Tổ yến là tổ của loài chim yến được chúng tạo từ nước bọt của chính mình. Con người thu lượm tổ yến từ hàng nghìn năm qua làm thực phẩm bồi bổ sức khỏe nhưng đến nay vẫn còn nhiều điều chưa được hiểu rõ về tác dụng của nó đối với một số đối tượng cụ thể, ví dụ như người bệnh gan có nên ăn tổ yến không? Trong bài viết này hãy cùng ECO Pharma đi tìm câu trả lời để biết có hay không tiêu thụ tổ yến thì tốt hơn cho người bệnh gan.

Người bệnh gan có nên ăn tổ yến?
Bệnh gan gây ra khoảng 2 triệu ca tử vong mỗi năm, bao gồm bệnh gan do virus, do rượu, độc chất, ký sinh trùng, bệnh gan nhiễm mỡ và các loại bệnh gan liên quan đến rối loạn di truyền. Bệnh gan thường tiến triển âm thầm, một số bệnh diễn tiến kéo dài gây mệt mỏi, chán ăn, suy nhược nên nhiều người có xu hướng tìm đến các thực phẩm bổ dưỡng như tổ yến. (1)
Tổ yến là thực phẩm bổ dưỡng rất giàu protein - thành phần được cơ thể sử dụng để xây dựng các tế bào và mô từ đó thúc đẩy các chức năng trao đổi chất khác vì vậy rất tốt cho việc phục hồi thể trạng suy nhược, đặc biệt sau ốm dậy hoặc phẫu thuật. Nhưng đối với người bệnh gan nó có thể gây quá tải hoạt động chuyển hóa tại gan nếu tiêu thụ quá mức và điều này là không tốt khi gan đang suy yếu.
Các nhà nghiên cứu cho rằng lợi ích của tổ yến không nên áp dụng cho mọi trường hợp bệnh gan. Ở người bệnh gan nặng hoặc có rối loạn chuyển hóa rõ, bổ sung thực phẩm giàu đạm cần được cân nhắc vì có thể làm tăng gánh nặng cho gan. Ngoài ra các sản phẩm yến chế biến sẵn thường chứa nhiều đường và phụ gia nên không phù hợp với người gan nhiễm mỡ, rối loạn mỡ máu hoặc rối loạn đường huyết. Do đó nếu bệnh gan nhẹ hãy tiêu thụ tổ yến như một phần trong chế độ ăn lành mạnh có kiểm soát để tăng cường sức đề kháng; và tốt nhất không nên tiêu thụ nếu đang bị bệnh gan nặng như suy gan, xơ gan.
Thành phần dinh dưỡng của tổ yến và tác động đến gan
Tổ yến là món ăn quý được sử dụng trong Đông y từ thời Đường - Tống, chứa dưỡng chất đa lượng và vi lượng như protein hòa tan, carbohydrate, glycoprotein cùng các khoáng chất như canxi, natri, magie, kẽm, mangan, sắt. Ngoài ra tổ yến còn cung cấp axit sialic, glucosamine, axit béo, vitamin, chất chống oxy hóa và nhiều axit amin cần thiết cho cơ thể. (2)
Theo y học hiện đại tổ yến không có tác dụng điều trị bệnh gan mà chủ yếu hỗ trợ gián tiếp thông qua việc cải thiện dinh dưỡng, phục hồi mô, giảm suy nhược và nâng đỡ thể trạng. Ví dụ như protein và axit amin giúp duy trì dinh dưỡng, hỗ trợ phục hồi mô và cải thiện thể trạng chung; các chất chống oxy hóa và một số hoạt chất sinh học có tiềm năng hỗ trợ giảm stress oxy hóa; một số thành phần như axit sialic, glycoprotein và glucosamine cũng có vai trò trong bảo vệ tế bào và hỗ trợ quá trình phục hồi mô.
Mặc dù các bằng chứng chưa thật sự rõ ràng nhưng một nghiên cứu về tim mạch và chuyển hóa cho thấy tổ yến có thể cải thiện rối loạn lipid, giảm tích tụ mỡ và điều hòa đường huyết từ đó gián tiếp có lợi cho gan, đặc biệt trong bệnh gan nhiễm mỡ. Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy tổ yến có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa lipid tại gan. Trong mô hình chuột ăn chế độ giàu cholesterol, bổ sung tổ yến giúp cải thiện rối loạn lipid máu và điều hòa biểu hiện các gen liên quan đến chuyển hóa cholesterol tại gan như APOB, PCSK9, HMGCR, LDLR và CYP7A1. Kết quả này gợi ý tổ yến có thể hỗ trợ điều hòa chuyển hóa mỡ và giảm áp lực chuyển hóa cho gan. (3)

