Viêm gan B là bệnh do virus HBV gây ra. Bệnh có thể diễn tiến mạn tính, tác động trực tiếp đến chức năng gan và quá trình chuyển hóa của cơ thể nên nhiều người băn khoăn rằng người bị viêm gan B có béo được không, thừa hay thiếu cân có làm bệnh trở nên nghiêm trọng hơn. Để được giải đáp rõ hơn về vấn đề này, mời bạn đọc cùng ECO Pharma tìm hiểu chi tiết ở ngay bài viết dưới đây.
Người bị viêm gan B vẫn có thể tăng cân bởi vì bản thân virus HBV không ngăn cản quá trình hấp thu dinh dưỡng hay chuyển hóa năng lượng. Khi ăn dư thừa calo hoặc ít vận động, cân nặng vẫn tăng giống như người bình thường. Tuy nhiên do gan đã bị tổn thương nên tăng cân quá mức sẽ khiến gan hoạt động nhiều hơn, dễ tích tụ mỡ, rối loạn chuyển hóa và làm bệnh tiến triển nặng hơn.
Nói cách khác, người bệnh viêm gan B hoàn toàn có thể béo lên nhưng cân nặng tăng bao nhiêu và duy trì ở mức nào mới là yếu tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe gan về lâu dài.
Cân nặng có vai trò quan trọng trong diễn tiến bệnh viêm gan B. Cả thừa cân hay thiếu cân đều khiến gan chịu thêm gánh nặng, làm tăng nguy cơ biến chứng và giảm hiệu quả điều trị. Do đó người bệnh cần hiểu rõ những ảnh hưởng cụ thể của cân nặng đến sức khỏe gan để có cách kiểm soát phù hợp.
Thông tin về những ảnh hưởng của cân nặng đối với người bệnh viêm gan B bao gồm:
Thừa cân, béo phì khiến mỡ tích tụ trong tế bào gan, gây viêm kéo dài và dần hình thành sẹo xơ. Ở người viêm gan B mạn tính, nếu kèm thêm gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa thì nguy cơ xơ gan, ung thư gan và tử vong liên quan gan tăng gấp nhiều lần. Một nghiên cứu gần 10 năm trên hơn 1.000 bệnh nhân viêm gan B cho thấy nhóm có kèm gan nhiễm mỡ có nguy cơ biến cố gan cao gấp đôi (aHR ≈ 2,00) và nguy cơ ung thư gan cũng tăng gần gấp đôi (aHR ≈ 1,93). (1)
Tăng cân quá mức thường đi kèm hội chứng chuyển hóa: đường huyết cao, rối loạn mỡ máu (triglycerid tăng, HDL-c thấp), huyết áp cao và béo bụng. Những yếu tố này khiến gan phải xử lý quá tải đường và mỡ gây viêm kéo dài và thúc đẩy xơ hóa nhanh hơn. Ở người viêm gan B, rối loạn chuyển hóa khiến cho quá trình kiểm soát virus kém hiệu quả và nguy cơ biến chứng gan tăng rõ rệt. (2)
Không chỉ thừa cân mới gây hại, cơ thể quá gầy hoặc ăn uống thiếu chất cũng khiến hệ miễn dịch suy giảm, mất khối cơ, cơ thể mệt mỏi và hồi phục chậm. Ở bệnh nhân viêm gan B, thiếu dinh dưỡng làm quá trình tái tạo mô gan kém, tiên lượng lâu dài xấu hơn và dễ gặp biến chứng hơn.
Cân nặng không phù hợp làm thay đổi cách thuốc kháng virus được hấp thu và chuyển hóa. Béo phì khiến thuốc phân bố không đồng đều còn cơ thể quá gầy lại hấp thu kém, dễ mệt mỏi và bỏ thuốc. Hệ quả là kiểm soát HBV dao động, hiệu quả điều trị không ổn định và rủi ro biến chứng về gan vẫn ở mức cao.
Duy trì cân nặng hợp lý là bước can thiệp đơn giản nhưng hiệu quả để giảm gánh nặng cho gan, hạn chế tiến triển xơ gan và ung thư gan ở người viêm gan B. Trọng tâm là kiểm soát mỡ nội tạng, tối ưu hóa chuyển hóa và duy trì khối cơ khỏe.
Dưới đây là ba nguyên tắc duy trì cân nặng mà người bị viêm gan B cần lưu ý:
Người viêm gan B cần giữ chỉ số khối cơ thể (BMI) trong khoảng 18,5 – 22,9 kg/m², đây là ngưỡng an toàn cho người châu Á. Khi BMI từ 23 trở lên, nguy cơ rối loạn chuyển hóa và gan nhiễm mỡ đã tăng rõ rệt. Ngoài ra vòng eo cũng là chỉ số quan trọng cần được quan tâm, nam giới < 90 cm, nữ < 80 cm. Nếu vượt ngưỡng này nguy cơ tim mạch và biến chứng chuyển hóa sẽ cao hơn, tạo thêm gánh nặng cho gan.
Người bị viêm gan B cần áp dụng đúng nguyên tắc ăn đủ và lành mạnh: ½ khẩu phần rau củ, trái cây; ¼ đạm nạc từ cá, thịt nạc, trứng, đậu nành; ¼ ngũ cốc nguyên hạt; Cần tránh tiêu thụ các thực phẩm chế biến sẵn, nhiều đường và đồ uống có gas.
Song song với đó người bệnh cũng cần duy trì vận động đều đặn ít nhất 150 phút/tuần ở mức vừa như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội… và thêm hai buổi tập tăng cơ. Ở người thừa cân nên giảm 5% – 10% cân nặng để giúp cải thiện tình trạng mỡ gan và viêm.
Duy trì cân nặng hợp lý là cần thiết nhưng người bệnh cần thực hiện điều chỉnh cân nặng khoa học, giảm khoảng 0,5 – 1 kg/tuần. Tăng cân quá nhanh dễ tích tụ mỡ, trong khi giảm cân đột ngột làm mất cơ, rối loạn chuyển hóa và khó kiểm soát bệnh gan. Người thiếu cân cần chú trọng tăng cân bằng khối cơ, nghĩa là bổ sung đủ đạm và kết hợp các bài tập nhẹ nhàng thay vì chỉ tăng mỡ bụng.
Đối với thắc mắc người bị viêm gan B có béo được không thì hoàn toàn có thể tăng cân, nhưng cần hiểu đúng ‘béo’ ở đây là tăng cân lành mạnh, tập trung vào khối cơ thay vì mỡ thừa. Bởi vì thừa cân hay béo bụng đều làm gan dễ tổn thương hơn và thúc đẩy bệnh tiến triển nhanh. Thay vì lo lắng có béo được không, người bệnh viêm gan B nên tập trung duy trì BMI trong ngưỡng an toàn, vòng eo chuẩn kết hợp với chế độ ăn uống khoa học và vận động đều đặn bảo vệ gan, nâng cao sức khỏe tổng thể và hỗ trợ quá trình điều trị hiệu quả.
