thích như cà phê, trà, rượu, bia,…
• Ngủ đủ giấc từ 7-8 tiếng mỗi đêm, tránh căng thẳng.
• Sử dụng kem chống nắng mỗi ngày, nên chọn sản phẩm có chỉ số SPF 30+ trở lên.

2. Dùng thuốc trị nám ngoài da

Bác sĩ có thể chỉ định một số loại kem bôi trị nám chứa các thành phần như:

• Hydroquinone: Tùy từng tình trạng, bác sĩ sẽ chỉ định sử dụng nồng độ hydroquinone 2% (dung nạp tốt ít gây kích ứng da nhưng hiệu quả chậm) hoặc nồng độ 3 – 5% (hiệu quả cao nhưng có nguy cơ xảy ra tác dụng phụ, cần có sự theo dõi của bác sĩ). Thời gian sử dụng thuốc ở mỗi người khác nhau, hiệu quả thường phát huy từ 5 – 7 tuần sử dụng. Khi dùng thuốc nếu gặp các vấn đề như viêm da tiếp xúc kích ứng, tăng sắc tố sau viêm,… bạn nên ngừng thuốc, báo với bác sĩ để được kiểm tra, khắc phục.
• Ascorbic Acid (vitamin C): Thành phần này có tác dụng chống nám, chống lão hoá mạnh.
• Tranexamic: Có dạng thuốc bôi hoặc tiêm, tác dụng làm mờ nám do ức chế tổng hợp melanin.
• Arbutin: Đây là thuốc bôi, có tác dụng ức chế hoạt động của tế bào hắc tố, làm giảm sự tạo melanin từ tế bào hắc tố.

Làm gì để kiểm soát và ngăn nám nội tiết tái phát?

Để kiểm soát và ngăn ngừa nám nội tiết tố tái phát, bạn có thể thực hiện một số điều sau đây.

• Hạn chế stress: Căng thẳng kéo dài sẽ làm tăng hormone estrogen làm rối loạn nội tiết tố trong cơ thể. Vì vậy, bạn cần giữ tinh thần thoải mái, nghỉ ngơi, thư giãn hợp lý, tập thể dục thường xuyên để cải thiện sức khỏe làn da.
• Bổ sung đầy đủ dưỡng chất: Hãy ăn đa dạng các loại thực phẩm, nhất là các thực phẩm giúp cân bằng estrogen như đậu nành và sản phẩm từ đậu nành.
• Hạn chế sử dụng thức uống chứa caffeine (trà, cà phê, ca cao,…): Tuy caffeine giúp tập trung, tỉnh táo nhưng có thể gây rối loạn nhịp tim và quá trình tiêu hóa, ảnh hưởng đến sự cân bằng nội tiết tố.
• Chất lượng giấc ngủ: Ngủ đủ giấc, ngủ sâu giúp ổn định sự cân bằng hormone, tái tạo nguồn năng lượng mới, giúp phục hồi cơ thể sau một ngày làm việc.
• Bổ sung tinh chất: Nghiên cứu khoa học đã chứng minh, các tinh chất thiên nhiên như L-Glutathione, P. Leucotomos, chiết xuất Sakura (hoa anh đào Nhật Bản), Pomegranate (lựu đỏ Địa Trung Hải), Collagen,… có tác dụng kiểm soát quá trình tăng sinh tế bào melanocytes (nơi sản xuất melanin), đồng thời ức chế enzyme Tyrosinase. Điều này giúp giảm melanin tối màu, tăng melanin sáng màu, từ đó hỗ trợ làm mờ vết nám cũ, ngăn ngừa nám mới xuất hiện, mang đến làn da rạng rỡ, đều màu.

Nám nội tiết không phải là vấn đề có thể biến mất nhanh chóng, nhưng hoàn toàn có thể cải thiện nếu bạn hiểu đúng nguyên nhân và kiên trì chăm sóc từ bên trong lẫn bên ngoài. Quan trọng nhất là lắng nghe cơ thể, điều chỉnh lối sống và điều trị theo chỉ định của bác sĩ.