Những trường hợp người bệnh gan cần thận trọng khi ăn tổ yến
Không phải người bệnh gan nào cũng phù hợp để dùng tổ yến. Nhóm người bệnh này thường bao gồm:
- Bệnh nhân xơ gan, suy gan nặng: Chức năng gan đã suy giảm rõ nên khả năng chuyển hóa chất đạm cũng bị ảnh hưởng. Nếu bổ sung quá nhiều tổ yến hoặc dùng thường xuyên, gan có thể phải chịu thêm gánh nặng chuyển hóa.
- Người bệnh gan dễ bị rối loạn tiêu hóa hoặc nhạy cảm hơn khi ăn uống: Một số người bệnh gan, nhất là khi chức năng gan suy giảm có thể nhạy cảm hơn với thực phẩm lạ hoặc thực phẩm giàu đạm như tổ yến. Nếu dùng không phù hợp người bệnh có thể gặp đầy bụng, khó tiêu hoặc mệt hơn sau ăn.
- Người bệnh đang dùng thuốc điều trị gan: Người đang điều trị bệnh gan thường phải tuân thủ chế độ ăn và dùng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ. Bổ sung tổ yến cần thận trọng vì có thể không phù hợp với tình trạng chuyển hóa, mức độ bệnh hoặc chế độ dinh dưỡng đang áp dụng. Ngoài ra một số sản phẩm yến chế biến sẵn có thêm đường, phụ gia hoặc thảo dược đi kèm càng cần được cân nhắc kỹ.
Cách ăn tổ yến tốt cho người bệnh gan
Người bệnh gan nếu muốn dùng tổ yến nên tham khảo ý kiến của bác sĩ trước, nhất là khi đang điều trị hoặc có bệnh gan tiến triển. Khi được phép sử dụng, người bệnh cần ăn yến được chế biến theo cách có lợi cho gan, với liều lượng lành mạnh.
1. Liều lượng khuyến nghị theo thể trạng
Người bệnh gan nhẹ, thể trạng ổn định hoặc đang hồi phục có thể ăn tổ yến lượng nhỏ mỗi lần để cơ thể thích nghi dần. Người đang mệt mỏi, chán ăn cũng nên bắt đầu với lượng ít để theo dõi khả năng dung nạp. Ngược lại nếu đang xơ gan, suy gan hoặc có rối loạn chuyển hóa rõ, không nên tự ý dùng thường xuyên.
2. Thời điểm ăn tốt nhất
Tổ yến nên ăn vào lúc bụng không quá no, thường phù hợp hơn vào buổi sáng hoặc giữa các bữa ăn giúp cơ thể hấp thu thuận lợi hơn và hạn chế cảm giác đầy bụng. Người có rối loạn tiêu hóa cũng không nên ăn quá muộn vào buổi tối.
3. Cách chế biến phù hợp
Người bệnh gan nên chọn ăn tổ yến chưng cách thủy, chế biến đơn giản, ít đường và không thêm quá nhiều nguyên liệu. Các sản phẩm yến chưng sẵn hoặc nước yến đóng chai thường có thêm đường, phụ gia nên cần hạn chế, nhất là ở người gan nhiễm mỡ, rối loạn mỡ máu hoặc rối loạn đường huyết.
4. Những thực phẩm nên kết hợp cùng tổ yến
Tổ yến khi chế biến chỉ nên kết hợp với các thực phẩm dễ tiêu như hạt sen, táo đỏ, kỷ tử và không nên thêm đường vì không tốt cho gan.

Như vậy đối với thắc mắc người bệnh gan có nên ăn tổ yến không, câu trả lời là người bệnh có thể ăn nhưng cần xem xét tình trạng chức năng gan, cách chế biến và khả năng dung nạp của từng người; Đồng thời vẫn phải kết hợp chế độ ăn hợp lý và tuân thủ điều trị để bảo vệ gan lâu dài.





