Sán lá gan là một loại ký sinh trùng xâm nhập vào cơ thể người qua đường tiêu hóa và gây bệnh tại nhiều cơ quan, nhưng chủ yếu ở gan và đường mật. Chủ động phòng bệnh sán lá gan không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe cá nhân mà còn hạn chế nguy cơ lây lan trong cộng đồng. Trong bài viết này, ECO Pharma sẽ chia sẻ về các cách phòng ngừa sán lá gan hiệu quả. Vì sao cần phòng ngừa bệnh sán lá gan?
Sán lá gan là bệnh ký sinh trùng do các loài giun dẹp thuộc lớp Trematoda gây ra, phổ biến nhất là sán lá gan nhỏ (Clonorchis sinensis, Opisthorchis viverrini) và sán lá gan lớn (Fasciola hepatica, Fasciola gigantica). Sau khi xâm nhập vào cơ thể qua đường tiêu hóa, ấu trùng di chuyển đến gan và đường mật để ký sinh, gây viêm và làm tổn thương các cơ quan này.
Ở giai đoạn đầu, bệnh thường tiến triển âm thầm với các triệu chứng không điển hình như đau âm ỉ vùng hạ sườn phải, chán ăn, buồn nôn, mệt mỏi hoặc nổi mề đay. Vì vậy, nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi tổn thương gan và đường mật đã tiến triển.
Nếu không được điều trị kịp thời, nhiễm sán lá gan kéo dài có thể dẫn đến viêm đường mật, tắc mật, áp xe gan và xơ hóa gan. Một số nghiên cứu còn ghi nhận khoảng 15% trường hợp nhiễm sán lá gan mạn tính có nguy cơ tiến triển thành ung thư đường mật (cholangiocarcinoma). Do đó, chủ động phòng bệnh sán lá gan từ sớm là cách hiệu quả để giảm nguy cơ biến chứng và chi phí điều trị về sau.
Hướng dẫn cách phòng bệnh sán lá gan hiệu quả
Phần lớn trường hợp nhiễm sán lá gan bắt nguồn từ thực phẩm hoặc nguồn nước chứa ký sinh trùng. Vì vậy, duy trì thói quen ăn uống hợp vệ sinh và chế biến thực phẩm đúng cách là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh.
1. Ăn chín, uống sôi
Ăn chín, uống sôi là nguyên tắc hàng đầu để phòng ngừa sán lá gan. Các loại thủy sản, rau thủy sinh và gan động vật cần được nấu chín kỹ, đảm bảo đạt nhiệt độ tối thiểu 63°C (145°F) trước khi sử dụng để tiêu diệt trứng và ấu trùng ký sinh trùng nếu có. Bên cạnh đó, chỉ nên sử dụng nước đã đun sôi hoặc nước lọc đạt tiêu chuẩn, tránh dùng nguồn nước chưa qua xử lý. (1)
2. Không ăn cá nước ngọt sống hoặc tái
Cá nước ngọt có thể là vật chủ trung gian của sán lá gan nhỏ Clonorchis sinensis, nếu chế biến thành các món ăn như gỏi cá, cá tái hoặc mắm cá sống, ấu trùng ký sinh trùng vẫn tồn tại và xâm nhập vào cơ thể khi ăn.
Đặc biệt, tại một số quốc gia Đông Nam Á, nơi thói quen ăn cá sống còn phổ biến, tỷ lệ nhiễm sán lá gan vẫn ở mức cao. Vì vậy, chỉ nên sử dụng cá đã được nấu chín hoàn toàn và hạn chế các món ăn từ cá sống hoặc tái.
3. Rửa sạch rau thủy sinh trước khi ăn
Các loại rau thủy sinh như rau cần, cải xoong, rau ngổ, rau muống hay ngó sen thường phát triển ở ao, hồ hoặc vùng ngập nước nên có nguy cơ tiếp xúc với ký sinh trùng cao hơn. Trước khi sử dụng, cần rửa kỹ nhiều lần dưới vòi nước sạch, ngâm với nước muối loãng hoặc dung dịch rửa rau theo hướng dẫn. Đồng thời, nấu chín thay vì ăn sống để giảm nguy cơ nhiễm sán lá gan.
4. Sử dụng nguồn nước sạch
Nguồn nước bị ô nhiễm có thể chứa ấu trùng sán lá gan và nhiều loại ký sinh trùng khác. Theo một số khảo sát, khoảng 50% nguồn nước sinh hoạt chưa qua xử lý tại khu vực nông thôn có thể bị ô nhiễm, làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh khi sử dụng để ăn uống, rửa thực phẩm hoặc vô tình nuốt phải trong lúc bơi lội. Vì vậy, nên ưu tiên sử dụng nước sạch, đã được xử lý đạt tiêu chuẩn để góp phần phòng bệnh sán lá gan.
5. Giữ vệ sinh trong chế biến thực phẩm
Bên cạnh việc lựa chọn nguyên liệu an toàn, cần tuân thủ các nguyên tắc vệ sinh trong quá trình chế biến thực phẩm. Nên sử dụng riêng dao, thớt, dụng cụ cho thực phẩm sống và thực phẩm chín để hạn chế lây nhiễm chéo. Đồng thời, duy trì thói quen rửa tay bằng xà phòng trước khi nấu ăn và sau khi đi vệ sinh, kết hợp vệ sinh khu vực bếp thường xuyên để giảm nguy cơ phát tán ký sinh trùng.
7. Tẩy sán và khám sức khỏe khi có nguy cơ
Chủ động tẩy giun, sán định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc cơ quan y tế là biện pháp cần thiết, đặc biệt với người sinh sống hoặc làm việc tại khu vực có nguy cơ cao.
Nếu xuất hiện các triệu chứng như đau âm ỉ vùng hạ sườn phải, chán ăn, đầy bụng, sốt thất thường hoặc nổi mề đay kéo dài, cần đến cơ sở y tế để thăm khám sớm. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm phân, xét nghiệm máu tìm kháng thể hoặc siêu âm gan mật nhằm phát hiện sớm bệnh sán lá gan. Việc chẩn đoán và điều trị kịp thời sán lá gan có thể giúp nâng cao hiệu quả điều trị, giảm nguy cơ tổn thương gan và đường mật.
8. Quản lý phân người và phân gia súc đúng cách
Trứng sán lá gan được thải ra môi trường qua phân của người và động vật nhiễm bệnh. Nếu phân không được thu gom, xử lý hợp vệ sinh, trứng sán có thể phát tán vào nguồn nước, tiếp tục chu kỳ phát triển và làm tăng nguy cơ lây nhiễm.
Để hạn chế nguy cơ này, cần sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh, không phóng uế bừa bãi và dùng phân tươi để bón rau hoặc nuôi thủy sản. Đối với phân của gia súc như trâu, bò, dê và cừu, cần thu gom, xử lý đúng quy trình trước khi sử dụng làm phân bón nhằm hạn chế phát tán mầm bệnh ra môi trường. Đây là biện pháp quan trọng giúp kiểm soát nguồn lây và phòng bệnh sán lá gan trong cộng đồng.
Hy vọng những thông tin trong bài viết đã giúp bạn hiểu rõ hơn về các nguyên tắc phòng bệnh sán lá gan. Duy trì thói quen “ăn chín, uống sôi”, giữ gìn vệ sinh cá nhân sạch sẽ chính là cách phòng ngừa nhiễm ký sinh trùng đơn giản, tiết kiệm nhưng hiệu quả.
